Robot Tiangong Ultra chạy 100 m trong 8,64 giây: Bước tiến lớn hay màn trình diễn mong manh?

Đại hội Robot hình người Thế giới lần thứ hai kết thúc tại Bắc Kinh vào ngày 26/8/2026, sau năm ngày thi đấu—không phải ngày 27/8, dù một số bài viết về kết quả bế mạc được đăng vào ngày đó. Tâm điểm của sự kiện là chiến thắng của Tiangong Ultra ở chung kết 100 m nhóm robot cỡ lớn với thời gian 8,64 giây, nhanh hơn gần một giây so với kỷ lục 9,58 giây của Usain Bolt. 19

Tuy nhiên, bài học đáng chú ý nhất không chỉ nằm ở tốc độ. Cuộc thi cho thấy robot hình người đang tiến bộ rất nhanh trong những nhiệm vụ được đo lường và kiểm soát rõ ràng, nhưng vẫn gặp khó khăn với việc phanh, lấy lại thăng bằng, tản nhiệt, chịu hư hỏng và xử lý các điều kiện vật lý không lường trước.

Tiangong Ultra liên tục phá kỷ lục của chính mình

Tiangong Ultra, do Trung tâm Đổi mới Robot hình người Bắc Kinh phát triển, cải thiện thành tích qua từng vòng đấu:

• 9,39 giây ở lượt chạy sơ loại ngày 22/8;
• 8,86 giây ở bán kết;
• 8,64 giây ở chung kết ngày 26/8. 1238

Thành tích chung kết cũng bỏ xa kết quả tốt nhất tại kỳ đại hội đầu tiên, khi thời gian chạy 100 m của robot được ghi nhận là hơn 12 giây. 8

So sánh với Usain Bolt tạo ra một con số rất bắt mắt, nhưng cần được đặt đúng bối cảnh. Một cuộc chạy nước rút của robot và kỷ lục điền kinh của con người không phải hai thành tích thể thao tương đương: máy móc thi đấu theo những luật lệ, thiết kế thân máy và điều kiện an toàn khác nhau. Vì vậy, kết quả này nên được hiểu là một cột mốc ấn tượng về khả năng vận động của robot, chứ chưa phải bằng chứng cho thấy robot hình người đã vượt con người về năng lực thể thao nói chung.

Một robot khác được cho là đã bật cao tại chỗ khoảng 2,88 m, vượt kỷ lục 2,45 m của Javier Sotomayor. Tuy nhiên, các báo cáo được cung cấp không chứng minh cú nhảy này được đo theo những quy tắc có thể so sánh trực tiếp, hay đã được công nhận chính thức như một kỷ lục điền kinh của con người. 6

Một bài kiểm tra quy mô lớn cho kỹ năng robot

Sự kiện quy tụ hơn 2.000 robot thuộc 666 đội, tranh tài ở 51 nội dung. Chương trình kết hợp các môn quen thuộc như chạy, bóng đá, bóng bàn, kickboxing và kéo co với những bài mô phỏng môi trường nhà máy, nhà hàng, văn phòng và cứu hộ khẩn cấp. 513

Sự kết hợp này có ý nghĩa quan trọng. Các môn thể thao tạo ra thước đo rõ ràng cho tốc độ, sức mạnh, thăng bằng và khả năng phối hợp. Trong khi đó, những bài mô phỏng thực tế đặt ra câu hỏi khó hơn: robot có thể nhận diện vật thể, đưa cơ thể và bàn tay vào đúng vị trí, tác động lực vừa đủ và tự phục hồi khi có sự cố hay không?

Một sợi cáp đặt lệch góc, một kiện hàng bị xê dịch hoặc một vật nằm ngoài tầm với đôi chút có thể bộc lộ điểm yếu mà một đường chạy thẳng không cho thấy. Đây mới là những bất toàn nhỏ mà robot sẽ phải đối mặt trong môi trường làm việc thực tế.

Vì sao những cú ngã đáng chú ý hơn các kỷ lục?

Một số robot đâm vào hàng rào đệm sau khi hoàn thành hoặc đang cố hoàn thành lượt chạy. Các báo cáo mô tả cảnh máy móc phát tia lửa, có robot bốc cháy trong thời gian ngắn và được đưa khỏi sân bằng cáng.

Hình ảnh robot được khiêng bằng cáng có phần kịch tính, nhưng vấn đề kỹ thuật phía sau lại rất nghiêm túc: một robot có thể tăng tốc nhanh cũng phải dừng an toàn, giữ ổn định khi dáng chạy thay đổi và bảo vệ bộ truyền động cùng hệ thống pin dưới áp lực lớn. Một lượt chạy phá kỷ lục nhưng kết thúc bằng va chạm cho thấy tốc độ tiến về phía trước và khả năng kiểm soát toàn thân vẫn là hai năng lực khác nhau.

Dennis Hong, giáo sư tại Đại học California, Los Angeles, nhận định chạy bằng hai chân ở tốc độ cao là một cột mốc đáng kể, bởi khi tốc độ tăng lên, các bài toán về thăng bằng, điều khiển, va đập, hiệu suất bộ truyền động và độ bền cơ khí đều trở nên khó hơn. Nói cách khác, những cú ngã không chứng minh robot không tiến bộ; chúng phơi bày tầng vấn đề tiếp theo mà thế hệ robot sau phải giải quyết.

Đại hội là “phòng thử nghiệm” cho AI hiện thân

Cuộc thi tạo ra một môi trường thử nghiệm công khai cho AI hiện thân—những hệ thống phải kết nối khả năng nhận biết, ra quyết định và hành động vật lý trong thế giới thực. Các nội dung thể thao gây áp lực lên khả năng di chuyển và điều khiển. Những bài mô phỏng công việc lại kiểm tra sự khéo léo, nhận thức, kiểm soát lực và khả năng xử lý sai sót. 5

Khán giả và các đội thi cho biết robot năm nay phối hợp tốt hơn so với kỳ đại hội đầu tiên. Dù vậy, các nội dung thực tế có thể còn giàu thông tin hơn những con số tốc độ. Một robot có thể được tối ưu cho một đường đi, một bề mặt và một chuỗi chuyển động được lập trình sẵn, nhưng vẫn hoạt động thiếu ổn định trong môi trường xa lạ.

Đây là điểm mấu chốt đối với việc thương mại hóa. Robot dùng trong nơi làm việc không chỉ cần hoàn thành một màn trình diễn; nó phải lặp lại nhiệm vụ một cách an toàn, thích ứng với biến động, không tự làm hỏng mình hoặc gây hư hại cho môi trường xung quanh và vận hành với mức can thiệp hạn chế từ con người.

Sự kiện cho thấy tham vọng robot của Trung Quốc ra sao?

Đại hội tại Bắc Kinh vừa là màn trình diễn công nghệ, vừa là tín hiệu về tham vọng công nghiệp của Trung Quốc. Sự kiện diễn ra trong bối cảnh cạnh tranh Mỹ–Trung về robot, trí tuệ nhân tạo và sản xuất tiên tiến ngày càng gay gắt. 3

Căng thẳng địa chính trị được thể hiện rõ vào tháng 7, khi Ủy ban Truyền thông Liên bang Mỹ (FCC) tiến hành cấm nhập khẩu các mẫu robot hình người và một số robot tiên tiến mới của Trung Quốc, với lý do liên quan đến an ninh mạng và an ninh quốc gia. Biện pháp này nhắm vào các mẫu mới, không phải mọi robot đã được cấp phép bán trước đó.

Hãng tin AP dẫn các ước tính cho rằng Trung Quốc chiếm khoảng 85% thị trường robot hình người toàn cầu, dù đây là một con số ước tính chứ chưa phải thước đo được mọi bên thống nhất.

Gộp lại, đại hội cho thấy hai thực tế cùng tồn tại. Trung Quốc có quy mô sản xuất lớn, phần cứng ngày càng mạnh và sẵn sàng đưa robot ra so tài công khai. Nhưng con đường từ một thành tích gây choáng ngợp trên sân đấu đến một “công nhân” thương mại đáng tin cậy vẫn còn phụ thuộc vào khả năng phanh an toàn hơn, phần cứng bền hơn, tính tự chủ tốt hơn và hiệu suất ổn định trong những môi trường lộn xộn, luôn thay đổi.