Nga siết chi tiêu 35% khi ngân sách kiệt tiền vì chi phí chiến tranh

Khủng hoảng không chỉ nằm ở con số thâm hụt

Tài chính công của Nga trong năm 2026 đang chịu sức ép trên hai mặt trận: thâm hụt ngân sách tăng mạnh và lượng tiền mặt sẵn có không đủ để đáp ứng lịch thanh toán. Chi phí chiến tranh được cho là tăng nhanh hơn nguồn thu và khả năng huy động vốn, buộc chính phủ phải bảo vệ các khoản chi có ý nghĩa quân sự hoặc chính trị, trong khi thu hẹp nhiều chương trình dân sự.

Diễn biến này trái ngược với cam kết công khai của Bộ trưởng Tài chính Anton Siluanov rằng các khoản chi đã được lên kế hoạch đều có nguồn bảo đảm. 25

Từ cảnh báo thiếu tiền đến lệnh thắt lưng buộc bụng

Theo Bloomberg, cuộc khủng hoảng thanh khoản trở nên nghiêm trọng vào tháng 4. Siluanov được cho là đã cảnh báo Thủ tướng Mikhail Mishustin rằng chính phủ có thể không đủ tiền mặt để thực hiện đầy đủ các khoản thanh toán đúng hạn. Tài khoản Kho bạc hợp nhất được báo cáo ở mức âm khoảng 5,5 nghìn tỷ ruble. 2

Đây là chỉ số về số dư tiền mặt, không đồng nhất với thâm hụt ngân sách tích lũy. Tuy nhiên, mức âm này cho thấy tình trạng căng thẳng tài chính tức thời: nhà nước vừa thiếu hụt ngân sách lớn, vừa thiếu nguồn tiền có thể sử dụng ngay để duy trì lịch chi trả.

Sau đó, Moskva được cho là đã áp dụng chế độ thắt chặt chi tiêu. Các khoản chi thuộc phần lớn nhóm “không ưu tiên” bị cắt khoảng 35% kể từ tháng 4. Những cơ quan nhà nước cũng được yêu cầu trì hoãn các khoản chi không thiết yếu và chuẩn bị phương án giảm khoảng 15% nhân sự. 142

Các lĩnh vực được báo cáo là không thuộc diện cắt giảm gồm quốc phòng, trợ cấp xã hội, lương nhân viên khu vực công, trợ cấp cho các vùng và chi phí trả nợ. 142

Thâm hụt đã vượt kế hoạch cả năm

Số liệu sơ bộ của Bộ Tài chính Nga cho thấy thâm hụt ngân sách liên bang trong giai đoạn tháng 1–7 lên tới 6,455 nghìn tỷ ruble, tương đương 2,8% GDP. Con số này cao hơn nhiều so với mục tiêu cả năm trong luật ngân sách: 3,786 nghìn tỷ ruble, tương đương 1,6% GDP. 510

Nói cách khác, chỉ sau bảy tháng, thâm hụt chính thức đã lớn gấp khoảng 1,7 lần kế hoạch cho cả năm.

Một số thông tin thứ cấp cho biết đến ngày 24/8, thâm hụt đã lên tới 8,654 nghìn tỷ ruble. Tuy nhiên, con số này được đưa ra trong các bài viết về biện pháp khắc khổ, không phải trong bản công bố tháng thường kỳ mới nhất của Bộ Tài chính. Nếu chính xác, mức thâm hụt này sẽ cao khoảng 2,3 lần mục tiêu 3,786 nghìn tỷ ruble, trong khi năm tài khóa vẫn còn bốn tháng. 145

Cần phân biệt con số thâm hụt khoảng 5,8–5,9 nghìn tỷ ruble trong tháng 4 với số dư Kho bạc âm 5,5 nghìn tỷ ruble. Hai con số này không nên cộng lại vì chúng phản ánh hai khái niệm kế toán khác nhau: một bên là khoảng thiếu hụt tích lũy giữa thu và chi, bên kia là vị thế thanh khoản tại một thời điểm. Đặt cạnh nhau, chúng cho thấy Nga vừa có lỗ hổng ngân sách bất thường, vừa thiếu tiền mặt để đáp ứng các khoản thanh toán được ưu tiên.

Vì sao chi phí chiến tranh là tâm điểm?

Kế hoạch ngân sách ban đầu đặt mục tiêu thâm hụt ở mức 1,6% GDP. Nhưng nếu thâm hụt cả năm rơi vào khoảng 3,2–3,8% GDP, con số này sẽ cao gấp đôi hoặc hơn dự toán ban đầu.

Một số ước tính còn cho rằng ngân sách có thể cần bổ sung 2–4 nghìn tỷ ruble cho quốc phòng và an ninh. Dù vậy, đây mới là khoảng ước tính, chưa phải khoản phân bổ chính thức đã được xác nhận. 14

Các dữ liệu khác cũng cho thấy chi tiêu liên bang năm 2026 có thể đạt khoảng 45,11 nghìn tỷ ruble, cao hơn mức 44,07 nghìn tỷ ruble trong luật ngân sách, trong khi dự toán thu vẫn ở mức 40,28 nghìn tỷ ruble. Điều này tương ứng với thâm hụt khoảng 4,83 nghìn tỷ ruble, vượt mục tiêu 3,79 nghìn tỷ ruble ban đầu. 9

Cái giá của lựa chọn chính trị

Cách điều chỉnh của Điện Kremlin là thu hẹp chi tiêu dân sự tùy ý thay vì cắt quốc phòng, phúc lợi cốt lõi, lương khu vực công hoặc nghĩa vụ trả nợ. Những khoản được bảo vệ này được báo cáo có tổng quy mô khoảng 4 nghìn tỷ ruble mỗi năm. 14

Lựa chọn đó giúp giảm rủi ro trước mắt đối với năng lực quân sự và sự ổn định chính trị của Tổng thống Vladimir Putin. Nhưng về lâu dài, gánh nặng sẽ chuyển sang các dịch vụ công, đầu tư và hoạt động của bộ máy hành chính. Việc trì hoãn chi tiêu không thiết yếu và chuẩn bị cắt giảm nhân sự cũng có thể làm suy yếu năng lực cung cấp dịch vụ của nhà nước, dù mức độ tác động cuối cùng vẫn chưa rõ.

Không gian phản ứng qua bầu cử bị thu hẹp

Cuộc bầu cử quốc hội Nga vào tháng 9 không tạo ra nhiều kênh chính thức để phản đối chi phí chiến tranh. Tòa án Tối cao Nga đã loại Yabloko — đảng được mô tả là lực lượng duy nhất trong số các đảng đăng ký công khai phản đối cuộc chiến — khỏi danh sách tranh cử. 36

Vì vậy, trong ngắn hạn, chính phủ Nga có thể tiếp tục ưu tiên quốc phòng và các khoản chi mang tính chính trị, trong khi dùng cắt giảm dân sự để bù đắp khoảng trống ngân sách. Nhưng việc tài khoản Kho bạc rơi vào trạng thái âm và thâm hụt vượt xa kế hoạch cho thấy chi phí chiến tranh đang tạo ra sức ép ngày càng trực tiếp lên tài chính liên bang.