Chuyến đi bí mật tới Moscow của John Ratcliffe thực sự nhằm mục đích gì?

Chuyến đi bí mật tới Moscow của Giám đốc CIA John Ratcliffe nên được hiểu trước hết là một nỗ lực sử dụng kênh tình báo để thăm dò xem Nga có sẵn sàng quay lại các cuộc đàm phán về chiến tranh Ukraine do Mỹ làm trung gian hay không. Đây không phải cuộc gặp thượng đỉnh với tổng thống Nga và cũng chưa phải một bước đột phá đã được xác nhận.

Ratcliffe tới Moscow ngày 25/8, còn thông tin về chuyến đi được công khai vào ngày 26/8. Điện Kremlin cho biết ông gặp các quan chức tình báo Nga nhưng không gặp Tổng thống Vladimir Putin. 12

Những gì đã được xác nhận

Cuộc gặp rõ ràng nhất là giữa Ratcliffe và Sergey Naryshkin, người đứng đầu Cơ quan Tình báo Đối ngoại Nga (SVR). Naryshkin mô tả đây là một “cuộc gặp ở cấp làm việc”, trong đó hai bên trao đổi về những vấn đề nhạy cảm thuộc phạm vi phụ trách của hai cơ quan tình báo. Ông cũng nói các cuộc tiếp xúc giữa lãnh đạo cơ quan tình báo là một hình thức làm việc thường lệ. 3

Điện Kremlin cho biết Putin đã được báo cáo về kết quả chuyến đi, nhưng không có kế hoạch gặp Ratcliffe. Tổng thống Donald Trump gọi chuyến thăm này là “tương đối thường lệ”, trong khi người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov không đưa ra thông tin cụ thể về nội dung thảo luận. 1

Một số báo cáo cũng nêu tên Alexander Bortnikov, Giám đốc Cơ quan An ninh Liên bang Nga (FSB), là người tham gia. Tuy nhiên, cả Moscow lẫn Washington chưa công khai xác nhận chi tiết về cuộc gặp giữa Ratcliffe và Bortnikov, cũng chưa công bố biên bản chính thức về các cuộc trao đổi. 45

Ratcliffe được cho là đã trao đổi những gì?

Theo những người được thông báo về nội dung cuộc thảo luận, một mục tiêu của chuyến đi là xác định liệu lãnh đạo tình báo Nga có thể giúp thuyết phục Putin quay lại đàm phán với Ukraine thông qua trung gian của Mỹ hay không. Các nguồn tin nói Bortnikov có thể là một kênh hữu ích nhờ vị trí trong bộ máy an ninh Nga và khả năng tiếp cận Điện Kremlin. 9

Một số báo cáo khác cho biết Ratcliffe thúc giục Moscow bắt đầu các cuộc đàm phán nghiêm túc, đồng thời đưa ra đánh giá bi quan về tình hình quân sự và kinh tế của Nga. Những thông tin này dựa trên các nguồn tin giấu tên, vì vậy cần được xem là các tuyên bố được báo chí đưa tin chứ chưa phải tường thuật chính thức đã được xác lập. 8

Cũng có thông tin cho rằng Ratcliffe cảnh báo Nga không nên thử thách NATO, trong đó có khả năng tiến hành hành động nhằm vào các nước Baltic. Tuy nhiên, cảnh báo được cho là này chưa được CIA, Nhà Trắng hay Điện Kremlin công khai xác thực. Các mô tả về mục tiêu chuyến đi cũng không hoàn toàn thống nhất: Trump bác bỏ cách hiểu rằng sứ mệnh chủ yếu nhằm đưa ra cảnh báo, trong khi một số bài viết dẫn lời quan chức Mỹ lại cho rằng đây là một phần mục đích của chuyến đi. 14

Đề xuất hội nghị thượng đỉnh Trump - Putin - Zelensky

Chi tiết tham vọng nhất được báo cáo là khả năng tổ chức một cuộc gặp ba bên giữa Trump, Putin và Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky. Axios đưa tin Ratcliffe đã nêu ý tưởng này trong các cuộc thảo luận tại Moscow, dẫn lời hai người được thông báo về vấn đề này. Một số hãng tin khác cũng đưa tin tương tự, nhưng ba chính phủ chưa công bố hay xác nhận hội nghị. 96

Đây là điểm cần phân biệt rõ: một đề xuất được đưa ra qua kênh tình báo không đồng nghĩa với một hội nghị đã được thống nhất. Sau chuyến đi, chưa có ngày giờ, địa điểm, chương trình nghị sự hay khuôn khổ đàm phán nào được công khai xác nhận.

Ukraine phản ứng ra sao?

Ngày 28/8, Zelensky nói Mỹ đã thông báo cho Kyiv về một số cuộc gặp diễn ra tại Moscow. Ông cảm ơn Washington vì thông tin và vì “giọng điệu cần thiết” trong cuộc trao đổi với Nga, nhưng không công khai xác nhận các chi tiết được báo cáo về những cuộc gặp hoặc đề xuất hội nghị thượng đỉnh.

Mối quan ngại rộng hơn của Kyiv là Moscow có thể đang sử dụng các kênh liên lạc để kéo dài thời gian, thay vì chuẩn bị cho những nhượng bộ thực chất. Vì vậy, các đánh giá tình báo hoặc tuyên bố của quan chức giấu tên về ý định của Nga hay những kế hoạch quân sự có thể có cần được phân biệt với bằng chứng đã được công khai kiểm chứng.

Đàm phán Nga - Ukraine có thể nối lại vào tháng 9?

Có một cơ sở nhất định để lạc quan thận trọng về khả năng nối lại các cuộc đàm phán ở cấp chuyên viên. Kyrylo Budanov, người được các bản tin xác định là chánh văn phòng của Zelensky, cho biết các nhóm Ukraine và Nga có thể gặp nhau vào tháng 9 với sự tham gia của đại diện Mỹ. Tiến trình do Mỹ dẫn dắt trước đó đã đình trệ vì bất đồng về các yêu sách lãnh thổ của Nga, trong lúc Washington ngày càng tập trung vào cuộc xung đột với Iran. 17

Dù vậy, phát biểu trên mới chỉ cho thấy một khả năng, chưa phải một thỏa thuận ngoại giao hoàn tất. Chưa có ngày họp, chương trình nghị sự, điều khoản ngừng bắn hay thỏa thuận tổ chức hội nghị giữa các nhà lãnh đạo được công khai.

Kết luận

Chuyến công tác của Ratcliffe dường như đã mở lại một kênh tình báo nhạy cảm giữa Mỹ và Nga, đồng thời thăm dò xem các quan chức an ninh Nga có thể hỗ trợ việc đưa Moscow trở lại bàn đàm phán hay không. Việc Naryshkin xác nhận cuộc gặp cho thấy ít nhất một cuộc tiếp xúc cấp cao đã diễn ra. Trong khi đó, các cuộc trao đổi được cho là với Bortnikov, những cảnh báo nhằm vào Nga và đề xuất hội nghị thượng đỉnh vẫn chủ yếu dựa trên các nguồn tin có dẫn nguồn nhưng chưa được chính thức xác nhận.

Vì thế, cách diễn giải thận trọng nhất là chuyến đi phát đi tín hiệu về ngoại giao thăm dò, chứ chưa chứng minh một bước đột phá hòa bình. Phép thử quan trọng sẽ là liệu các liên lạc này có dẫn tới những cuộc đàm phán chính thức với sự tham gia của Ukraine và Mỹ hay chỉ dừng lại ở một vòng thông điệp riêng giữa Washington và Moscow.