Putin dùng hình ảnh cá voi sát thủ săn gấu Bắc Cực để nói về cuộc chiến ở Ukraine

Ngày 29/8, trong cuộc trò chuyện với giáo viên và sinh viên tại Đại học Sư phạm Quốc gia Moskva, Tổng thống Nga Vladimir Putin đã mượn một câu chuyện về động vật Bắc Cực để diễn giải cuộc chiến Nga-Ukraine. Ông nói trẻ em nên được học về thế giới tự nhiên để hiểu “chúng ta đang sống trong thế giới nào và vì sao chúng ta tiến hành ‘chiến dịch quân sự đặc biệt’” — cách gọi chính thức của Điện Kremlin đối với cuộc chiến. 7

Putin nói gì về cá voi sát thủ và gấu Bắc Cực?

Cuộc trao đổi bắt đầu khi Dmitry Balanchukov, một giáo viên đến từ vùng Belgorod của Nga, kể về chuyến đi tới Bắc Cực. Putin hỏi ông có nhìn thấy gấu Bắc Cực hay không. Khi người giáo viên trả lời đã thấy hai con, Putin nói rằng cá voi sát thủ cũng sống gần đó và mô tả chúng tấn công gấu theo đàn, xé xác rồi ăn “như cá bé”. Ông gọi đó là một “chuỗi thức ăn”. 2811

Putin không nói rõ con vật nào đại diện cho Nga hay Ukraine. Tuy nhiên, cấu trúc của phép so sánh khá trực tiếp: thế giới được trình bày như một nơi kẻ mạnh săn đuổi kẻ yếu, còn khả năng sống sót phụ thuộc vào sức mạnh. Các bản tin về phát biểu này xem đây là một cách biện minh mới cho cuộc xâm lược Ukraine. 37

Điểm đáng chú ý nằm ở việc chiến tranh được đặt vào một trật tự tự nhiên tưởng như không thể tranh cãi. Khi bạo lực được mô tả như một phần của “chuỗi thức ăn”, các yếu tố như luật pháp quốc tế, giới hạn quyền lực và trách nhiệm đối với dân thường bị đẩy ra ngoài khung giải thích đó.

Từ “gấu Nga” bị xích đến con mồi bị săn theo đàn

Ẩn dụ mới gợi lại hình ảnh “gấu Nga” mà Putin sử dụng rộng rãi trong năm 2014, sau khi Nga sáp nhập Crimea và đối đầu với phương Tây gia tăng. Khi ấy, ông mô tả nước Nga như một con gấu bảo vệ rừng taiga. Theo hình ảnh này, phương Tây luôn muốn xích con gấu lại, rồi lấy đi “răng và móng vuốt” — cách nói gắn với năng lực tự vệ của Nga. 1718

Hình ảnh năm 2026 mang sắc thái khắc nghiệt hơn và ít phòng vệ hơn. Con gấu không còn chủ yếu là biểu tượng của một thế lực mạnh đang chống lại sự kìm hãm, mà trở thành một con vật có thể bị các kẻ săn mồi phối hợp tấn công. Cách chuyển ẩn dụ này củng cố quan niệm rằng quan hệ quốc tế được quyết định bởi sức mạnh và sự sống còn, thay vì luật lệ hay kiềm chế.

Đây là cách diễn giải về thông điệp chính trị của phép so sánh, không phải sự phân vai một-một mà Putin đã công khai nêu ra.

Bối cảnh chiến sự khi phép so sánh được đưa ra

Phát biểu của Putin xuất hiện trong một giai đoạn giao tranh trên không đặc biệt căng thẳng. Các bản tin ngày 29/8 cho biết báo động không kích diễn ra gần như liên tục tại nhiều khu vực rộng lớn của Ukraine. Những cuộc tấn công của Nga cũng làm dân thường thiệt mạng, trong đó có trẻ em, tại nhiều địa phương.

Các đợt tập kích trước đó đã đánh trúng khu dân cư và cơ sở hạ tầng dân sự tại Kyiv, Kharkiv cùng nhiều nơi khác. Trong khi đó, Ukraine tiếp tục tiến hành chiến dịch tấn công tầm xa. Tổng thống Volodymyr Zelenskyy nói Kyiv cần đạt mục tiêu phóng 1.000 máy bay không người lái tầm xa nhằm vào các mục tiêu ở Nga mỗi ngày, so với mức trung bình hơn 300 chiếc vào thời điểm đó.

Bên trong nước Nga cũng xuất hiện dấu hiệu lo ngại. Theo thông tin được The Kyiv Independent dẫn lại, hơn 113.000 người Nga đã đi qua biên giới sang Georgia trong một tuần, trong bối cảnh gia tăng lo sợ về khả năng có một đợt động viên mới. Con số này phản ánh lượng người qua biên giới và tâm lý lo ngại được đưa tin, chứ không tự nó chứng minh rằng một đợt động viên mới đã được công bố.

Vì sao cần thận trọng khi đọc tình hình chiến trường?

Tình hình tại tiền tuyến thay đổi nhanh, và các báo cáo hiện có không đủ cơ sở để khẳng định mọi diễn biến được nêu đều xảy ra đúng vào ngày Putin phát biểu. Những đánh giá hồi giữa tháng 8 cho thấy lực lượng Nga tiếp tục các hoạt động tiến công ở phía bắc vùng Sumy và phía bắc vùng Kharkiv, trong khi Ukraine tiến hành phản công; một số tuyên bố về kiểm soát lãnh thổ vẫn chưa được xác nhận độc lập.

Sự bất định này rất quan trọng. Ẩn dụ của Putin biến chiến tranh thành một chuỗi thức ăn đơn giản, với vai trò kẻ săn mồi và con mồi dường như đã được định sẵn. Nhưng các báo cáo đương thời cho thấy một bức tranh phức tạp hơn: Nga tiếp tục tấn công, Ukraine đánh sâu vào lãnh thổ Nga, dân thường chịu thương vong, các tuyên bố về chiến trường bị tranh chấp và nỗi lo về một đợt động viên mới gia tăng.

Chính sự tương phản đó giúp lý giải vì sao hình ảnh cá voi sát thủ và gấu Bắc Cực thu hút sự chú ý. Nó nén một cuộc chiến kéo dài, nhiều tầng và còn tranh cãi thành một hình ảnh về bạo lực được “tự nhiên hóa” — nơi sức mạnh được trình bày như lời giải thích cho sự sống còn.