Từ tín hiệu đối thoại đến bế tắc: Moscow không còn kỳ vọng quan hệ tốt hơn với EU

Phát biểu ngày 29/8 của Dmitry Peskov cho thấy cách nhìn công khai của Moscow về Liên minh châu Âu (EU) đã cứng rắn hơn đáng kể. Người phát ngôn Điện Kremlin nói ông không thấy lý do để kỳ vọng quan hệ giữa Nga và châu Âu được cải thiện, đồng thời mô tả giới lãnh đạo chính trị hiện nay của châu Âu là lực lượng đối đầu với Nga cả trong phát ngôn lẫn hành động. 57

Lập trường này trái ngược với tín hiệu cởi mở có điều kiện được Điện Kremlin đưa ra hồi giữa năm 2026, khi Moscow nói Tổng thống Vladimir Putin sẵn sàng trao đổi với các nhà lãnh đạo châu Âu và thảo luận việc khôi phục quan hệ. Tuy nhiên, tiến trình đó chưa bao giờ vượt qua được những bất đồng căn bản về cuộc chiến ở Ukraine, lệnh trừng phạt, an ninh châu Âu và các điều khoản của một thỏa thuận hòa bình.

Peskov nói gì về EU?

Theo Peskov, những tuyên bố từ châu Âu cho thấy Nga đang bị xem là “đối thủ”, thậm chí là “kẻ thù”. Ông cáo buộc các chính trị gia châu Âu hiện nay đang đối đầu với Nga không chỉ bằng lời nói mà còn bằng hành động. 56

Cáo buộc nghiêm trọng nhất của ông là các chính quyền châu Âu đang huy động năng lực quân sự chống lại Nga và trực tiếp tham gia vào các hoạt động thù địch. Những bản tin hiện có không chỉ rõ Peskov đang đề cập đến tuyên bố cụ thể nào của phía châu Âu. Vì vậy, các cáo buộc này cần được hiểu là lập trường của Điện Kremlin, chưa phải những sự kiện đã được độc lập xác nhận trong các nguồn được cung cấp. 5613

Kết luận của Peskov khá dứt khoát: hiện Moscow không thấy cơ sở rõ ràng nào để quan hệ Nga-EU được cải thiện. 7

Khác biệt với thông điệp trước đó của Putin

Thông điệp ngày 29/8 cứng rắn hơn đáng kể so với các phát biểu của Điện Kremlin hồi tháng 5. Ngày 8/5, Peskov nói ông Putin sẵn sàng đàm phán với “tất cả”, trong đó có các nước châu Âu, nhưng Moscow sẽ không chủ động liên lạc vì cho rằng Brussels và một số thủ đô châu Âu đã khiến quan hệ song phương rơi xuống gần như bằng không. 316

Đến ngày 17/5, Điện Kremlin tuyên bố Nga sẵn sàng đàm phán với các quốc gia thành viên EU nhằm khôi phục quan hệ song phương. Moscow khi đó cũng cho rằng một cách tiếp cận thực dụng từ phía châu Âu có thể mở đường cho đối thoại. 14

Tuy nhiên, cánh cửa này ngay từ đầu đã đi kèm điều kiện. Tháng 6, Peskov nói Nga sẵn sàng đối thoại với các nước châu Âu nhưng sẽ không chấp nhận sức ép hay tối hậu thư. Ông lập luận rằng châu Âu cần thay đổi cách tiếp cận với Moscow thì đàm phán mới có thể tiến triển. 112

Vì thế, đây không phải sự chuyển đổi từ hợp tác vô điều kiện sang đối đầu. Ngay cả trong giai đoạn cởi mở hơn, Moscow vẫn gắn đối thoại với yêu cầu về bên phải đi bước đầu tiên và cách thức tiến hành thương lượng. Phát biểu tháng 8 chỉ cho thấy Moscow không còn trình bày việc cải thiện quan hệ như một khả năng thực tế trong ngắn hạn.

Vì sao nỗ lực “tan băng” không thành công?

Bất đồng trung tâm nằm ở mối quan hệ giữa ngoại giao và cuộc chiến tại Ukraine. EU tiếp tục gọi cuộc xâm lược của Nga là một cuộc chiến tranh xâm lược, đồng thời tái khẳng định sự ủng hộ đối với độc lập, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của Ukraine. Phản ứng của EU bao gồm hỗ trợ chính trị, tài chính, kinh tế, nhân đạo, quân sự và ngoại giao cho Ukraine, cùng sức ép và các biện pháp trừng phạt tiếp tục nhằm vào Nga.

Moscow phản đối những cuộc đàm phán mà nước này cho là bị chi phối bởi sự cưỡng ép. Các quan chức Nga cũng nói mọi đề xuất hòa bình phải phản ánh “thực tế trên chiến trường” — cách diễn đạt đặt tình hình quân sự hiện tại và các yêu sách của Nga vào vị trí trung tâm trong bất kỳ thỏa thuận nào.

Hai lập trường này tạo ra rất ít khoảng trống chung. Các chính phủ châu Âu từng thảo luận vai trò của EU trong ngoại giao Nga-Ukraine tương lai, nhưng giới chức EU cũng đặt câu hỏi về mức độ nghiêm túc của Moscow đối với hòa bình và khẳng định đàm phán không thể đơn giản hợp pháp hóa các yêu sách lãnh thổ của Nga.

Ngoại giao đình trệ trong lúc chiến sự tiếp diễn

Những diễn biến trên chiến trường cũng nhanh chóng lấn át tín hiệu ngoại giao. Ngày 16/7, Điện Kremlin nói chưa có triển vọng trước mắt về việc nối lại đàm phán hòa bình với Ukraine, dù vẫn tuyên bố Nga để ngỏ khả năng thương lượng.

Đến cuối tháng 8, các quan chức Ukraine thảo luận khả năng nối lại những cuộc đàm phán kỹ thuật nhưng không kỳ vọng đạt thỏa thuận nhanh chóng. 1920 Một số bản tin riêng mô tả đàm phán Nga-Ukraine đang ở trạng thái “tạm dừng sâu”, trong khi lực lượng Nga tiếp tục chiến dịch quân sự.

Reuters cũng đưa tin các cuộc tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái của Nga tại Ukraine vẫn tiếp diễn vào cuối tháng 8. 17 Sự kết hợp giữa tiếp xúc ngoại giao hạn chế và hoạt động quân sự liên tục khiến đối thoại giữa năm 2026 mang dáng dấp một phép thử thăm dò, thay vì một tiến trình thực sự nhằm khôi phục quan hệ Nga-châu Âu như trước chiến tranh.

Phát biểu mới báo hiệu điều gì cho quan hệ Nga-EU?

Phát biểu của Peskov nên được nhìn nhận như sự thừa nhận rằng nỗ lực mở cửa thận trọng trước đó đã bị các lập trường không tương thích lấn át, thay vì chỉ là một thay đổi về câu chữ. Moscow tiếp tục mô tả châu Âu là tác nhân thù địch đang hỗ trợ Ukraine và gây sức ép lên Nga. Trong khi đó, EU coi cuộc xâm lược là sự phá vỡ nền tảng an ninh châu Âu và tiếp tục ủng hộ Ukraine, đồng thời duy trì các biện pháp trừng phạt.

Không gian ngoại giao vì thế trở nên hẹp và thiếu ổn định. Điện Kremlin có thể tuyên bố sẵn sàng đàm phán nhưng bác bỏ tối hậu thư, yêu cầu châu Âu đi bước đầu tiên và nhấn mạnh các điều kiện của Nga cho một thỏa thuận. Các chính phủ châu Âu có thể thăm dò những kênh liên lạc ngoại giao, nhưng vẫn cho rằng một nền hòa bình lâu dài phải bảo vệ chủ quyền của Ukraine và phù hợp với Hiến chương Liên Hợp Quốc cũng như luật pháp quốc tế. 112

Trong bối cảnh đó, phát biểu ngày 29/8 không tuyên bố chấm dứt mọi khả năng tiếp xúc. Nhưng nó cho thấy Moscow không còn coi việc cải thiện quan hệ với EU là triển vọng thực tế trong tương lai gần. Chừng nào các vấn đề về chiến tranh, trừng phạt, yêu cầu an ninh và điều kiện của một thỏa thuận hòa bình chưa được giải quyết, nỗ lực “tan băng” từng xuất hiện vào giữa năm 2026 vẫn sẽ tiếp tục đình trệ.