Mối bất hòa Erdoğan–Netanyahu đã biến thành cuộc cạnh tranh chiến lược như thế nào?

Điều bắt đầu từ màn đấu khẩu mang màu sắc cá nhân giữa Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdoğan và Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu nay đã trở thành cuộc cạnh tranh rộng hơn về ảnh hưởng khu vực, quyền tiếp cận quân sự và tính chính danh chính trị.

Đến cuối tháng 8/2026, đối đầu này đã hình thành cả mặt trận pháp lý — với việc Thổ Nhĩ Kỳ đề nghị Interpol phát hành lệnh truy nã đỏ — lẫn mặt trận quân sự, sau cuộc không kích của Israel vào căn cứ Abu al-Duhur ở Syria.

Rủi ro trước mắt không nằm ở việc những lời lẽ thù địch chắc chắn sẽ dẫn đến chiến tranh. Đáng lo hơn là phát ngôn, hành động pháp lý và tín hiệu quân sự đang củng cố lẫn nhau, đặc biệt tại Syria.

Từ lời lăng mạ cá nhân đến cuộc đọ sức về tính chính danh

Ngôn ngữ công khai của hai nhà lãnh đạo đã trở thành một phần của cuộc cạnh tranh chiến lược. Văn phòng Netanyahu gọi Erdoğan là “nhà độc tài bài Do Thái” và cáo buộc Thổ Nhĩ Kỳ tìm cách gây bất ổn cho khu vực. 17 Về phần mình, Erdoğan mô tả Israel là nguồn cơn bất ổn và so sánh cách hành xử của Netanyahu với các nhà độc tài trong lịch sử.

Những tuyên bố này phần nào nhằm vào công chúng trong nước và cộng đồng quốc tế, nhưng chúng cũng thực hiện một chức năng ngoại giao: mỗi chính phủ đều cố mô tả bên kia là một tác nhân nguy hiểm hoặc thiếu tính chính danh trong khu vực. Điều đó khiến thỏa hiệp trở nên khó khăn hơn, bởi ngay cả một mức độ phối hợp hạn chế cũng có thể bị xem là cái giá chính trị quá lớn.

Phát ngôn gây tranh cãi về “Muhammad và Hasan”

Một cáo buộc được lan truyền rộng rãi cho rằng Erdoğan đã chế giễu sự ra đời của Israel năm 1948, nói rằng nhà nước hiện đại này còn trẻ hơn hai người anh của ông là Muhammad và Hasan. Tuy nhiên, các tài liệu hiện có chưa độc lập xác minh chính xác câu chữ, bối cảnh phát biểu, thậm chí cả danh tính được nêu trong phiên bản lan truyền trên mạng. Một nguồn mạng xã hội có độ tin cậy thấp nhắc lại cách diễn đạt liên quan đến việc Israel “trẻ hơn anh trai tôi”, nhưng như vậy chưa đủ để khẳng định phiên bản cụ thể hơn.

Vì thế, phát ngôn này nên được xem là chưa được xác minh, thay vì coi là một dấu mốc chắc chắn trong cuộc tranh chấp. Mô thức công kích lẫn nhau giữa hai bên đã được ghi nhận rõ; riêng giai thoại này thì chưa có đủ bằng chứng.

Thổ Nhĩ Kỳ đưa tranh chấp flotilla Gaza ra mặt trận pháp lý

Bước leo thang ngoại giao cụ thể nhất của Thổ Nhĩ Kỳ đến từ vụ án hình sự trong nước liên quan đến việc Israel chặn Global Sumud Flotilla trên đường tới Gaza vào năm 2025. Nhà chức trách Thổ Nhĩ Kỳ cho biết vụ án có 35 bị cáo và các lệnh bắt giữ đã được ban hành đối với Netanyahu cùng quan chức Israel Afek Moskovitch, trước khi Ankara bắt đầu đề nghị Interpol phát hành lệnh truy nã đỏ. 1

Thuật ngữ pháp lý ở đây rất quan trọng. Lệnh bắt giữ trong nước được ban hành theo quy trình tư pháp của Thổ Nhĩ Kỳ. Trong khi đó, lệnh truy nã đỏ của Interpol là đề nghị gửi tới các cơ quan thực thi pháp luật để xác định vị trí và tạm giữ một người, chờ dẫn độ hoặc tiến hành thủ tục pháp lý khác. Đây không phải là lệnh bắt giữ quốc tế, và Interpol cũng không tự mình yêu cầu các nước phải bắt người. 1114

Do đó, tác động thực tế của động thái này có thể hạn chế, nhất là nếu những người bị nêu tên không đến các quốc gia sẵn sàng hành động theo đề nghị. Nhưng về chính trị, bước đi này vẫn đáng kể: nó biến cáo buộc của Ankara liên quan đến flotilla thành một chiến dịch quốc tế, đồng thời tạo thêm lý do để Israel xem Thổ Nhĩ Kỳ là đối thủ thay vì chỉ là một tiếng nói chỉ trích gay gắt.

Syria là chiến trường nguy hiểm nhất

Cạnh tranh giữa hai nước trở nên nguy hiểm hơn về mặt tác chiến vào ngày 18/8/2026, khi Israel không kích căn cứ không quân Abu al-Duhur của Syria, gần Aleppo. Truyền thông nhà nước Syria cho biết tám cuộc không kích đã đánh trúng đường băng và các cơ sở lưu trữ, gây thiệt hại vật chất nhưng chưa có thông tin về thương vong.

Israel nói cuộc tấn công nhằm ngăn chặn một kế hoạch triển khai binh sĩ Thổ Nhĩ Kỳ sắp xảy ra và duy trì nguyên trạng an ninh hiện có. Thổ Nhĩ Kỳ bác bỏ lập luận này, gọi đó là những cáo buộc không thể đứng vững. Các quan chức Syria xác nhận sĩ quan Thổ Nhĩ Kỳ từng đến căn cứ để huấn luyện và hợp tác quân sự, nhưng phủ nhận có kế hoạch xây dựng một căn cứ Thổ Nhĩ Kỳ tại đây.

Những cách giải thích trái ngược cho thấy vấn đề leo thang nằm ở đâu. Israel xem khả năng Thổ Nhĩ Kỳ hiện diện quân sự gần căn cứ là một mối đe dọa an ninh trực tiếp. Thổ Nhĩ Kỳ lại coi cuộc không kích và cách Israel biện minh cho nó là nỗ lực hợp thức hóa hành động quân sự của Israel, đồng thời hạn chế vai trò của Ankara tại Syria. Trong khi đó, Syria lên án vụ tấn công là hành vi xâm phạm chủ quyền.

Mỹ cũng gia tăng sức ép ngoại giao khi đặc phái viên về Syria gọi cuộc không kích là một “bước leo thang không cần thiết”, không giúp thúc đẩy ổn định khu vực. Đây là lời chỉ trích một chiến dịch cụ thể của Israel, chưa phải bằng chứng về một lập trường quốc tế thống nhất chống Israel. Tuy nhiên, phản ứng này cho thấy Washington gặp khó khăn thế nào trong việc kiểm soát căng thẳng giữa hai đối tác của mình.

Vì sao đây là cạnh tranh mang tính cơ cấu, không chỉ là mâu thuẫn cá nhân?

Quan hệ Erdoğan–Netanyahu đáng chú ý vì tranh chấp hiện nay phản ánh những chiến lược quốc gia đối nghịch. Một sự thay đổi lãnh đạo có thể giúp hạ nhiệt, nhưng sẽ không xóa bỏ các bất đồng nền tảng.

Syria

Syria là chiến trường trung tâm. Thổ Nhĩ Kỳ muốn duy trì ảnh hưởng đối với trật tự chính trị và an ninh hậu-Assad, bao gồm quan hệ với Damascus và các nỗ lực hạn chế những nhóm vũ trang có liên hệ với người Kurd. Israel tập trung vào việc bảo vệ biên giới phía bắc, duy trì tự do hoạt động trên không phận Syria và ngăn các năng lực quân sự thù địch hình thành ở gần mình.

Các mục tiêu này có thể va chạm ngay cả khi không bên nào muốn một cuộc chiến trực tiếp song phương. Việc triển khai quân, hệ thống phòng không, nhiệm vụ huấn luyện hoặc hỗ trợ các lực lượng Syria đối địch đều có thể bị diễn giải là sự chuẩn bị cho một thách thức lớn hơn.

Đông Địa Trung Hải

Cạnh tranh cũng giao thoa với các tranh chấp của Thổ Nhĩ Kỳ với Hy Lạp và Cyprus, cùng các quan hệ an ninh, ngoại giao và năng lượng của Israel với hai bên này. Các nhà phân tích cho rằng cấu trúc liên kết nói trên đang tạo ra một ràng buộc mang tính hệ thống đối với ngoại giao khu vực, chứ không chỉ là phần kéo dài của tranh chấp Gaza.

Đông Địa Trung Hải là nơi đan xen giữa yêu sách hàng hải, tuyến năng lượng và các quan hệ đối tác quân sự. Khu vực này tạo động lực để cả Thổ Nhĩ Kỳ lẫn Israel cạnh tranh ảnh hưởng, đồng thời làm tăng số điểm mà lợi ích của hai nước có thể va vào nhau một cách gián tiếp.

Vùng Sừng châu Phi và các hành lang hàng hải

Cạnh tranh cũng được nhắc đến trong bối cảnh Biển Đỏ và vùng Sừng châu Phi, nơi Thổ Nhĩ Kỳ và Israel cùng tìm kiếm ảnh hưởng an ninh, thương mại và ngoại giao quanh các tuyến hàng hải quan trọng cũng như các đối tác trong khu vực.

Các bằng chứng hiện có cho phép mô tả đây là một không gian cạnh tranh đang mở rộng, nhưng chưa đủ để kết luận hai nước đã đối đầu trực tiếp trên toàn khu vực. Phần lớn cuộc đua vẫn diễn ra ở cấp độ ngoại giao, kinh tế hoặc thông qua các bên trung gian.

Xung đột Thổ Nhĩ Kỳ–Israel có phải điều không thể tránh khỏi?

Không. “Không thể tránh khỏi” là một nhận định phân tích, không phải một sự kiện đã được xác lập. Kết luận thận trọng hơn là cạnh tranh chiến lược kéo dài hiện có khả năng rất cao, bởi lợi ích của hai nước xung đột tại nhiều chiến trường.

Xung đột trực tiếp vẫn có thể tránh được. Cả hai chính phủ đều có lý do để kiềm chế, trong đó có quan hệ với Washington và chi phí rất lớn của một cuộc đối đầu quân sự. Biện pháp bảo vệ thiết thực nhất là thiết lập cơ chế giảm xung đột quân sự đáng tin cậy, đặc biệt đối với các chiến dịch và hoạt động triển khai tại Syria.

Mối nguy nằm ở hiệu ứng tích lũy: một vụ án pháp lý có thể làm dư luận cứng rắn hơn; ngôn từ thù địch có thể thu hẹp lựa chọn ngoại giao; còn một cuộc không kích mang tính ngăn chặn có thể tạo áp lực phải đáp trả. Không bước đi nào trong số đó tự động dẫn đến chiến tranh, nhưng khi kết hợp lại, chúng làm tăng nguy cơ tính toán sai lầm.

Bài toán khó của Washington

Mỹ phải xử lý một thế cân bằng phức tạp. Thổ Nhĩ Kỳ là đồng minh NATO và vẫn giữ vai trò quan trọng đối với an ninh Biển Đen, Syria và ngoại giao khu vực, trong khi Israel là một đối tác an ninh cốt lõi của Washington.

Một phản ứng công khai nghiêng hẳn về một phía có thể khiến Ankara xa Washington hơn hoặc làm Israel và các đối tác khác của Mỹ bất an. Vì vậy, mục tiêu thực tế nhất của Washington không phải là lập tức hàn gắn quan hệ cá nhân giữa Erdoğan và Netanyahu. Đó là kiềm chế khủng hoảng: duy trì liên lạc quân sự, ngăn sự cố tại Syria và không để leo thang pháp lý cũng như ngôn từ biến thành đối đầu vũ trang.

Tranh chấp này không còn có thể được mô tả đầy đủ như một cuộc khẩu chiến giữa hai nhà lãnh đạo. Đây là một cuộc cạnh tranh khu vực đang hình thành, trong đó sự thù địch cá nhân khuếch đại những bất đồng thực chất về Syria, ảnh hưởng hàng hải, Gaza và cán cân quyền lực tương lai ở Trung Đông.