Đòn kép từ chiến sự và thời tiết đẩy giá lúa mì, ngô lên đỉnh hơn ba năm

Thị trường đang định giá điều gì?

Đợt tăng giá không chỉ là phản ứng nhất thời trước một vài chuyến tàu bị trì hoãn. Đây là cú sốc phí bảo hiểm rủi ro chồng lên các yếu tố cơ bản đang xấu đi: công suất xuất khẩu tại Biển Đen trở nên thiếu tin cậy ngay sau vụ thu hoạch, trong khi năng suất ngô Mỹ suy giảm và thời tiết bất lợi tại châu Âu làm thu hẹp khả năng bù đắp nguồn cung.

Nói cách khác, thị trường đang định giá đồng thời ba rủi ro: mất công suất xuất khẩu thực tế, chi phí đưa ngũ cốc đến tay người mua tăng lên và lượng dự trữ có thể thay thế nguồn cung bị thu hẹp.

Vì sao giá kỳ hạn bật tăng?

Nga và Ukraine là những nhà xuất khẩu ngũ cốc lớn với chi phí tương đối thấp. Các cuộc tấn công trả đũa nhằm vào cảng, bến ngũ cốc và tàu thương mại đã làm đình trệ giao hàng, khiến hợp đồng mua bán khó thực hiện hơn, đồng thời đẩy chi phí bảo hiểm chiến tranh và cước vận tải lên cao. Người mua vì thế đẩy giá kỳ hạn lúa mì và ngô trên Sàn giao dịch hàng hóa Chicago lên để phòng ngừa nguy cơ thiếu hàng vật chất. 12

Ngày 28/8, lúa mì kỳ hạn được báo cáo tăng 3,1% trong ngày, tăng 12,1% trong tuần và tăng 54,5% từ đầu năm. Ngô tăng 5,5% trong tuần và 15,6% trong tháng 8. Lúa mì vươn lên mức cao nhất trong hơn ba năm khi dòng hàng từ Biển Đen bị đình trệ; ngô được hỗ trợ thêm bởi lo ngại về năng suất tại Mỹ. 34

Theo số liệu được CNBC dẫn lại, lúa mì chốt ở 784 cent/giạ sau khi có lúc lên 790,25 cent/giạ, còn ngô chốt ở 536,5 cent/giạ sau khi chạm 541,25 cent/giạ.

Ngô chịu thêm sức ép từ mùa màng Mỹ

Đối với ngô, câu chuyện không chỉ nằm ở Biển Đen. Nắng nóng tại các vùng trồng phía tây nước Mỹ và mưa quá nhiều ở phía đông đã làm giảm kỳ vọng năng suất trên Vành đai Ngô. Chuyến khảo sát mùa vụ được thị trường theo dõi sát sao ước tính năng suất ngô toàn quốc ở mức 173,2 giạ/mẫu, thấp hơn dự báo 180,7 giạ/mẫu của Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA). 45

Điều này làm triển vọng lượng ngô Mỹ dành cho xuất khẩu kém dồi dào hơn đúng vào lúc người mua không còn chắc chắn về nguồn cung từ Nga và Ukraine. Vì vậy, giá ngô tăng không hoàn toàn là hiệu ứng lan truyền từ lúa mì mà còn phản ánh một câu chuyện cung - cầu riêng tại Mỹ.

Châu Âu và chi phí đầu vào làm “đệm cung” mỏng hơn

Hạn hán và nắng nóng cũng làm xấu đi triển vọng ngô của Liên minh châu Âu. Trong đánh giá tháng 8, USDA đã hạ dự báo sản lượng ngô EU 3,6 triệu tấn. 6

Ở phía chi phí, những gián đoạn quanh eo biển Hormuz tạo thêm áp lực lên giá năng lượng và phân bón. Các tuyến đường thủy nội địa như sông Rhine cũng có thể làm chi phí vận chuyển tăng hoặc hạn chế hoạt động sà lan khi mực nước xuống thấp. Những yếu tố này được các nguồn cung cấp xem là lực khuếch đại đà tăng, nhưng chưa đủ dữ liệu để tách riêng và định lượng mức đóng góp của từng yếu tố vào cú tăng giá ngày 28/8. 7

Ukraine mất đầu ra, nông dân chịu thiệt kép

Xuất khẩu ngũ cốc của Ukraine giảm 75% so với cùng kỳ trong hai tuần đầu tháng 8. Hàng hóa bị mắc kẹt trong nước, kéo giá mua tại trang trại xuống dưới chi phí sản xuất, làm suy yếu dòng tiền của nông dân và có thể ảnh hưởng đến khả năng tài trợ cho vụ gieo trồng tiếp theo. 1

Ukraine đang chuyển một phần hàng hóa sang đường sắt, đường bộ và các cảng sông Danube. Tuy nhiên, nhà chức trách dự kiến những tuyến này chỉ thay thế được khoảng một nửa sản lượng từng đi qua các cảng Biển Đen. Đến cuối tháng 8, có tới 70 tàu phải chờ tại kênh Sulina do thiếu hoa tiêu và phải ưu tiên các loại hàng hóa khác. 89

Các tuyến thay thế vì thế chỉ là giải pháp giảm sốc, không phải sự thay thế tương đương cho cảng nước sâu. Tắc nghẽn tại Danube, cộng thêm những hạn chế về mực nước và năng lực bốc dỡ, khiến tốc độ khôi phục dòng hàng chậm hơn nhiều so với nhu cầu của thị trường.

Nga tìm đường vòng nhưng khó khôi phục nhanh công suất cảng

Các nhà xuất khẩu Nga cũng gặp trở ngại logistics tại Biển Đen và biển Azov. Moscow đã đề xuất chuyển hướng một phần hàng hóa, tạm dỡ bỏ thuế xuất khẩu ngũ cốc, trợ cấp vận tải đường sắt, gia hạn khoản vay, mua ngũ cốc vào kho dự trữ nhà nước và đưa lượng hàng dư thừa vào sản xuất thức ăn chăn nuôi. 10

Những biện pháp này có thể giảm áp lực tài chính trong nước và hỗ trợ nông dân, nhưng không thể nhanh chóng tái tạo công suất cảng bị hư hại hay loại bỏ rủi ro hàng hải. Chuyển hàng sang các tuyến đường khác cũng thường đồng nghĩa với hành trình dài hơn và chi phí cao hơn.

Ai Cập đối mặt với bài toán bánh mì đắt hơn

Ai Cập là một trong những nước nhập khẩu lúa mì dễ bị tổn thương trước gián đoạn ở Biển Đen. Khi nguồn cung khu vực trở nên thiếu ổn định, các nhà nhập khẩu phải tìm kiếm lúa mì từ nhiều xuất xứ hơn với mức giá khoảng 300 USD/tấn; một số chào giá đã cao hơn mức này. 11

Tác động trước mắt không nhất thiết là Ai Cập lập tức thiếu bánh mì. Rủi ro lớn hơn là chi phí mua hàng và vận chuyển tăng, ít lựa chọn nhà cung cấp hơn, thời gian giao hàng khó đoán hơn và ngân sách phải chi nhiều hơn để duy trì chương trình bánh mì trợ giá.

Đối với các quốc gia thu nhập thấp phụ thuộc vào nhập khẩu, giá lúa mì và ngô cao hơn có thể lan sang bột mì, bánh mì, thức ăn chăn nuôi và lạm phát thực phẩm. Đây là lý do thị trường hàng hóa phản ứng mạnh ngay cả khi chưa xảy ra thiếu hụt vật chất trên diện rộng: chỉ cần rủi ro giao hàng tăng, giá đến tay người tiêu dùng đã có thể bị đẩy lên.

Kết luận

Đà tăng của lúa mì và ngô ngày 28/8/2026 là kết quả của một cú siết nguồn cung trên nhiều mặt trận. Chiến sự làm gián đoạn các cảng và tuyến hàng hải chủ chốt ở Biển Đen; thời tiết làm suy yếu triển vọng mùa màng tại Mỹ và châu Âu; còn chi phí nhiên liệu, phân bón, bảo hiểm và vận tải làm nguồn hàng thay thế trở nên đắt đỏ hơn.

Vì vậy, thị trường không chỉ phản ứng với một sự cố vận chuyển tạm thời. Giá kỳ hạn đang phản ánh nguy cơ nguồn cung ngũ cốc toàn cầu bị thu hẹp và trở nên tốn kém hơn để đưa đến người mua.