Cảnh báo Storm Shadow của Nga với Anh và Pháp báo hiệu điều gì?

Nga đã đáp trả kế hoạch chuyển giao công nghệ mật của tên lửa Storm Shadow/SCALP cho Ukraine bằng những tuyên bố đe dọa nhằm vào Anh và chỉ trích gay gắt cả London lẫn Paris. Điện Kremlin gọi quyết định này là “đổ thêm dầu vào lửa”, còn người phát ngôn Bộ Ngoại giao Nga Maria Zakharova nói Anh và Pháp đang “chơi với lửa”. 36

Vấn đề trực tiếp là việc Anh đồng ý cho phép chia sẻ với Ukraine thông tin kỹ thuật mật về các linh kiện do Anh sản xuất trong tên lửa Storm Shadow/SCALP. Mục tiêu của động thái này là giúp Kyiv phát triển năng lực sản xuất tên lửa hành trình tầm xa trong nước. 316

Moscow đã đe dọa điều gì?

Cảnh báo trả đũa rõ ràng nhất nhắm vào các mục tiêu quân sự của Anh. Giới chức Nga nói các cơ sở và trang thiết bị quân sự thuộc Anh có thể bị tấn công cả trong lẫn ngoài Ukraine nếu lực lượng Ukraine sử dụng vũ khí của Anh để đánh vào lãnh thổ Nga. 16

Moscow cũng cáo buộc Anh và Pháp đang tìm cách né tránh trách nhiệm đối với các cuộc tấn công sâu vào nước Nga bằng cách chuyển khâu lắp ráp tên lửa cho Ukraine. Theo Zakharova, London, theo cách nhìn của Moscow, chỉ còn “một bước” nữa là trở thành bên đồng lõa về mặt pháp lý trong những gì bà gọi là các cuộc tấn công nhằm vào dân thường Nga; bà đồng thời cảnh báo về “hậu quả thảm khốc” nếu Anh không thay đổi chính sách. 159

Đây là những lời đe dọa và lập luận pháp lý do quan chức Nga đưa ra, không phải các kết luận đã được độc lập xác minh. Các nguồn được cung cấp ghi nhận giọng điệu và chính sách trả đũa mà Moscow tuyên bố, nhưng không cho thấy Nga đã quyết định tấn công lãnh thổ Anh hoặc Pháp.

Vì sao cảnh báo làm dấy lên lo ngại về Nga–NATO?

Các tuyên bố trên xuất hiện trong lúc chính phủ phương Tây đang đánh giá khả năng Nga tìm cách thử thách quyết tâm của NATO. Một đánh giá tình báo Mỹ được CBS dẫn lại cho rằng những hành động có thể xảy ra trong tương lai gồm hoạt động chiến tranh lai, tấn công mạng và các biện pháp khó quy trách nhiệm khác, nằm dưới ngưỡng một chiến dịch quân sự thông thường. Mục tiêu có thể là kiểm tra sự đoàn kết của liên minh và mức độ sẵn sàng đáp trả của NATO.

Các quan chức phương Tây được BBC dẫn lời cho rằng Tổng thống Nga Vladimir Putin dường như muốn tránh một cuộc đụng độ quân sự trực tiếp với NATO, dù những phát biểu của Moscow nhằm vào Anh và các nước ủng hộ Ukraine ngày càng cứng rắn. Theo đánh giá này, những lời đe dọa nhằm vào lực lượng phương Tây hoặc các cơ sở sản xuất vũ khí phù hợp với chiến thuật gây sức ép lâu nay, chứ chưa phải bằng chứng về một kế hoạch mới cho chiến tranh công khai.

Sự phân biệt này rất quan trọng. Việc tránh một cuộc chiến thông thường giữa Nga và NATO không có nghĩa rủi ro đối đầu đã thấp. Các đánh giá của châu Âu và Mỹ mô tả một chiến dịch “vùng xám”, có thể bao gồm phá hoại, tấn công mạng, can thiệp chính trị, xâm phạm không phận và hoạt động của máy bay không người lái. Nguy cơ trước mắt có thể là những đợt gây sức ép lặp đi lặp lại dưới ngưỡng của một cuộc tấn công vũ trang rõ ràng, trong đó việc xác định thủ phạm và lựa chọn cách đáp trả vẫn còn gây tranh cãi.

Chuyến thăm Moscow của Giám đốc CIA John Ratcliffe

Ngày 25 tháng 8, Giám đốc CIA John Ratcliffe có chuyến thăm Moscow không báo trước—chuyến đi đầu tiên được công khai biết đến của ông tới Nga trên cương vị lãnh đạo CIA. Ban đầu, mục đích và nội dung các cuộc gặp không được làm rõ. 1718

Các thông tin sau đó cho biết Ratcliffe đã cảnh báo quan chức Nga không tấn công các nước NATO, trong đó có các quốc gia Baltic, đồng thời thảo luận về sự ủng hộ của Nga dành cho Iran. Vì những chi tiết này đến từ các quan chức nắm thông tin về cuộc gặp, trong khi CIA không công khai nội dung thảo luận, chúng nên được xem là các tường thuật có dẫn nguồn chứ chưa phải hồ sơ chính thức đầy đủ.

Dù vậy, thời điểm chuyến đi cho thấy mối quan ngại rộng hơn: các chính phủ phương Tây muốn răn đe mọi hành động nhằm vào NATO, đồng thời kiểm soát một cuộc đối đầu đang mở rộng, liên quan đến các cuộc tấn công tầm xa, chuyển giao vũ khí và hoạt động chiến tranh lai.

Tình trạng thiếu nhiên liệu tạo thêm áp lực trong nước

Nga cũng phải đối mặt với sức ép kinh tế và hậu cần liên quan đến chiến tranh. Reuters đưa tin trong tháng 8, nhiều tài xế tại Moscow phải xếp hàng dài tại các trạm xăng sau khi Ukraine tấn công các nhà máy lọc dầu của Nga, trong bối cảnh sản lượng xăng tiếp tục bị cắt giảm.

Trong một bản tin riêng, Reuters cho biết tình trạng thiếu nhiên liệu đã quay trở lại tại một số vùng của Nga, khiến chính quyền ở ít nhất 10 khu vực siết kiểm soát việc bán nhiên liệu. Các nguồn tin khác cũng mô tả việc phân phối theo định mức và hạn chế bán xăng tại một số địa phương sau những cuộc tấn công nhằm vào hạ tầng năng lượng.

Tình trạng thiếu nhiên liệu không chứng minh rằng sức ép này đã khiến Moscow đưa ra các lời đe dọa. Tuy nhiên, nó cho thấy chiến dịch tấn công tầm xa của Ukraine đang tạo ra những vấn đề dễ nhận thấy bên trong nước Nga, làm tăng áp lực trong nước khi cuộc đối đầu tiếp tục diễn ra qua các cuộc tấn công vào hạ tầng và mục tiêu quân sự.

Con số tổn thất quân nhân cho thấy điều gì—và không cho thấy điều gì?

Các quan chức phương Tây được Guardian dẫn lời ước tính Nga đang mất nhiều hơn khoảng 6.000 quân mỗi tháng so với số người có thể tuyển mới. Con số này đề cập đến tổn thất và tuyển quân, đồng thời được đưa ra như một đánh giá chứ không phải số liệu có thể kiểm chứng chính xác.

Vì vậy, không nên xem đây là một con số đã được xác lập chắc chắn. Việc ước tính thương vong trong thời chiến rất khó kiểm chứng độc lập; các nguồn được cung cấp cũng sử dụng những định nghĩa và phương pháp khác nhau. Điểm đáng chú ý rộng hơn là nhu cầu nhân lực của Nga đang được xem như một ràng buộc chiến lược, dù Moscow vẫn tuyển quân với tốc độ đáng kể.

Bức tranh lớn hơn

Cảnh báo Storm Shadow của Nga truyền tải ba thông điệp chính: đe dọa trả đũa các tài sản quân sự của Anh, cáo buộc Anh và Pháp can dự trực tiếp hơn vào các cuộc tấn công nhằm vào Nga, đồng thời yêu cầu London thay đổi hướng đi. 15

Các đánh giá của phương Tây cho thấy rủi ro trước mắt có thể không phải là một cuộc tấn công thông thường có chủ ý nhằm vào NATO, mà là tiếp tục gây sức ép thông qua những hành động khó quy trách nhiệm hoặc mang tính mơ hồ. Chuyến thăm của Ratcliffe là nỗ lực củng cố ranh giới mà Nga không nên vượt qua; trong khi đó, việc chuyển giao tên lửa, các cuộc tấn công vào nhà máy lọc dầu và áp lực nhân lực khiến việc kiểm soát ranh giới ấy trở nên khó khăn hơn.

Kết quả là một cuộc đối đầu trong đó lời lẽ được đưa ra rất trực diện, nhưng những hành động có thể gây hậu quả lớn nhất vẫn có khả năng diễn ra dưới ngưỡng của một cuộc chiến được tuyên bố.