Vì sao giá dầu bật tăng ngày 27/8 khi hy vọng về thỏa thuận Hormuz suy yếu?

Đợt tăng giá dầu ngày 27/8 chủ yếu là một cuộc định giá lại rủi ro ngoại giao, chứ không xuất phát từ thay đổi đột ngột trong nhu cầu. Trước đó, thị trường bán dầu khi các cuộc thảo luận giữa Iran và Oman làm dấy lên hy vọng về một thỏa thuận từng bước cho hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz. Nhưng sau khi Nhà Trắng xác nhận Washington không đàm phán với Tehran, khả năng tuyến hàng hải này sớm được mở lại một cách ổn định trở nên kém thuyết phục hơn. Phần “phí bảo hiểm” địa chính trị trong giá dầu vì thế quay trở lại.

Giá dầu Brent tăng 2,2%, lên 89,79 USD/thùng, còn dầu WTI của Mỹ tăng 1,7%, lên 83,66 USD/thùng. 13

Thị trường đảo chiều khỏi “giao dịch thỏa thuận Hormuz”

Đà giảm trong các phiên trước phản ánh kỳ vọng rằng nỗ lực ngoại giao có thể khôi phục dòng năng lượng qua khu vực. Iran và Oman đã thảo luận về một hành lang hàng hải tạm thời cũng như phối hợp rà phá thủy lôi. Tuy nhiên, đây mới là một khuôn khổ đang được xây dựng, chưa phải tuyến vận chuyển đã đi vào hoạt động và được bảo đảm an toàn. 1718

Sự khác biệt này có ý nghĩa lớn với thị trường. Tuyên bố của Nhà Trắng rằng hiện không diễn ra đàm phán Mỹ–Iran khiến triển vọng đạt được một dàn xếp chính trị rộng hơn — qua đó nhanh chóng bình thường hóa giao thông tại Hormuz — trở nên xa vời hơn. Qatar vẫn theo đuổi vai trò trung gian, nhưng hoạt động trung gian không đồng nghĩa với một thỏa thuận đã hoàn tất. 13

Nói cách khác, nhịp tăng ngày 27/8 không phản ánh một gián đoạn vật chất mới, mà là việc thị trường rút lại niềm tin vào một giải pháp sắp xuất hiện. Giá dầu đã giảm khi nhà đầu tư kỳ vọng nguồn cung sớm trở lại; giá bật tăng khi kỳ vọng đó suy yếu.

Lưu lượng tàu cho thấy Hormuz chưa trở lại bình thường

Dữ liệu hàng hải cung cấp phép thử thực tế cho các thông tin ngoại giao. Ngày 27/8, chỉ có 10 lượt tàu chở hàng hóa được ghi nhận đi qua Hormuz, tăng nhẹ so với 8 lượt một ngày trước đó nhưng vẫn thấp hơn mức trung bình 10 ngày là khoảng 15 tàu. 19 Một báo cáo khác cho biết lưu lượng trung bình trong giai đoạn 15–23/8 chỉ khoảng 5 tàu mỗi ngày — giảm gần 95% so với mức hơn 100 tàu/ngày trước xung đột.

Những con số này lý giải vì sao các nhà giao dịch vẫn đưa rủi ro nguồn cung vào giá, ngay cả khi các cuộc đàm phán được nhắc đến. Một hành lang được đề xuất không thể ngay lập tức khôi phục bảo hiểm cho tàu chở dầu, niềm tin về an toàn hàng hải, năng lực rà phá thủy lôi hay lịch trình thương mại. Chừng nào tàu chưa di chuyển đều đặn và an toàn, thị trường vật chất vẫn dễ tổn thương trước một gián đoạn mới.

Rủi ro không chỉ dừng ở dầu thô

Hormuz cũng là tuyến vận chuyển quan trọng đối với khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) và nhiều loại hàng hóa năng lượng khác. Tổ hợp Ras Laffan của Qatar từng vận hành và bốc LNG ở mức thấp hơn đáng kể so với cùng kỳ năm trước, dù dữ liệu theo dõi cho thấy hoạt động bốc hàng đã cải thiện so với các mức đáy trước đó.

Vì vậy, việc hạn chế kéo dài tại Hormuz tạo ra rủi ro trên diện rộng hơn cho thị trường năng lượng: xuất khẩu dầu của các nước vùng Vịnh bị thu hẹp có thể làm thị trường dầu thô căng hơn, trong khi gián đoạn LNG có thể gia tăng cạnh tranh để giành các lô khí ở những khu vực khác.

Tác động chính xác lên khối lượng xuất khẩu của Qatar trong ngày 27/8 vẫn chưa rõ. Kết luận chắc chắn hơn là cùng một điểm nghẽn hàng hải có thể ảnh hưởng đến nhiều loại nhiên liệu cùng lúc, khiến diễn biến ngoại giao và an ninh tác động đồng thời đến giá dầu lẫn khí tự nhiên.

Sự cố nhà máy lọc dầu Nga tạo thêm áp lực lên nhiên liệu thành phẩm

Rủi ro tại Hormuz còn bị khuếch đại bởi một gián đoạn riêng tại Nga. Một cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Ukraine đã làm hư hại các phân xưởng và hạ tầng tại nhà máy lọc dầu NORSI của Lukoil, khiến cơ sở này đình chỉ hoạt động chế biến dầu thô từ ngày 26/8. Reuters mô tả NORSI là nhà máy lọc dầu lớn thứ tư của Nga và nhà sản xuất xăng lớn thứ hai của nước này.

Sự cố này đe dọa trực tiếp hơn đến nguồn cung các sản phẩm lọc dầu so với nguồn cung dầu thô toàn cầu. Khi một nhà máy ngừng hoạt động, sản lượng xăng và dầu diesel có thể giảm dù lượng dầu thô lẽ ra được đưa vào nhà máy vẫn còn sẵn ở nơi khác. Do đó, mối lo trước mắt là nguồn cung nhiên liệu của Nga bị thắt chặt và khả năng xuất khẩu tiếp tục bị hạn chế — chứ không phải toàn bộ công suất chế biến dầu của nhà máy tự động biến mất khỏi nguồn cung thế giới.

Các thông tin cho rằng toàn bộ nhà máy lọc dầu lớn của Lukoil đều đã ngừng hoạt động cần được xem xét thận trọng. Reuters xác nhận NORSI đóng cửa và đưa tin riêng về các sự cố ảnh hưởng đến những cơ sở khác, nhưng nhận định bao quát hơn cần được diễn giải có điều kiện hơn so với bằng chứng về riêng NORSI.

Bối cảnh nguồn cung toàn cầu khiến các tiêu đề địa chính trị tác động mạnh hơn

Triển vọng tháng 8 của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cho thấy các gián đoạn mới có thể gây hậu quả lớn hơn. IEA dự báo nguồn cung dầu toàn cầu sẽ giảm 4,3 triệu thùng/ngày trong năm 2026, xuống còn 102 triệu thùng/ngày, khi tổn thất tại Trung Đông và Nga lớn hơn mức tăng trưởng ở các khu vực khác. Cơ quan này đồng thời dự báo nhu cầu dầu toàn cầu sẽ giảm 1,6 triệu thùng/ngày trong năm nay. 14

Nhu cầu giảm có thể làm dịu một cú sốc nguồn cung, nhưng không loại bỏ rủi ro giá trong ngắn hạn. Khi các tuyến vận chuyển bị hạn chế, nhà giao dịch quan tâm trước hết đến việc dầu thô, nhiên liệu thành phẩm và LNG có đến tay người mua đúng lịch hay không. Trong một thị trường có hệ thống logistics kém chắc chắn hơn, mỗi thông tin ngoại giao đều có thể kéo theo biến động mạnh.

Nhà đầu tư cần theo dõi gì tiếp theo?

Chỉ báo quan trọng nhất không phải là việc các quan chức mô tả cuộc đàm phán là “có triển vọng”. Điều cần quan sát là lưu lượng thương mại qua Hormuz có tăng đáng kể và duy trì an toàn hay không. Một hành lang tạm thời chỉ được công bố nhưng chưa triển khai khó có thể xóa bỏ toàn bộ phần bù rủi ro trong giá dầu.

Diễn biến giá ngày 28/8 cho thấy mức độ nhạy cảm đó. Brent chốt ở 89,31 USD/thùng, giảm 0,43%, còn WTI kết thúc ở 83,40 USD/thùng khi thị trường xem xét lại các tin đồn về thỏa thuận vận chuyển và những tín hiệu khác. 6 Nhịp giảm này cho thấy phần bù rủi ro có thể nhanh chóng thu hẹp khi kỳ vọng mở lại tuyến hàng hải được cải thiện — nhưng cũng cho thấy giá vẫn dễ đảo chiều nếu hy vọng đó tan biến.

Trong ngắn hạn, cán cân dầu mỏ sẽ phụ thuộc vào ba câu hỏi liên quan với nhau: giao thông qua Hormuz có bình thường hóa hay không, các nhà máy lọc dầu Nga có tiếp tục gián đoạn hay không, và thị trường toàn cầu có thể bù đắp bao nhiêu nguồn cung. Cho đến khi xuất hiện bằng chứng về hoạt động vận chuyển ổn định cùng công suất lọc dầu được khôi phục, các tiêu đề ngoại giao nhiều khả năng vẫn tiếp tục tạo ra những biến động lớn trên cả thị trường dầu và các thị trường năng lượng liên quan.