Lũ quét Nepal–Tây Tạng: Video Gyirong cho thấy gì và vì sao việc đi lại vẫn nguy hiểm

Một dòng nước khổng lồ mang theo bùn, đá, băng và đất đá đã quét qua các thung lũng Himalaya dọc biên giới Nepal–Tây Tạng ngày 26/8/2026. Nhà cửa, đường sá, cầu cống, các công trình điện và cơ sở hạ tầng cửa khẩu bị phá hủy, trong khi nhiều cư dân, công nhân và du khách nước ngoài vẫn chưa được liên lạc. 17

Đến ngày 29/8, các báo cáo được sử dụng cho bài viết này cho biết số người chết tại Nepal đã vượt 380, còn ít nhất 900 người mất tích. Những bản cập nhật khác đưa ra các con số không giống nhau, phản ánh khó khăn trong việc tiếp cận các cộng đồng hẻo lánh và xác định danh tính nạn nhân giữa lúc thảm họa vẫn đang diễn biến.

Chuyện gì xảy ra gần biên giới Nepal–Trung Quốc?

Thảm họa bắt đầu ở vùng núi cao Himalaya, khi một khối băng và đá rất lớn sạt hoặc đổ vào hệ thống sông gần biên giới. Dòng nước sau đó cuốn theo bùn, đá tảng và mảnh vỡ, tràn xuống các khu vực của Nepal như Rasuwa và những huyện lân cận, quét sạch nhiều công trình và cắt đứt các tuyến giao thông. 17

Lũ cũng ảnh hưởng đến huyện Gyirong và khu vực cảng Gyirong ở phía Trung Quốc. Nhà chức trách Trung Quốc báo cáo có người thiệt mạng và hàng trăm người mất tích tại Tây Tạng. Các đội cứu hộ phải làm việc trong điều kiện nguy hiểm hơn do lớp trầm tích dày, sườn núi mất ổn định và mưa tiếp diễn.

Trình tự chính xác của các sự kiện vẫn chưa được xác lập. Những báo cáo ban đầu đề cập đến một trận động đất mạnh 4,4 độ, một vụ tuyết lở băng–đá và khả năng dòng sông bị chặn tạm thời. Một giả thuyết cho rằng vụ sạt đổ đã chặn hoặc làm dịch chuyển dòng nước, trước khi phần chắn bị phá vỡ và giải phóng một trận lũ bùng phát dữ dội về phía hạ lưu. Reuters mô tả giả thuyết tuyết lở và tắc nghẽn dòng sông là điều đang bị nghi ngờ, chưa được xác nhận; các đánh giá địa chất cũng vẫn tiếp tục được cập nhật.

Video tại Gyirong cho thấy điều gì?

Đoạn video giám sát được chia sẻ rộng rãi dường như ghi lại cảnh nhiều người chạy khỏi một bức tường bùn, nước và đất đá bất ngờ tràn đến gần cảng Gyirong. Xe cộ và các tòa nhà bị dòng nước nuốt chửng khi lũ đi qua khu vực giao thương biên giới. Theo Euronews, AFP đã xác minh video bằng cách đối chiếu hình ảnh vệ tinh và hình ảnh đường phố.

Đây là bằng chứng trực quan mạnh về tốc độ và sức tàn phá của dòng lũ, nhưng riêng đoạn video không thể xác nhận mọi chi tiết về nguồn gốc thảm họa. Nhiều clip khác và bài đăng do người dùng đăng tải được lan truyền với chú thích, thời điểm hoặc địa điểm chưa chắc chắn. Vì vậy, không nên mặc nhiên cho rằng mọi video đều ghi lại cùng một khoảnh khắc. 43

Số người chết, mất tích và các du khách nước ngoài

Số liệu thương vong đã thay đổi nhanh chóng trong những ngày đầu ứng phó. Reuters đưa tin ngày 27/8 rằng có ít nhất 359 người thiệt mạng và gần 1.000 người mất tích. Một bản tin sau đó đưa số người chết tại Nepal lên hơn 380 và số người mất tích lên hơn 900.

Công dân nước ngoài nằm trong nhóm mất tích. Reuters từng đưa tin có gần 1.500 người chưa được xác định tung tích, trong đó có ít nhất 800 người nước ngoài; một báo cáo khác dẫn con số hơn 700 du khách nước ngoài mất tích. Không nên cộng cơ học các số liệu này vì chúng đến từ những thời điểm cập nhật khác nhau và có thể bao phủ các khu vực hoặc nhóm đối tượng khác nhau. 43

Người Mỹ cũng được cho là nằm trong nhóm công dân nước ngoài cần được xác minh tung tích. Đại sứ quán Mỹ cho biết đang phối hợp để xác định những công dân có thể bị ảnh hưởng. Các nguồn tin được cung cấp chưa đưa ra con số đáng tin cậy cuối cùng về người Mỹ thiệt mạng, bị thương hoặc mất tích; tổng số người bị thương cũng chưa thể xác định chắc chắn ở thời điểm này. 43

Vì sao khu vực vẫn nguy hiểm sau trận lũ đầu tiên?

Trận lũ ban đầu không chấm dứt rủi ro. Đất đá và mảnh vỡ đã chặn một phần hệ thống sông, khiến nước dồn lại phía sau các vật cản tự nhiên. Cơ quan quản lý thảm họa Nepal cảnh báo một hồ nước hình thành do đất đá chắn dòng đang dâng lên và có thể bị vỡ. Phía Trung Quốc cũng theo dõi lượng nước tích tụ sau các điểm tắc nghẽn gần khu vực thảm họa.

Nếu đập chắn tự nhiên còn lại bị phá vỡ, một trận lũ bất ngờ khác có thể tràn xuống hạ lưu. Đây là nguy cơ đang được giám sát và là lý do có thể dẫn tới sơ tán, không phải dự báo chắc chắn rằng trận lũ thứ hai sẽ xảy ra. Mưa tiếp diễn, sườn núi không ổn định, đường sá hư hỏng và các đợt nước dâng mới cũng khiến công tác cứu hộ lẫn việc đi lại trở nên nguy hiểm. 2

Thiệt hại và gián đoạn đi lại tại Nepal

Nước lũ và sạt lở đã phá hủy hoặc vùi lấp nhà cửa, cầu, đường, các khu vực xây dựng dự án và hạ tầng biên giới. Nhiều khu dân cư miền núi bị cô lập; hoạt động giao thông và du lịch tại các vùng Himalaya chịu ảnh hưởng nghiêm trọng hoặc phải dừng lại. 17

Mối nguy không chỉ nằm ở những nơi nhìn thấy rõ dòng nước. Đường và cầu bị hư hỏng có thể khiến du khách mắc kẹt, còn sườn núi mất ổn định có thể sạt xuống gần như không báo trước. Bộ Ngoại giao Mỹ lưu ý Nepal thường xuyên hứng chịu động đất, lũ lụt và sạt lở; trong mùa mưa từ tháng 6 đến tháng 9, mưa lớn có thể gây lũ quét, sạt lở, chặn đường, làm hư hại công trình và cản trở việc hỗ trợ khẩn cấp. 2

Trung Quốc triển khai lực lượng cứu hộ

Nhà chức trách Trung Quốc đã huy động nguồn lực khẩn cấp quy mô lớn tại khu vực biên giới bị ảnh hưởng. Các bản tin cho biết lực lượng cứu hỏa, chó nghiệp vụ, phương tiện chuyên dụng và máy bay không người lái đã được điều đến hiện trường; lãnh đạo Trung Quốc kêu gọi tiến hành một chiến dịch cứu hộ toàn diện.

Hoạt động cứu hộ ở cả hai phía biên giới gặp trở ngại vì bùn đất dày, tuyến tiếp cận bị phá hỏng và nguy cơ lũ tiếp tục xảy ra. Lực lượng an ninh và cơ quan ứng phó khẩn cấp Nepal cũng tìm kiếm người sống sót và người mất tích dọc các thung lũng, sườn núi.

Khuyến cáo của Mỹ dành cho người đang ở Nepal

Khuyến cáo đi lại hiện hành của Bộ Ngoại giao Mỹ dành cho Nepal là Cấp độ 2, tức “Tăng cường thận trọng”. Cơ quan này đặc biệt cảnh báo động đất, lũ lụt và sạt lở có thể xảy ra với rất ít dấu hiệu báo trước. 23

Đối với công dân Mỹ đang ở trong hoặc gần các khu vực bị ảnh hưởng, những khuyến nghị thực tế gồm:

• Tránh xa bờ sông, vùng trũng và các điểm qua sông hoặc cầu bị hư hỏng.
• Tuân thủ hướng dẫn sơ tán của chính quyền địa phương và di chuyển lên nơi cao hơn khi được yêu cầu.
• Không đi vào các thung lũng và tuyến đường bị ảnh hưởng, ngay cả khi tình hình tạm thời có vẻ yên ổn.
• Theo dõi cảnh báo từ Đại sứ quán Mỹ và trang Travel.State.gov.
• Đăng ký chương trình Smart Traveler Enrollment Program (STEP), dịch vụ giúp Đại sứ quán Mỹ gửi cảnh báo và liên lạc với du khách trong trường hợp khẩn cấp. 24

Hỗ trợ nhân đạo quốc tế

Ấn Độ đã chuyển hàng cứu trợ khẩn cấp đến Nepal, gồm lều tạm, chăn, bộ vệ sinh, đèn năng lượng mặt trời và thuốc men. Các bản tin sau đó cho biết tổng lượng hàng Ấn Độ chuyển đến Nepal trong hai đợt gần 50 tấn.

Liên minh châu Âu (EU) phân bổ 2 triệu euro cho các nhu cầu cấp thiết như lương thực, chăm sóc y tế, nước sạch và vệ sinh, đồng thời cho biết có thể huy động thêm hỗ trợ.

Quy mô ứng phó cho thấy đây là thảm họa vượt qua một khu vực biên giới miền núi hiểm trở, ảnh hưởng đến cả cộng đồng địa phương và du khách quốc tế. Khi số người chết, số người mất tích và điều kiện tiếp cận hiện trường vẫn thay đổi, các thông báo chính thức từ lực lượng cứu hộ đáng tin cậy hơn những tuyên bố trên mạng xã hội hoặc danh sách thương vong chưa được xác minh.