Lũ quét Nepal–Tây Tạng: Những gì đã biết về số người chết và mất tích

Trận lũ quét xảy ra ngày 26/8/2026 tại huyện Rasuwa của Nepal và khu vực Tây Tạng thuộc Trung Quốc là một thảm họa diễn biến cực nhanh. Một khối nước, bùn đất, đá và băng tràn vào hệ thống sông Lhende–Bhote Koshi, tạo ra dòng lũ dữ quét qua các khu dân cư và cơ sở hạ tầng quan trọng trước khi tiếp tục đổ xuống hạ lưu theo hành lang sông Trishuli. 17

Số người chết và mất tích

Các con số thay đổi nhanh chóng khi lực lượng chức năng tiếp tục tìm kiếm, đưa người sống sót đến nơi an toàn và đối chiếu thông tin từ những vùng núi xa xôi.

Tính đến ngày 28/8, cơ quan quản lý thảm họa Nepal cho biết 538 người đã thiệt mạng và 977 người mất tích tại Nepal. Cảnh sát Nepal sau đó đưa ra con số 553 người chết. Ở khu vực Tây Tạng, Trung Quốc báo cáo 5 người chết và 558 người mất tích. Gộp các báo cáo từ hai phía, số người vẫn chưa được tìm thấy được mô tả là hơn 1.500 người; tuy nhiên, các số liệu này đến từ những cơ quan khác nhau và chưa thể xem là một tổng số cuối cùng đã được xác nhận.

Theo Associated Press, ít nhất 150 người bị thương đã được đưa tới bệnh viện ở Kathmandu và các huyện bị ảnh hưởng của Nepal. Các nguồn tin được cung cấp chưa có một con số thương tích tổng hợp và hoàn chỉnh.

Đến ngày 28/8, Nepal cho biết 3.253 người đã được giải cứu bằng trực thăng. Số người được cứu cũng thay đổi theo từng đợt cập nhật và từng địa điểm, vì vậy đây là số liệu được cơ quan chức năng công bố tại thời điểm đó, chưa phải tổng số cuối cùng.

Người nước ngoài và công dân Mỹ mất tích

Lũ quét xảy ra trên tuyến đường thường được người leo núi, khách hành hương, du khách và người qua lại biên giới sử dụng. Các báo cáo cho biết người dân từ hơn 30 quốc gia nằm trong danh sách mất tích; một trong những cập nhật sau đó ghi nhận hơn 500 công dân nước ngoài chưa được xác định an toàn.

Khoảng 90 công dân Mỹ được báo cáo mất tích. Bộ Ngoại giao Mỹ cho biết 5 công dân nước này đã được giải cứu và, theo các thông tin được NPR dẫn lại, cơ quan này chưa ghi nhận trường hợp người Mỹ nào tử vong được xác nhận.

Thông tin hiện có chưa đủ đáng tin cậy để xác định danh tính từng du khách Mỹ mất tích hoặc cung cấp những lời kể cá nhân đã được kiểm chứng. Đứt liên lạc, đường sá bị cuốn trôi và hồ sơ hành khách hoặc người đi trekking không đầy đủ khiến gia đình cùng giới chức khó xác nhận tình trạng của từng người. Bộ Ngoại giao Nepal đã lập Phòng Kiểm soát Khẩn cấp để phối hợp xác minh thông tin và hỗ trợ lãnh sự cho công dân nước ngoài bị ảnh hưởng.

Khu vực bị ảnh hưởng

Tâm điểm ban đầu của thảm họa là sông Lhende, gần Rasuwa và khu vực giáp biên Nepal–Trung Quốc. Dòng lũ sau đó đi qua hệ thống sông Bhote Koshi và Trishuli, ảnh hưởng đến các cộng đồng ven sông cũng như các tuyến giao thông ở hạ lưu. Chính phủ Nepal xác định các huyện Rasuwa, Nuwakot, Dhading và Gorkha nằm trong vùng chịu tác động.

Nhà cửa, làng mạc, đường sá, cầu, trường học, cơ sở biên giới và các dự án thủy điện bị hư hại hoặc phá hủy. Nhiều người phải rời bỏ nơi ở, hoạt động đi lại bị gián đoạn và một số cộng đồng bị cô lập. Một báo cáo cho biết ít nhất 19 cây cầu và khoảng 40 km đường đã bị phá hủy hoặc cuốn trôi.

Quy mô dòng lũ được mô tả là đặc biệt nghiêm trọng. Có nơi, sóng lũ được cho là cao gần 9 m, trong khi mực nước ở một khu vực hạ lưu được báo cáo tăng tới 9 m chỉ trong 30 phút. Dòng nước và đất đá tiếp tục tàn phá nhiều khu vực ở phía hạ lưu, thay vì chỉ giới hạn quanh điểm sạt lở ban đầu.

Nguyên nhân có thể là gì?

Chuỗi sự kiện chính xác vẫn đang được điều tra. Cơ quan Quản lý và Giảm thiểu Rủi ro Thiên tai Quốc gia Nepal gọi đây là một “trận lũ có liên quan đến băng hà”, bắt nguồn từ vụ sạt lở xảy ra cách một cửa khẩu Nepal–Trung Quốc khoảng 20 km về phía đông bắc. Các báo cáo từ Trung Quốc mô tả những vụ bùn đá tràn xuống ở Tây Tạng có liên quan đến sự sụp đổ của băng hà.

Giả thuyết đang được xem xét là một khối băng, đá và đất sạt xuống hệ thống sông núi, tạm thời chặn dòng hoặc làm nước bị dồn và dịch chuyển đột ngột, từ đó tạo ra dòng thác bùn đá tập trung đổ xuống hạ lưu. Dù vậy, các nguồn tin được cung cấp chưa đủ để khẳng định hoàn toàn nguyên nhân kích hoạt. Những báo cáo ban đầu từng tính đến khả năng động đất, nhưng các phân tích sau đó đặt câu hỏi về giả thuyết này.

Giới chức cảnh báo nước có thể tiếp tục dồn lại phía sau những điểm tắc nghẽn mới hình thành hoặc trong các hồ do sạt lở tạo ra, làm phát sinh nguy cơ lũ bổ sung và vỡ hồ. Nepal và Trung Quốc tiếp tục theo dõi hệ thống sông cùng các sườn núi chưa ổn định trong quá trình ứng phó.

Nepal, Trung Quốc và Mỹ ứng phó ra sao?

Nepal đã huy động cảnh sát, quân đội, các đội ứng phó thảm họa, chính quyền địa phương và ngành y tế cho hoạt động tìm kiếm, cứu hộ, sơ tán, cấp cứu và cứu trợ. Chính phủ cho biết họ cũng chuẩn bị các kế hoạch tái thiết, phục hồi và kêu gọi hỗ trợ quốc tế khi mức độ thiệt hại dần được xác định rõ hơn. 17

Ở phía Tây Tạng, lực lượng Trung Quốc tiến hành cứu hộ, đặc biệt quanh huyện Gyirong và cửa khẩu Gyirong, đồng thời theo dõi nguy cơ bùn đá tràn xuống và vỡ hồ. Lớp trầm tích dày cùng các tuyến tiếp cận bị hư hại khiến việc tiếp cận một số khu vực trở nên khó khăn.

Mỹ gửi lời chia buồn, cho biết đang theo sát tình hình và điều một cố vấn ứng phó thảm họa tới khu vực để hỗ trợ công tác cứu trợ. Bộ Ngoại giao Mỹ cũng công bố khoản viện trợ 500.000 USD thông qua Catholic Relief Services nhằm hỗ trợ nơi trú ẩn khẩn cấp, vật phẩm cứu trợ và các dịch vụ về nước sạch, vệ sinh môi trường. 4

Vì sao các số liệu chưa thống nhất?

Thảm họa xảy ra tại những thung lũng hẻo lánh ở hai phía biên giới quốc tế. Đường sá và liên lạc bị phá hỏng, trong khi các cơ quan chức năng sử dụng những cách đếm khác nhau ở từng thời điểm: số người chết đã xác nhận, người được báo mất tích, du khách chưa rõ tung tích, hoặc cư dân và người lao động chưa được gia đình xác nhận an toàn.

Vì vậy, cách đọc thận trọng nhất đối với các số liệu ban đầu là xem chúng như những báo cáo chính thức đang được cập nhật, thay vì một con số cuối cùng duy nhất. Mốc 538 người chết và 977 người mất tích do Nepal công bố, con số 553 người chết do cảnh sát đưa ra sau đó, số liệu riêng của Trung Quốc tại Tây Tạng, tổng số hơn 1.500 người mất tích được báo cáo trên toàn khu vực và các ước tính về công dân nước ngoài đều phản ánh một cuộc khủng hoảng vẫn đang diễn ra. Hoạt động tìm kiếm và xác minh danh tính có thể tiếp tục làm thay đổi các con số này.