Điều gì đã xảy ra trong trận lũ quét thảm khốc ở biên giới Nepal–Tây Tạng?

Nguyên nhân không phải là một trận động đất thông thường

Thảm họa xảy ra ngày 26/8/2026 dọc khu vực biên giới Nepal–Tây Tạng. Các đánh giá ban đầu từng cho rằng một trận động đất có thể đã gây sạt lở, nhưng Cơ quan Khảo sát Địa chất Mỹ (USGS) sau đó cho biết sự kiện chính là một vụ sụp băng hà: một phần băng hà cùng nền đá bên dưới bị đứt gãy, lao xuống đáy thung lũng. 1215

Cú va chạm tạo ra năng lượng địa chấn tương đương một trận động đất 5,2 độ. Tuy nhiên, rung chấn này là hệ quả của vụ sụp băng hà và đá, chứ không phải nguyên nhân khởi phát đã được xác nhận. Khối vật chất khổng lồ sau đó biến thành dòng thác gồm nước, băng, bùn và đất đá, tràn xuống hệ thống sông ở các thung lũng Himalaya với tốc độ lớn. 123

579 người chết, gần 2.000 người mất tích

Theo cơ quan quản lý thảm họa của Nepal, đến ngày 28/8 có 579 người được xác nhận thiệt mạng và gần 2.000 người chưa được tìm thấy. Một số báo cáo ghi nhận con số mất tích là 1.924 người, trong đó có 32 công dân hoặc thường trú nhân Canada và ít nhất 517 công dân nước ngoài khác. Hơn 90.000 người được ước tính đã bị ảnh hưởng bởi thảm họa. 346

Tại phía Tây Tạng thuộc Trung Quốc, giới chức cũng báo cáo có người thiệt mạng và hàng trăm người mất tích. Tuy nhiên, việc đối chiếu số liệu giữa hai bên biên giới vẫn khó khăn, và chưa thể xác định chắc chắn mức độ chồng lấn giữa các danh sách nạn nhân. 1714

Làng mạc và hạ tầng bị dòng lũ xóa sổ

Dòng lũ đã quét qua các khu dân cư, cuốn phăng cầu, phá hỏng đường sá và làm gián đoạn liên lạc. Nhiều tòa nhà nhiều tầng bị dòng nước và đất đá kéo bật khỏi nền móng; các cộng đồng ở vùng núi bị cô lập khi những tuyến đường tiếp cận bị cắt đứt. 58

Các nạn nhân gồm cư dân địa phương, người lao động, du khách và người đi bộ đường dài trong khu vực. Những báo cáo đầu tiên cho biết hàng trăm khách du lịch, trong đó có nhiều người nước ngoài, bị cuốn trôi hoặc mất liên lạc. Dù vậy, do nhiều thung lũng vẫn chưa thể tiếp cận, chưa có thống kê độc lập và đầy đủ về từng người hành hương, du khách hay người sống sót. 53

Mức độ thiệt hại đối với bệnh viện và các cơ sở y tế cũng chưa thể kiểm chứng toàn diện. Việc đường sá, cầu cống và thông tin liên lạc bị phá hủy khiến công tác đánh giá tại hiện trường bị chậm trễ. 56

Cứu hộ trong địa hình hiểm trở

Quân đội Nepal, trực thăng và các đội cứu hộ mặt đất đang tìm kiếm người sống sót giữa địa hình dốc, phủ đầy bùn đất và mảnh vỡ. Nepal đã triển khai lực lượng an ninh, trực thăng, năng lực y tế tạm thời; một bệnh viện dã chiến được lập tại vùng lũ và một số người bị thương nặng được đưa về thủ đô Kathmandu. 716

Tuy nhiên, hoạt động cứu hộ bị cản trở bởi nhiều yếu tố:

• đường và cầu bị nước lũ cuốn trôi;
• sườn núi vẫn có nguy cơ mất ổn định;
• thời tiết xấu và địa hình Himalaya hiểm trở;
• khu vực đất đá vùi lấp trải rộng;
• nạn nhân có thể đã bị dòng nước cuốn đi rất xa về phía hạ lưu. 67

Những điều kiện này khiến việc tiếp cận hiện trường và nhanh chóng tìm thấy người mất tích trở nên đặc biệt khó khăn. Nhiều gia đình phải tự xác minh danh tính thi thể và tìm kiếm người thân trong tình trạng gần như không có liên lạc đáng tin cậy từ các thung lũng hẻo lánh. 35

Hồ chắn dòng làm dấy lên lo ngại về đợt lũ thứ hai

Đất đá từ vụ sụp băng hà đã chặn một phần hệ thống sông, tạo thành các hồ chắn tự nhiên. Một hồ bắt đầu tràn vào ngày 28/8, buộc lực lượng cứu hộ phải tạm dừng hoạt động vì lo ngại nước có thể phá vỡ phần chắn và tạo ra một dòng lũ mới ở các thung lũng vốn đã bị tàn phá. 46

Nhà chức trách Nepal và Trung Quốc theo dõi sát mực nước cùng nguy cơ hồ bị vỡ. Sau đó, các đánh giá cho rằng nguy cơ tức thời đã giảm hoặc ở mức có thể kiểm soát, nhưng mối đe dọa vẫn khiến công tác cứu hộ phải được tiến hành thận trọng. 47

Phản ứng cứu trợ xuyên biên giới

Nepal đang huy động quân đội, lực lượng an ninh, trực thăng và các nhóm y tế để tìm kiếm người mất tích, sơ tán người bị thương và đưa hàng cứu trợ đến những khu vực bị cô lập. Trung Quốc cũng triển khai hoạt động cứu hộ và ứng phó thảm họa ở phía Tây Tạng. Canada cho biết nước này đang nỗ lực xác minh tung tích của 32 công dân và thường trú nhân được báo mất tích. 37

Các tổ chức nhân đạo, trong đó có mạng lưới Hội Chữ thập đỏ, tập trung vào nơi trú ẩn khẩn cấp, chăm sóc y tế, thực phẩm, nước sạch, liên lạc và hỗ trợ đoàn tụ gia đình. Tuy nhiên, thông tin công khai về từng khoản cam kết và lượng hàng đã được chuyển đến hiện trường vẫn chưa đầy đủ. 716

Các con số như 3.742 người được cứu, 93.000 người bị ảnh hưởng và số cơ sở y tế bị hư hại hiện vẫn là những ước tính vận hành ban đầu. Trong bối cảnh hoạt động tìm kiếm chưa kết thúc, dữ liệu giữa Nepal và Tây Tạng có thể khác nhau hoặc bị trùng lặp; vì vậy, các số liệu này chưa nên được xem là thống kê cuối cùng.