Điều gì đã xảy ra trong thảm họa lũ quét và sạt lở ở biên giới Nepal–Trung Quốc?

Một khối băng–đá khổng lồ lao xuống thung lũng

Ngày 26/8/2026, một thảm họa địa chất và thủy văn xảy ra tại khu vực núi cao dọc biên giới Nepal–Tây Tạng của Trung Quốc. Một khối băng, đá và bùn lớn dường như đã đổ xuống thung lũng sông Lhende Khola, tạo thành dòng lở tích rồi gây lũ quét trên diện rộng ở khu vực Rasuwa của Nepal và huyện Gyirong của Trung Quốc. Đến ngày 27/8, nguyên nhân chính xác và số người thiệt mạng vẫn đang được điều tra; các số liệu ban đầu giữa chính quyền và truyền thông có sự chênh lệch lớn. 415

Các đánh giá sơ bộ dựa trên ảnh vệ tinh cho thấy phần dưới của một sông băng, được báo cáo là nằm gần Langtang Lirung, đã vỡ khỏi khối băng ở độ cao khoảng 5.200 mét rồi rơi xuống nền thung lũng thấp hơn khoảng 1.200 mét. 413 Một phân tích ban đầu khác mô tả khối băng có thể rộng khoảng nửa dặm, tức gần 800 mét, bắt đầu từ độ cao xấp xỉ 17.000 feet và đổ xuống hàng nghìn feet. Khi va vào thung lũng, băng trộn với đá và bùn, biến thành dòng vật chất có sức tàn phá rất lớn.

Các nhà khoa học gọi đây là khả năng sụp đổ sông băng hoặc tuyết lở băng–đá. Cơ chế này vẫn chỉ là kết luận sơ bộ, dù các dữ liệu ban đầu cho thấy sự sụp đổ của sông băng nhiều khả năng đóng vai trò quan trọng trong việc phát động lũ. 234

Dòng lũ đến nhanh đến mức nào?

Các bản tin mô tả dòng lở bùn và nước là “tốc độ cao”, khiến người dân trong các thung lũng hẹp hầu như không có thời gian phản ứng. Một nhà địa chất Trung Quốc ước tính dòng băng–đá có thể di chuyển với tốc độ khoảng 50 mét/giây. 78 Tuy nhiên, đây là ước tính được đưa ra trong bối cảnh thảm họa đang diễn ra, chưa phải vận tốc đã được xác minh độc lập một cách chắc chắn. Vì vậy, những tuyên bố về một tốc độ cụ thể cần được xem là chưa được khẳng định hoàn toàn. 6

Số người thiệt mạng và mất tích

Đến ngày 26–27/8, các báo cáo ghi nhận ít nhất khoảng 160 người thiệt mạng, trong khi hơn 1.300 người vẫn mất tích. Một số báo cáo tình hình công bố sau đó đưa ra tổng số cao hơn đáng kể. 9152

Sự chênh lệch này phản ánh thực tế rằng nhiều khu vực bị tàn phá vẫn bị cô lập, đường sá và liên lạc bị cắt đứt, còn việc nhận dạng thi thể và đối chiếu danh sách người mất tích chưa hoàn tất. Các cơ quan của Nepal và Trung Quốc cũng sử dụng những hệ thống thống kê khác nhau.

Trong số người mất tích có khách trekking, người hành hương, nhân viên ngành du lịch và những người sử dụng cửa khẩu biên giới. Thống kê ban đầu của Nepal cho biết gần 400 khách du lịch nước ngoài mất tích; các báo cáo sau đó nói hơn 500 người nước ngoài đến từ 32 quốc gia chưa được tìm thấy, trong đó có khoảng 90 công dân Mỹ. 98

Những khu vực nào bị tàn phá?

Dòng nước và bùn đá tràn qua các khu dân cư, cơ sở kinh doanh ven đường, công trường xây dựng, công trình thủy điện và các tuyến giao thông. Nhiều cây cầu bị cuốn phăng; nhà dân và các tòa nhà nhiều tầng bị phá hủy hoặc bật khỏi nền móng. 916

Gyirong Port, một cửa ngõ quan trọng cho hoạt động thương mại và du lịch giữa Trung Quốc với Nepal trong khu vực, cũng bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Việc đường, cầu và hệ thống liên lạc bị phá hỏng không chỉ làm chậm cứu hộ mà còn khiến việc xác định quy mô thương vong trở nên khó khăn hơn.

Cứu hộ trong điều kiện cực kỳ nguy hiểm

Nepal đã triển khai trực thăng để tìm kiếm người sống sót, khảo sát các thung lũng và sườn núi ngổn ngang đất đá, đồng thời thả hàng cứu trợ xuống những khu vực bị cô lập. Trung Quốc cũng điều phối hoạt động ứng phó khẩn cấp ở phía bên kia biên giới. 213

Tuy nhiên, lực lượng cứu hộ phải làm việc trong điều kiện địa hình núi cao hiểm trở, mưa tiếp diễn, sườn dốc không ổn định, đường và cầu bị cuốn trôi, liên lạc gián đoạn và nguy cơ lũ mới vẫn thường trực. 213

Nguy cơ một đợt lũ thứ hai

Một trong những mối đe dọa cấp bách nhất là đất đá từ vụ sạt lở đã chặn các dòng sông, hình thành những hồ chắn tự nhiên ở hoặc gần huyện Gyirong. Nhà chức trách Trung Quốc cho biết khoảng 3 triệu mét khối nước bị giữ lại phía sau một điểm tắc nghẽn. 78

Tại Nepal, cơ quan quản lý thiên tai cảnh báo một hồ nước hình thành do đất đá chắn sông Bhotekoshi đang dâng và có thể vỡ. Nếu đập chắn tự nhiên bị phá, một đợt sóng lũ mới có thể tràn xuống các thung lũng vốn đã chịu thiệt hại nặng nề từ đợt lũ đầu tiên. 713

Viện trợ và các rủi ro nhân đạo

Nhiều chính phủ và tổ chức quốc tế đã bắt đầu hỗ trợ Nepal bằng tiền mặt, vật tư cứu trợ, hỗ trợ kỹ thuật và các hình thức khẩn cấp khác. Liên đoàn Chữ thập đỏ và Trăng lưỡi liềm đỏ quốc tế được cho là đã giải ngân hơn 1,2 triệu USD cho hoạt động ứng phó của Hội Chữ thập đỏ Nepal. 57

Các đánh giá liên quan đến Hội Chữ thập đỏ cảnh báo người sống sót và người phải sơ tán có thể đối mặt với lũ quét, sạt lở tiếp diễn, nguồn nước không an toàn, nguy cơ dịch bệnh và điều kiện giá lạnh ở vùng núi cao. Việc tiếp cận lương thực, nơi trú ẩn và hỗ trợ y tế cũng bị gián đoạn nghiêm trọng, trong khi dự báo còn có thêm mưa. 1013

Điểm cần thận trọng là đây vẫn là một thảm họa đang diễn biến nhanh. Giả thuyết sông băng gần Langtang Lirung sụp đổ hiện được xem là nguyên nhân có khả năng cao, nhưng chưa phải kết luận cuối cùng. Số người chết, mất tích và mức độ thiệt hại cũng có thể tiếp tục thay đổi khi lực lượng cứu hộ tiếp cận được các khu vực bị cô lập và hoàn tất công tác nhận dạng. 24