Lũ quét Nepal–Tây Tạng: Sụp băng hà, thiệt hại và cuộc chạy đua cứu hộ

Thảm họa bắt đầu vào sáng 26/8/2026; phần lớn các bản tin ngày 27/8 tập trung cập nhật hậu quả. Một phần sông băng trên vùng Himalaya sụp xuống, kéo theo đất đá lao xuống thung lũng và tràn vào một con sông. Dòng nước, bùn, băng và đá với tốc độ lớn sau đó quét qua các khu dân cư ở cả hai phía biên giới Nepal–Tây Tạng. 410

Trong những ngày đầu, chưa có một con số thống nhất về người chết và mất tích. Chính quyền hai bên cập nhật số liệu ở các khu vực và thời điểm khác nhau; các bản tin ban đầu nói có hàng trăm người thiệt mạng và khoảng 1.300–1.500 người mất tích tại Nepal và Tây Tạng. 111316 Một cập nhật sau đó ghi nhận 547 người chết ở Nepal và năm người tại khu vực Tây Tạng thuộc Trung Quốc, trong khi hơn 1.500 người vẫn mất tích.

Sụp băng hà đã biến thành lũ quét như thế nào?

Đây không phải là một trận lũ thông thường do mưa lớn. Chuỗi sự kiện chính diễn ra như sau:

1. Phần thấp của một sông băng trên cao nguyên Himalaya bị tách khỏi khối băng.
2. Băng và đá rơi xuống thung lũng, tạo ra một vụ sạt lở quy mô lớn.
3. Khối sạt lở lao vào sông núi, giải phóng dòng hỗn hợp gồm nước, băng, bùn và đá.
4. Dòng lũ tốc độ cao theo các thung lũng đổ xuống, cuốn trôi khu dân cư và cơ sở hạ tầng ở Nepal lẫn Tây Tạng. 410

Theo The Guardian, Cơ quan Khảo sát Địa chất Mỹ sau đó quy một rung chấn được ghi nhận trong khu vực cho sự sụp đổ của băng và đá trên sông băng. 10 Các nhà khoa học cũng cảnh báo tình trạng ấm lên có thể làm băng và đá ở vùng núi cao mất ổn định, dù mức độ đóng góp cụ thể của biến đổi khí hậu vào thảm họa này vẫn đang được phân tích.

Từ Gyirong đến Rasuwa, Nuwakot: một hành lang bị xóa sổ

Dòng lũ quét qua tuyến đường nối Kathmandu với Lhasa, vốn được người dân địa phương, người lao động, du khách trekking và khách hành hương sử dụng. Tại Nepal, các huyện Rasuwa và Nuwakot chịu thiệt hại nặng nhất: nhà cửa, đường sá, cầu cống, công trình và hệ thống điện bị cuốn trôi hoặc vùi lấp dưới bùn. Hình ảnh vệ tinh và ảnh chụp từ trên không cho thấy khu vực quanh Trishuli ở Nuwakot bị tàn phá trên diện rộng. 4

Ở phía Tây Tạng, dòng lũ đánh vào khu phức hợp cửa khẩu Gyirong. Khi một đội cứu hộ Trung Quốc tiếp cận địa điểm này, họ được cho là chỉ nhìn thấy “những đống đổ nát”, cho thấy mức độ tàn phá nghiêm trọng tại cửa khẩu. 17

Nhiều cộng đồng bị cô lập, khiến hoạt động tìm kiếm càng khó khăn. Những con đường và cây cầu bị phá hủy buộc lực lượng cứu hộ phải tiếp cận một số thung lũng bằng đường không hoặc qua các tuyến đường bộ hiểm trở. Bùn đất và dòng sông vẫn bất ổn, tiếp tục đe dọa người cứu hộ. 612

Trực thăng, quân đội và bệnh viện dã chiến trong cuộc chạy đua cứu người

Quân đội Nepal dẫn đầu chiến dịch ứng phó, triển khai trực thăng, binh sĩ và các đội y tế khẩn cấp tới những thung lũng bị ảnh hưởng. Quân đội huy động 12 trực thăng, dựng một bệnh viện dã chiến, đưa ít nhất 114 người ra khỏi vùng nguy hiểm bằng đường không và chuyển ít nhất 25 người bị thương nặng tới Kathmandu. 19

Các đội tìm kiếm cũng dùng trực thăng trinh sát và hoạt động giữa địa hình dốc, các tuyến giao thông bị hư hại. Một số bản tin đề cập đến máy bay không người lái, bè và các cuộc giải cứu bằng dây kỹ thuật; tuy nhiên, những nguồn tin đáng tin cậy nhất tại thời điểm đó chưa thống nhất về số người được cứu bằng từng phương tiện. Con số được ghi nhận rõ nhất là ít nhất 114 người được không vận. 619

Các cơ sở thủy điện trở thành những điểm quan trọng trong nỗ lực sơ tán khi lực lượng cứu hộ phát hiện người mắc kẹt trong các khu vực biệt lập. Tại một số nơi, người dân và công nhân phải tìm cách trú ẩn hoặc thoát ra qua các đường hầm thủy điện, trong khi nước lũ và sạt lở đã làm thay đổi hoàn toàn lối vào thung lũng. 619

Hồ chắn mới hình thành tạo ra mối nguy thứ hai

Vụ sạt lở chặn dòng nước ở thượng nguồn và hình thành một hồ chắn. Nepal và Trung Quốc cảnh báo nước bị dồn lại có thể tràn bờ hoặc phá vỡ đập tự nhiên, tạo thêm một đợt lũ lớn trong lúc công tác cứu hộ vẫn đang diễn ra. 1

Các bản tin đầu tiên nói đến hai hồ, nhưng một đính chính của Reuters cho biết mối lo chính là một hồ duy nhất nằm vắt qua biên giới. Nguy cơ này buộc chính quyền phải liên tục theo dõi mực nước, điều chỉnh hoặc tạm dừng một số hoạt động và sơ tán người dân khỏi những khu vực có thể bị ảnh hưởng nếu hồ tràn. Sau đó, các báo cáo cho biết rủi ro đã giảm xuống mức có thể kiểm soát, cho phép hoạt động cứu hộ tiếp tục. 17

Du khách nước ngoài và người hành hương Kailash nằm trong danh sách mất tích

Tuyến đường này phục vụ hoạt động du lịch và hành hương nên người nước ngoài chiếm tỷ lệ đáng kể trong số những người chưa được liên lạc. Một nguồn tin đương thời cho biết khoảng 500 du khách nước ngoài nằm trong số người mất tích tại Nepal; còn tại huyện Gyirong của Tây Tạng, 260 trong tổng số 558 người mất tích là người nước ngoài. 6

Giới chức Mỹ cho biết khoảng 90 công dân nước này có thể bị ảnh hưởng và xác nhận ba người đã được cứu vào thời điểm đó. 10 Công dân Ấn Độ cũng chiếm số lượng lớn trong danh sách mất tích. Một công ty du lịch Ấn Độ cho biết họ mất liên lạc với khoảng ba chục người thuộc đoàn hành hương gần 60 người đang trên đường tới núi Kailash, trong đó có con trai của chủ công ty, người làm hướng dẫn viên cho đoàn. 5

Các gia đình ở nước ngoài rơi vào khoảng trống thông tin: liên lạc bị gián đoạn, đường sá không thể đi qua và chính quyền chưa công bố đầy đủ danh sách người chết hoặc mất tích. 69

Nepal không xác nhận nhu cầu triển khai đội cứu hộ nước ngoài

Một số chính phủ đã đề nghị hỗ trợ khi cố gắng tìm công dân của mình. Hàn Quốc chuẩn bị hỗ trợ phản ứng nhanh và các quốc gia khác cũng đưa ra đề nghị. Tuy nhiên, Bộ Ngoại giao Nepal sau đó cho biết nước này không cần các đội tìm kiếm và cứu hộ nước ngoài, đồng thời từ chối những đề nghị đó. 1116

Vì vậy, cần thận trọng với các thông tin cho rằng Nepal đã cho phép rộng rãi lực lượng cứu hộ nước ngoài vào hiện trường. Những gì được ghi nhận rõ ràng cho thấy phản ứng quốc tế chủ yếu tập trung vào phối hợp ngoại giao, xác định vị trí công dân, cứu trợ và khả năng hỗ trợ kỹ thuật, thay vì một chiến dịch triển khai lớn của các đội cứu hộ nước ngoài. 1116

Vì sao các con số ban đầu chênh lệch?

Số người chết và mất tích thay đổi nhanh chóng vì Nepal và Trung Quốc công bố số liệu riêng, danh sách mất tích có thể tính du khách và cư dân theo cách khác nhau, còn hoạt động tìm kiếm vẫn tiếp diễn dọc một hành lang sông dài đã bị phá hủy. Những bản tin đăng cách nhau chưa đầy một ngày đã đưa ra các con số tử vong và mất tích khác biệt đáng kể. 12411

Do đó, kết luận chắc chắn nhất ở giai đoạn đầu không phải là một con số tổng duy nhất, mà là quy mô của thảm họa: hàng trăm người đã được xác nhận thiệt mạng, các cập nhật sau đó cho biết hơn 1.500 người mất tích, cửa khẩu Gyirong cùng nhiều khu vực biên giới của Nepal bị tàn phá, trong khi lực lượng cứu hộ vẫn phải làm việc dưới nguy cơ một đợt lũ khác. 1718