Toyota đưa Lexus chạy điện sang Trung Quốc trước: Bước ngoặt chiến lược đáng chú ý

Kế hoạch sản xuất một mẫu SUV điện Lexus thế hệ mới tại Thượng Hải từ mùa thu năm 2027 đánh dấu sự thay đổi rõ rệt trong cách Toyota phát triển các mẫu xe công nghệ cao. Thay vì luôn lấy Nhật Bản làm trung tâm, hãng đang đưa hoạt động phát triển và sản xuất xe điện đến gần hơn với khách hàng, nhà cung ứng và nhịp cạnh tranh tại Trung Quốc. Sản lượng ban đầu dự kiến khoảng 1.000 xe mỗi tháng, sau đó tăng lên hàng chục nghìn xe mỗi năm từ năm 2028. Mẫu xe được cho là sẽ sử dụng công nghệ gigacasting, biến dự án thành phép thử lớn đối với năng lực phát triển xe điện của Toyota tại Trung Quốc. 46

Từ “Nhật Bản trước” sang “Trung Quốc trước”

Trong nhiều năm, Toyota thường chọn Nhật Bản làm căn cứ phát triển và sản xuất những mẫu xe có ý nghĩa chiến lược, chẳng hạn Prius hybrid hay Mirai chạy bằng pin nhiên liệu hydro. Việc đưa một mẫu Lexus điện thế hệ mới ra mắt và sản xuất trước tại Trung Quốc cho thấy Toyota bắt đầu xem khoảng cách với thị trường này là một lợi thế cạnh tranh quan trọng. 48

Trung Quốc không chỉ là thị trường ô tô lớn. Đây còn là một trong những môi trường phát triển xe điện chạy pin nhanh nhất thế giới, nơi các thương hiệu nội địa có thể liên tục điều chỉnh giá bán, tính năng và danh mục sản phẩm. Một chương trình phát triển xe “đặt Trung Quốc ở vị trí đầu tiên” sẽ giúp Toyota đưa ra các quyết định đó tại chỗ, thay vì mang sản phẩm phát triển ở Nhật Bản sang điều chỉnh sau khi thị trường đã thay đổi.

Vì sao kiểu dáng SUV quan trọng hơn logo Lexus?

Mẫu xe tại Thượng Hải được kỳ vọng là một SUV hoặc crossover điện Lexus. Trong khi đó, Toyota đã dừng phát triển LF-ZC, dự án sedan điện thế hệ mới từng được lên kế hoạch sản xuất tại Nhật Bản. Hãng cho biết các công nghệ phát triển cho chương trình này, trong đó có gigacasting, sẽ được chuyển sang những mẫu xe khác. 214

Động thái này cho thấy Toyota đang điều chỉnh trọng tâm thay vì rút lui khỏi xe điện. Nguồn lực dành cho xe điện thế hệ mới được ưu tiên cho:

• SUV, nhóm sản phẩm được Toyota đánh giá là có nhu cầu tốt hơn sedan điện gầm thấp; 1415
• Trung Quốc, nơi cuộc cạnh tranh giữa các mẫu xe điện chạy pin đang đặc biệt khốc liệt; và
• Công nghệ sản xuất, có thể giúp giảm độ phức tạp và cải thiện hiệu quả kinh tế của xe.

Nói cách khác, Toyota dường như đang thay thế một mẫu xe điện công nghệ cao phát triển tại Nhật Bản bằng một sản phẩm hướng Trung Quốc, có con đường rõ ràng hơn đến nhu cầu thực tế của khách hàng.

Gigacasting không chỉ là cách giảm trọng lượng

Gigacasting là phương pháp đúc những phần lớn của khung xe bằng nhôm thành các cấu kiện tích hợp, thay vì lắp ráp từ nhiều chi tiết nhỏ. Công nghệ này từng gắn với dự án LF-ZC và được cho là sẽ xuất hiện trên mẫu Lexus điện sản xuất tại Thượng Hải. 214

Giá trị chiến lược của gigacasting không chỉ nằm ở việc làm thân xe nhẹ hơn. Ít chi tiết và ít công đoạn hơn có thể giúp Toyota đơn giản hóa dây chuyền, rút ngắn thời gian lắp ráp và cải thiện khả năng cạnh tranh về chi phí. Trọng lượng thấp hơn cũng có thể hỗ trợ quãng đường di chuyển, trong khi kết cấu tích hợp có khả năng tăng độ cứng vững của thân xe. Các báo cáo về mẫu SUV Lexus mô tả gigacasting như một phần trong nỗ lực làm xe nhẹ và hiệu quả hơn. 67

Tuy nhiên, riêng công nghệ này sẽ không đủ để thu hẹp khoảng cách với các đối thủ. Người mua xe điện tại Trung Quốc còn so sánh phần mềm, khả năng sạc, giá bán, thiết kế và tốc độ cập nhật sản phẩm. Gigacasting có thể củng cố nền tảng sản xuất, nhưng Toyota vẫn phải tạo ra một mẫu xe phù hợp với kỳ vọng tại địa phương.

Đà tăng trưởng của Trung Quốc cũng là lời cảnh báo cho Toyota

Quy mô thị trường xe điện Trung Quốc giúp giải thích vì sao Toyota sẵn sàng xây dựng một hoạt động sản xuất Lexus BEV riêng tại đây. Một báo cáo dẫn số liệu doanh số BEV của Trung Quốc trong năm trước ở mức 8,57 triệu xe và dự báo con số này có thể đạt 11,41 triệu xe vào năm 2030. 7

Cơ hội lớn đi kèm áp lực không nhỏ từ BYD và các thương hiệu nội địa khác. Doanh số Toyota và Lexus tại Trung Quốc trong tháng 7 giảm khoảng 24% so với cùng kỳ, trong bối cảnh nhu cầu đối với xe không chạy điện suy yếu và các hãng nội địa liên tục đưa ra những mẫu xe điện giàu tính năng phần mềm. 5 Trong nửa đầu năm, doanh số toàn cầu của Toyota cũng giảm 2,9%; mức giảm 17,1% tại Trung Quốc đã lấn át đà tăng ở Bắc Mỹ và Nhật Bản. 1

Vì vậy, dự án Lexus tại Thượng Hải vừa là kế hoạch mở rộng, vừa là phản ứng phòng thủ. Toyota không bước vào một thị trường còn bỏ ngỏ; hãng đang cố lấy lại sự phù hợp tại nơi những thế mạnh truyền thống như độ bền, quy mô và hệ truyền động hybrid không còn đủ để tạo khác biệt.

Nhà máy thuộc sở hữu hoàn toàn làm tăng mức độ cam kết

Nhà máy mới tại Thượng Hải có ý nghĩa đặc biệt vì được thiết kế như một cơ sở thuộc sở hữu hoàn toàn của Toyota để sản xuất xe Lexus chạy bằng pin và các loại pin liên quan. Toyota có thể trở thành nhà sản xuất ô tô nước ngoài thứ hai xây dựng nhà máy xe thuộc sở hữu hoàn toàn tại Thượng Hải, sau Tesla. Nhà máy của Tesla từng là cơ sở sản xuất ô tô đầu tiên tại Trung Quốc thuộc 100% vốn nước ngoài.

Mô hình này cho Toyota quyền kiểm soát trực tiếp hơn đối với kế hoạch sản phẩm, quy trình sản xuất, chuỗi cung ứng và việc truyền đạt kinh nghiệm vận hành. Đồng thời, trách nhiệm về tốc độ phát triển và khả năng thực thi cũng đặt lên Toyota rõ ràng hơn so với mô hình liên doanh truyền thống.

Công suất dài hạn của nhà máy được kỳ vọng cao hơn đáng kể so với mức sản xuất ban đầu khoảng 1.000 xe mỗi tháng. Khoảng cách này rất đáng chú ý: mẫu xe đầu tiên có thể đóng vai trò như một chương trình ra mắt có kiểm soát, giúp Toyota học hỏi và hoàn thiện công nghệ trước khi mở rộng sang các mẫu xe có sản lượng lớn hơn. 6

Toyota đang chuyển hướng có chọn lọc, không phải vì khủng hoảng tài chính

Toyota không thực hiện bước đi này trong tình trạng thiếu hụt tài chính. Lợi nhuận ròng quý I năm tài chính 2027 tăng 75,6% so với cùng kỳ, lên khoảng 1,47 nghìn tỷ yên. Hãng cũng nâng dự báo lợi nhuận hoạt động cả năm thêm 400 tỷ yên, lên 3,4 nghìn tỷ yên.

Nhu cầu mạnh đối với xe hybrid đã hỗ trợ kết quả kinh doanh, cho phép Toyota tiếp tục theo đuổi cách tiếp cận nhiều hướng: duy trì hybrid tại những thị trường còn ưa chuộng công nghệ này, đồng thời phát triển xe điện chạy pin tại những nơi quy định và nhu cầu người dùng khiến chúng ngày càng quan trọng.

Vì thế, dự án Thượng Hải không nên được hiểu là Toyota từ bỏ hybrid hay chuyển toàn bộ các thị trường sang xe điện chạy pin. Đây là khoản đầu tư tập trung vào thị trường nơi danh mục sản phẩm hiện tại của Toyota chịu sức ép lớn nhất.

Dự án phải chứng minh điều gì?

Một mẫu SUV Lexus cao cấp với sản lượng ban đầu khoảng 1.000 xe mỗi tháng sẽ không thể tự mình đảo ngược đà giảm doanh số của Toyota tại Trung Quốc. Câu hỏi quan trọng hơn là chương trình này có tạo ra lợi thế có thể nhân rộng ở ba khía cạnh hay không:

1. Tốc độ phát triển sản phẩm: Toyota có thể phát triển xe dành riêng cho Trung Quốc đủ nhanh để theo kịp chu kỳ sản phẩm của các thương hiệu địa phương không?
2. Chi phí và quy mô: Gigacasting cùng nguồn cung ứng tại chỗ có giúp Toyota đưa ra mức giá cạnh tranh với BYD và các hãng nội địa khác không?
3. Chuyển giao công nghệ: Những kinh nghiệm từ mẫu Lexus đầu tiên có thể nhanh chóng được áp dụng cho các mẫu Toyota và Lexus điện có sản lượng lớn hơn sau năm 2028 không?

Nếu câu trả lời là có, Thượng Hải có thể trở thành nơi Toyota thử nghiệm một hệ thống mới về phát triển và sản xuất xe điện. Nếu không, nhà máy có nguy cơ chỉ trở thành một “màn trình diễn” cao cấp, sản lượng thấp trong một thị trường ngày càng coi trọng độ phủ sản phẩm, phần mềm và khả năng cải tiến nhanh.

Kết luận

Kế hoạch Lexus điện “Trung Quốc trước” cho thấy Toyota đang tăng tốc có chọn lọc, chứ chưa đảo ngược hoàn toàn chiến lược toàn cầu. Hãng đưa hoạt động phát triển và sản xuất xe điện công nghệ cao đến gần Trung Quốc vì đây là nơi nhu cầu BEV, mức độ cạnh tranh và tốc độ thay đổi sản phẩm đều khắt khe nhất. Kiểu dáng SUV, công nghệ gigacasting và nhà máy thuộc sở hữu hoàn toàn đều nhằm cải thiện khả năng phản ứng của Toyota.

Kết quả kinh doanh mạnh cùng sức cầu hybrid vẫn cho phép Toyota thực hiện bước chuyển này theo cách riêng. Thử thách thực sự sẽ đến sau khi mẫu Lexus đầu tiên xuất xưởng tại Thượng Hải: Toyota có biến một mẫu xe điện cao cấp, sản lượng thấp thành nền tảng cho chiến lược sản phẩm Trung Quốc nhanh hơn, bản địa hóa tốt hơn và cạnh tranh hơn hay không.