Vì sao BioNTech dừng thử nghiệm vaccine ung thư BNT122?

BioNTech đã chấm dứt BNT122-01, thử nghiệm giai đoạn 2 đánh giá liệu pháp miễn dịch ung thư mRNA cá thể hóa autogene cevumeran, sau khi Hội đồng Giám sát An toàn Dữ liệu độc lập (DSMB) kết luận rằng việc tiếp tục nghiên cứu khó có thể làm thay đổi kết quả về hiệu quả điều trị. Hội đồng ghi nhận sự chênh lệch về mặt số học trong thời gian sống còn toàn bộ giữa nhóm điều trị và nhóm đối chứng, nhưng không phát hiện tín hiệu an toàn mới. 517

Đây là một thất bại rõ ràng đối với chương trình ung thư đại trực tràng của BioNTech. Tuy vậy, với các dữ liệu hiện có, kết quả này chưa phải phán quyết cuối cùng đối với mọi ứng dụng của liệu pháp mRNA cá thể hóa nhắm vào neoantigen.

BNT122-01 đã thử nghiệm điều gì?

BNT122-01 đánh giá autogene cevumeran, còn được gọi là BNT122 hoặc RO7198457, dưới dạng đơn trị liệu bổ trợ sau phẫu thuật. Đối tượng là bệnh nhân ung thư đại trực tràng giai đoạn II nguy cơ cao hoặc giai đoạn III, đã được phẫu thuật và có DNA khối u lưu hành (ctDNA) dương tính. Nhóm đối chứng được theo dõi chờ đợi, tức chưa nhận thêm liệu pháp thử nghiệm. BioNTech phát triển ứng viên này cùng Genentech, công ty thuộc Tập đoàn Roche. 512

Thiết kế thử nghiệm nhắm đến những bệnh nhân đã cắt bỏ khối u nhưng vẫn có ctDNA detectable — dấu hiệu cho thấy nguy cơ còn bệnh tồn dư cao hơn. Mục tiêu là dùng một vaccine được thiết kế riêng cho từng người để huấn luyện hệ miễn dịch nhận diện neoantigen, tức các đột biến chỉ xuất hiện trong khối u của từng bệnh nhân.

Vì sao thử nghiệm bị dừng?

Ngưỡng vô ích (futility boundary) của nghiên cứu lần đầu bị vượt qua vào tháng 10/2025. Khi đó, DSMB cho rằng dữ liệu và thời gian theo dõi vẫn còn quá chưa trưởng thành để đưa ra đánh giá đáng tin cậy về hiệu quả. Vì không có vấn đề an toàn buộc phải can thiệp, thử nghiệm tiếp tục theo kế hoạch.

Sau một lần đánh giá sau đó, DSMB đưa ra kết luận khác: chênh lệch về mặt số học trong thời gian sống còn toàn bộ giữa hai nhóm khiến khả năng việc theo dõi thêm sẽ làm thay đổi đáng kể kết quả hiệu quả trở nên thấp. Hội đồng khuyến nghị ngừng điều trị và chấm dứt thử nghiệm, còn BioNTech cho biết sẽ tuân theo khuyến nghị này. 517

Cần phân biệt “vô ích” với việc đã chứng minh thuốc gây ra số ca tử vong tăng lên ở một mức cụ thể. BioNTech chưa công bố quy mô hoặc hướng của chênh lệch về thời gian sống còn trong các thông tin hiện có. Vì vậy, kết luận thận trọng nhất là thử nghiệm bị dừng vì khó có khả năng chứng minh hiệu quả như kỳ vọng — chứ chưa thể khẳng định thông báo này cho thấy một mức độ gây hại cụ thể.

Không có tín hiệu an toàn mới

DSMB không xác định tín hiệu an toàn mới là lý do chấm dứt BNT122-01. Vấn đề quyết định nằm ở kết quả hiệu quả được dự báo. BioNTech cho biết công ty sẽ tiến hành phân tích toàn diện, trong đó xem xét liệu việc lựa chọn bệnh nhân có thể giúp giải thích hoặc cung cấp thông tin cho kết quả hay không, rồi chia sẻ phát hiện với cộng đồng khoa học và y tế vào thời điểm phù hợp. 5

Phân tích tiếp theo có ý nghĩa quan trọng. Một kết quả âm tính trong nhóm bệnh nhân được lựa chọn theo dấu ấn sinh học có thể bắt nguồn từ nhiều khả năng: phản ứng miễn dịch chưa đủ mạnh, giới hạn của vaccine đơn trị liệu, đặc điểm sinh học của ung thư đại trực tràng, hoặc chiến lược lựa chọn bệnh nhân chưa xác định đúng những người có khả năng hưởng lợi. Chỉ riêng thông báo hiện tại chưa thể phân biệt các khả năng này.

Thị trường phản ứng ra sao?

Việc chấm dứt thử nghiệm tạo ra tác động tiêu cực đối với câu chuyện đầu tư vào mRNA trong ung thư. Cổ phiếu BioNTech giảm khoảng 8% trong phiên giao dịch buổi sáng, theo Investing.com. Một báo cáo thị trường khác ghi nhận BioNTech giảm khoảng 8% và Moderna giảm khoảng 6%, trong khi Pfizer gần như không thay đổi. 9

Diễn biến này cho thấy nhà đầu tư xem đây là tín hiệu tiêu cực không chỉ đối với một nghiên cứu riêng lẻ, nhưng cũng chưa coi nó là cú sốc lan rộng toàn ngành dược. BioNTech chịu ảnh hưởng trực tiếp nhất vì thử nghiệm thuộc chương trình của công ty, còn Moderna bị tác động bởi câu chuyện rộng hơn về vaccine mRNA trị ung thư. Việc Pfizer tương đối ổn định củng cố nhận định rằng đợt bán tháo tập trung vào các chủ đề mRNA và ung thư hơn là toàn bộ ngành dược.

Vì sao kết quả này chưa trực tiếp phủ định chương trình vaccine trị melanoma của Moderna và Merck?

So sánh hai chương trình cần tính đến khác biệt về cả loại ung thư lẫn thiết kế điều trị.

Melanoma và ung thư đại trực tràng là hai môi trường thử nghiệm khác nhau

Thử nghiệm ở ung thư đại trực tràng diễn ra trong một bối cảnh vốn khó đối với liệu pháp miễn dịch. Ung thư đại trực tràng thường được mô tả là “lạnh” về mặt miễn dịch, dù một số phân nhóm với đặc điểm phân tử nhất định có thể đáp ứng khác nhau. Trong khi đó, melanoma thường được xem là có tính sinh miễn dịch cao hơn và là một bệnh cảnh đã có kinh nghiệm sử dụng liệu pháp ức chế điểm kiểm soát miễn dịch. 3

Vì vậy, một nghiên cứu đơn trị liệu thất bại ở ung thư đại trực tràng không thể được ngoại suy nguyên vẹn sang melanoma. Nhưng kết quả này cũng không nên bị xem là không liên quan: nó cho thấy cách tiếp cận trên chưa chứng minh được hiệu quả trong quần thể bệnh nhân và thiết kế điều trị cụ thể này.

Hai phác đồ điều trị không giống nhau

BioNTech thử autogene cevumeran đơn độc trong BNT122-01. Ngược lại, chương trình của Moderna và Merck kết hợp intismeran autogene — còn gọi là V940 hoặc mRNA-4157 — với pembrolizumab, được bán dưới tên Keytruda. 5

Thuốc ức chế điểm kiểm soát miễn dịch có thể loại bỏ hoặc làm giảm tình trạng ức chế miễn dịch, còn vaccine cá thể hóa nhằm định hướng hoạt động của tế bào T vào các mục tiêu đặc hiệu của khối u. Vì vậy, phác đồ kết hợp kiểm tra một giả thuyết sinh học khác với vaccine đơn trị liệu: không chỉ xem vaccine có tạo được đáp ứng miễn dịch hay không, mà còn xem nó có thể bổ sung lợi ích lâm sàng khi cơ chế chặn điểm kiểm soát đã hoạt động hay không.

Kết quả ở melanoma tích cực, nhưng chưa phải bằng chứng cho mọi loại ung thư

Merck và Moderna cho biết thử nghiệm giai đoạn 3 INTerpath-001 đạt các tiêu chí về thời gian sống không tái phát và thời gian sống không di căn xa ở bệnh nhân melanoma giai đoạn IIB–IV đã được phẫu thuật hoàn toàn, khi dùng intismeran autogene kết hợp Keytruda.

Kết quả này ủng hộ chiến lược vaccine kết hợp thuốc ức chế điểm kiểm soát trong quần thể bệnh nhân melanoma nói trên. Nó không chứng minh vaccine mRNA cá thể hóa có hiệu quả ở mọi loại khối u, cũng không cho thấy đơn trị liệu sẽ hiệu quả trong ung thư đại trực tràng. Cách diễn giải công bằng nhất hiện nay là lĩnh vực này có một tín hiệu tích cực ở giai đoạn cuối trong một loại ung thư và phác đồ kết hợp, đồng thời có một kết quả tiêu cực ở giai đoạn giữa trong bối cảnh khác.

Những chương trình nào của BioNTech vẫn tiếp tục?

Việc chấm dứt BNT122-01 không kết thúc toàn bộ nghiên cứu của BioNTech về autogene cevumeran. Danh mục của công ty còn có IMcode003, thử nghiệm giai đoạn 2 đánh giá ứng viên này kết hợp với thuốc ức chế điểm kiểm soát và hóa trị ở bệnh nhân ung thư biểu mô ống tuyến tụy đã được phẫu thuật cắt bỏ. 11

Chương trình này đặc biệt đáng chú ý vì sử dụng phác đồ kết hợp, khác với thiết kế đơn trị liệu của thử nghiệm ung thư đại trực tràng. Dữ liệu theo dõi trước đây từ một nghiên cứu giai đoạn 1 do nhóm điều tra viên khởi xướng ở ung thư tuyến tụy cũng ghi nhận đáp ứng tế bào T kéo dài ở một số bệnh nhân. Tuy nhiên, đó là nghiên cứu nhỏ chỉ có 16 bệnh nhân và không nên được xem là bằng chứng về hiệu quả lâm sàng. 14

BioNTech cũng có BNT113, liệu pháp miễn dịch ung thư mRNA nhắm vào HPV16 đang được đánh giá ở ung thư đầu cổ. Một phân tích giữa kỳ của chương trình này nằm trong số các dữ liệu ung thư được kỳ vọng công bố trong năm 2026. 13 Kết quả từ BNT113 cùng dữ liệu dự kiến tại Hội nghị ESMO 2026 sẽ cung cấp bằng chứng riêng về việc lựa chọn mục tiêu miễn dịch và điều trị kết hợp có thể cải thiện kết quả ở các loại ung thư khác hay không.

Nguồn lực tài chính giúp BioNTech tiếp tục, nhưng không thay đổi kết quả lâm sàng

Tính đến ngày 30/6/2026, BioNTech báo cáo có 16,6 tỷ euro tiền mặt, các khoản tương đương tiền và chứng khoán đầu tư.

Quy mô tài chính này cho phép công ty có dư địa tiếp tục rót vốn cho nhiều chương trình ung thư sau một thử nghiệm thất bại. Nó không làm cho kết quả BNT122-01 trở nên kém quan trọng, nhưng khiến khả năng chỉ một lần chấm dứt thử nghiệm buộc BioNTech phải lập tức rút lui khỏi chiến lược ung thư rộng hơn trở nên thấp hơn.

Giai đoạn đánh giá tiếp theo vì thế nên tập trung ít hơn vào câu hỏi liệu liệu pháp mRNA nhắm neoantigen cá thể hóa có “hiệu quả” theo nghĩa chung hay không, và nhiều hơn vào ba vấn đề thực tế:

1. Loại khối u nào có tính sinh miễn dịch đủ cao để đáp ứng với phương pháp này?
2. Dấu ấn sinh học và phương pháp lựa chọn bệnh nhân nào có thể xác định người đáp ứng?
3. Khi nào vaccine cần được kết hợp với thuốc ức chế điểm kiểm soát hoặc một liệu pháp điều biến miễn dịch khác?

BNT122-01 đã trả lời một phiên bản hẹp nhưng quan trọng của các câu hỏi đó: ở bệnh nhân ung thư đại trực tràng nguy cơ cao, đã phẫu thuật và dương tính với ctDNA, autogene cevumeran đơn trị liệu bị đánh giá là vô ích trước khi nghiên cứu có thể tạo ra một kết quả hiệu quả tích cực. Các chương trình ở ung thư tuyến tụy, ung thư đầu cổ và những thử nghiệm kết hợp khác sẽ cho biết bài học này có thể áp dụng rộng đến đâu.