Điện thoại ở Triều Tiên giám sát người dùng và kiểm soát cả lời họ nói như thế nào?

Điện thoại thông minh ở Triều Tiên được thiết kế giống những thiết bị Android thông thường, nhưng về bản chất hoạt động như các “thiết bị đầu cuối” do nhà nước quản lý. Chúng có thể hỗ trợ liên lạc trong nước và một số dịch vụ hằng ngày, đồng thời hạn chế người dùng đọc, viết, lưu trữ và chia sẻ thông tin. Kết quả là một hệ thống kỹ thuật số kết hợp sự tiện lợi với kiểm duyệt, giám sát và cơ chế răn đe. 1314

Chiếc điện thoại đưa lén ra ngoài tiết lộ điều gì?

Một thiết bị sản xuất tại Triều Tiên được đưa sang phía Hàn Quốc vào năm 2025 đã cho thấy các chức năng kiểm duyệt và giám sát được tích hợp ngay trong phiên bản Android đã bị chỉnh sửa. Theo kết quả phân tích, điện thoại âm thầm chụp ảnh màn hình sau mỗi 5 phút và lưu những ảnh này ở một khu vực mà người sử dụng không thể mở hoặc quản lý. Như vậy, hoạt động hiển thị trên màn hình có thể để lại dấu vết ngay cả khi người dùng không chủ động chụp hay lưu lại. 17

Phần mềm cũng can thiệp ngay khi người dùng gõ chữ. Trong các thử nghiệm được báo cáo, từ “oppa” — cách gọi phổ biến ở Hàn Quốc dành cho anh trai, hoặc đôi khi dùng để chỉ bạn trai — bị tự động đổi thành một cách gọi được Triều Tiên chấp thuận như “đồng chí”, kèm cảnh báo. Những cách gọi liên quan đến “Hàn Quốc” cũng bị thay bằng thuật ngữ chính trị theo cách diễn đạt của chính quyền Bình Nhưỡng. 17

Đây không chỉ là việc ngăn người dùng đọc nội dung nào đó. Phần mềm còn định hướng cách họ viết và sử dụng ngôn ngữ.

Tuy nhiên, cần phân biệt rõ: bằng chứng hiện có cho thấy điện thoại có khả năng ghi lại màn hình ở chế độ ẩn và tự động thay thế từ ngữ. Chúng chưa đủ để kết luận rằng mọi ảnh chụp màn hình hoặc mọi phím bấm trên tất cả điện thoại Triều Tiên đều được truyền trực tiếp theo thời gian thực. Dữ liệu có thể được lưu lại để kiểm tra sau đó, hoặc được thu thập thông qua những quy trình khác do nhà nước kiểm soát.

Android bị chỉnh sửa biến tính năng quen thuộc thành công cụ kiểm soát

Bề ngoài, thiết bị có thể trông như một smartphone Android thông thường. Nhưng hệ điều hành đã bị thay đổi để thực thi các quy tắc của nhà nước. Những chức năng vốn trung tính trên điện thoại phổ biến — chẳng hạn sửa lỗi chính tả tự động, truy cập tệp tin hay chụp màn hình — có thể được dùng để cấm ngôn ngữ bị xem là không phù hợp, ghi lại hoạt động hoặc ngăn người dùng tự do quản lý dữ liệu. 17

Việc kiểm soát cũng mở rộng sang các tệp kỹ thuật số. Các báo cáo về điện thoại Triều Tiên cho biết video và nhạc có thể phải mang dấu xác nhận kỹ thuật số của chính phủ mới được phát. Tệp không được phê duyệt có thể bị chặn phát, thậm chí bị tự động xóa trên một số thiết bị. Mục tiêu đặc biệt của cơ chế này là các sản phẩm văn hóa nước ngoài, trong đó có phim, chương trình truyền hình và âm nhạc từ Hàn Quốc. 17

Luật pháp tạo thêm lớp bảo vệ cho hệ thống kỹ thuật. Nghiên cứu về cơ chế kiểm soát kỹ thuật số tại Triều Tiên cho biết việc sở hữu văn hóa phẩm nước ngoài có thể dẫn đến hình phạt từ lao động cải tạo cho tới tử hình. Điện thoại không cài phần mềm bắt buộc của nhà nước để chặn các ấn phẩm bị coi là “không trong sạch” cũng có thể khiến người sử dụng bị xử phạt.

Kwangmyong: mạng nội bộ thay cho internet toàn cầu

Phần lớn người dân Triều Tiên không sử dụng internet mở như người dùng ở nhiều quốc gia khác. Thay vào đó, họ tiếp cận Kwangmyong — mạng nội bộ quốc gia cung cấp các trang web, dịch vụ và hệ thống thư điện tử được chính quyền phê duyệt. Kwangmyong tách biệt với internet toàn cầu, qua đó giúp nhà nước kiểm soát chặt chẽ hơn môi trường thông tin.

Một chiếc điện thoại chỉ kết nối với Kwangmyong không thể tự do truy cập báo chí nước ngoài, các nền tảng quốc tế hay phần mềm chưa được phê duyệt. Sự tách biệt này làm giảm các kênh không kiểm soát để thông tin đi vào hoặc ra khỏi đất nước, đồng thời tập trung hoạt động trực tuyến vào hạ tầng có thể bị lọc và theo dõi.

Hai lớp kiểm soát đảm nhiệm những vai trò khác nhau nhưng bổ trợ cho nhau:

• Android bị chỉnh sửa kiểm soát thiết bị, ngôn ngữ, tệp tin và hoạt động được ghi lại.
• Kwangmyong giới hạn các địa chỉ và dịch vụ mà người dùng có thể tiếp cận.
• Cơ chế thực thi của nhà nước tạo ra hình phạt khiến người dân e ngại tìm cách vượt qua một trong hai lớp trên.

Vì vậy, giám sát không còn là một cuộc can thiệp bất thường từ bên ngoài. Nó trở thành một phần trong cách chiếc điện thoại vận hành hằng ngày.

Gọi điện ra nước ngoài cũng là một rủi ro riêng

Dịch vụ di động trong nước từ lâu đã được tách khỏi liên lạc quốc tế. Nghiên cứu về mạng di động Triều Tiên cho biết thuê bao thông thường không thể thực hiện cuộc gọi quốc tế qua dịch vụ nội địa, trong khi người nước ngoài được sử dụng các thỏa thuận và dịch vụ khác.

Ân xá Quốc tế từng cảnh báo người Triều Tiên liên lạc bằng điện thoại với thân nhân đã trốn ra nước ngoài có nguy cơ bị bắt giữ hoặc chịu hình phạt nặng hơn. Tổ chức này cũng cho biết quyền truy cập World Wide Web bị giới hạn cho người nước ngoài và một số rất ít công dân.

Điều đó có nghĩa rủi ro của điện thoại không chỉ nằm ở nội dung được gõ hoặc xem trên thiết bị. Việc cố gắng kết nối ra ngoài hệ thống liên lạc được phê duyệt cũng có thể bị xem là bằng chứng của hành vi sai phạm.

Vì sao mở rộng smartphone nếu điện thoại giúp giám sát dễ hơn?

Chiến lược của chính quyền Triều Tiên không phải là hoàn toàn khước từ công nghệ hiện đại. Các bài viết của The Wall Street Journal năm 2017 mô tả việc nước này cho phép ngày càng nhiều người sử dụng smartphone và mạng nội bộ hạn chế. Những người có khả năng chi trả được tiếp cận thêm công cụ liên lạc và dịch vụ, còn chính quyền đồng thời có thêm phương thức giám sát dân chúng. 1314

Các báo cáo gần đây về một mẫu điện thoại Triều Tiên cũng cho thấy thiết bị có những tính năng thực tế như dịch vụ tài chính và gọi taxi, dù không thể kết nối với internet toàn cầu. Những chức năng này có thể hỗ trợ thương mại trong nước và các công việc đời sống mà không biến điện thoại thành một kênh mở để tiếp cận thế giới bên ngoài.

Đó là sự đánh đổi cốt lõi: smartphone có thể giúp đời sống kinh tế và sinh hoạt hiệu quả hơn, nhưng vẫn bị giữ trong ranh giới chính trị do nhà nước đặt ra. Việc phổ cập thiết bị làm mở rộng khả năng tiếp cận công nghệ của người dân — đồng thời cũng mở rộng tầm với công nghệ của chính quyền.

Chiếc điện thoại chỉ là một mắt xích trong hệ thống lớn hơn

Smartphone hoạt động cùng với mạng nội bộ đóng, các mạng viễn thông được kiểm soát, phần mềm bắt buộc, hoạt động kiểm tra và những hình phạt dành cho việc sở hữu truyền thông nước ngoài hoặc liên lạc trái phép. Mô hình rộng hơn của Triều Tiên không phải loại bỏ công nghệ tiêu dùng, mà là “nội địa hóa” nó: giữ lại những chức năng hữu ích, đồng thời cài kiểm duyệt và khả năng truy dấu vào chính các thiết bị mà người dân sử dụng.

Phát hiện đáng chú ý nhất vì thế không chỉ là một chiếc điện thoại tự chụp màn hình hay thay đổi từ ngữ. Điều quan trọng hơn là hoạt động giám sát đã được tích hợp vào những tính năng kỹ thuật số vốn rất bình thường. Gõ chữ, xem nội dung, lưu tệp, gọi điện và truy cập dịch vụ trực tuyến đều có thể trở thành điểm mà nhà nước thu hẹp lựa chọn hoặc tạo ra hồ sơ về người dùng.

Một lưu ý về nguồn là cần thiết: các bài viết được trích dẫn của The Wall Street Journal từ năm 2017 ghi nhận xu hướng mở rộng smartphone và năng lực giám sát của nhà nước. Trong khi đó, phát hiện cụ thể về việc chụp màn hình sau mỗi 5 phút và tự động thay thế từ ngữ đến từ những cuộc phân tích sau này đối với một chiếc điện thoại được đưa lén ra ngoài, do các hãng truyền thông khác đưa tin. Các báo cáo cho thấy cùng một mô hình kiểm soát rộng hơn, nhưng không nên được trình bày như một cuộc điều tra duy nhất của The Wall Street Journal. 131417