Các cuộc tấn công bằng drone làm gián đoạn thương mại điện tử và nguồn cung nhiên liệu Nga ra sao?

Các cuộc tấn công qua đêm nhằm vào các trung tâm logistics của Ozon và cơ sở lọc dầu tại Nga đã đánh trúng hai điểm dễ tổn thương của nền kinh tế thời chiến: khả năng đưa hàng hóa đến tay người mua và khả năng sản xuất nhiên liệu. Thiệt hại vật chất trước mắt tại từng địa điểm có vẻ còn mang tính cục bộ; tại Ufa, chính quyền địa phương mô tả thiệt hại ở nhà máy là nhẹ. Tuy nhiên, tác động lớn hơn nằm ở tính cộng dồn: hoạt động bị đình trệ, chi phí bảo vệ tăng và hệ thống nhiên liệu vốn đã chịu sức ép tiếp tục suy yếu. 45

Ozon: gián đoạn ngay cả khi thiệt hại không lớn

Tại Orenburg, mảnh vỡ drone rơi xuống khu vực một kho của Ozon sau khi giới chức Nga cho biết sáu drone đã bị đánh chặn trong khu vực. Hơn 300 nhân viên được báo cáo đã phải sơ tán. 116 Cơ sở Ozon tại Bashkortostan, gần Ufa, được cho là bị hư hại nhẹ và tạm thời đóng cửa để kiểm tra, dù các chi tiết độc lập về mức độ thiệt hại vẫn còn hạn chế. 13

Điều này cho thấy một cuộc tấn công không nhất thiết phải phá hủy hoàn toàn nhà kho mới gây ảnh hưởng kinh tế. Chỉ riêng việc sơ tán nhân viên, dừng tiếp nhận hoặc xử lý đơn hàng, kiểm tra kết cấu và điều chuyển hàng hóa cũng có thể làm chậm cả chuỗi giao nhận.

Đây không phải sự cố đơn lẻ của Ozon

Các vụ việc trên diễn ra sau một loạt cuộc tấn công nhằm vào ít nhất sáu trung tâm Ozon trong vòng ba ngày. Một cơ sở tại Makhachkala bốc cháy và phải dừng hoạt động; Ozon cho biết một số người bị thương. 35

Trong khi đó, chiến dịch nhằm vào Wildberries—sàn thương mại điện tử lớn hơn của Nga—đã làm hư hại ít nhất bảy kho và loại bỏ khoảng 10% năng lực lưu trữ của công ty, ảnh hưởng đến hàng tồn kho cũng như hàng chục nghìn doanh nghiệp nhỏ bán hàng trên nền tảng này. 12 Một kho Wildberries ở Tambov sau đó được đưa tin đã bị thiêu rụi. 6

Vì vậy, tác động đối với thương mại điện tử Nga không chỉ là mất một vài tòa nhà. Đó còn là sự suy giảm độ tin cậy của mạng lưới phân phối, nguy cơ chậm giao hàng, thất thoát hàng hóa và áp lực bồi thường đối với các nhà bán hàng.

Thiệt hại tài chính lớn nhưng chưa có con số chắc chắn

Tổng thiệt hại vẫn chưa thể xác định chính xác và các ước tính hiện có chưa được kiểm toán độc lập. Một số nguồn đưa ra con số 600–800 tỷ rúp, tương đương khoảng 6–8,5 tỷ USD, cho tổn thất của Wildberries và các nhà bán hàng; các nguồn khác mô tả lượng hàng tồn kho bị phá hủy trị giá hàng tỷ USD. Những con số này nên được xem là ước tính, không phải báo cáo tài chính đã được doanh nghiệp xác nhận. 1011

NORSI quan trọng hơn ở quy mô toàn quốc

Cuộc tấn công ngày 27/8 nhằm vào nhà máy lọc dầu Bashneft-Ufaneftekhim được thống đốc Bashkortostan mô tả chính thức là chỉ gây thiệt hại nhẹ. 4 Nhưng vụ đánh trúng nhà máy NORSI của Lukoil một ngày trước đó có ý nghĩa rõ ràng hơn đối với nguồn cung toàn quốc: các nguồn trong ngành cho biết cơ sở này đã dừng xử lý dầu thô.

NORSI là nhà máy lọc dầu lớn thứ tư của Nga, có khả năng xử lý khoảng 15 triệu tấn dầu mỗi năm và là nhà sản xuất xăng lớn thứ hai cả nước. 5 Khi một cơ sở có quy mô như vậy ngừng hoạt động, ảnh hưởng không chỉ giới hạn ở khu vực quanh nhà máy mà còn có thể lan sang kế hoạch phân phối nhiên liệu giữa các vùng.

Việc NORSI dừng hoạt động nối tiếp gián đoạn tại các tài sản lọc dầu lớn khác của Lukoil, trong đó có nhà máy Perm—nơi ngừng vận hành sau cuộc tấn công ngày 21/8. 7 Các thông tin hiện có cho thấy mạng lưới lọc dầu của Lukoil bị gián đoạn nghiêm trọng. Tuy vậy, chưa có đủ bằng chứng độc lập để khẳng định tuyệt đối rằng tất cả các nhà máy lọc dầu lớn của Lukoil đã đồng thời đóng cửa.

Thiếu xăng, giá tăng và phân phối bị hạn chế

Các cuộc tấn công nhằm vào nhà máy lọc dầu đã làm giảm lượng nhiên liệu sẵn có, gây thiếu xăng và đẩy giá tại một số trạm bán lẻ tăng lên. 411 Chính quyền và các doanh nghiệp nhiên liệu ngày càng áp dụng những biện pháp hạn chế bán xăng, dầu diesel.

Bằng chứng hiện ủng hộ nhận định rằng tình trạng thiếu nhiên liệu đang xấu đi theo từng khu vực, kèm các biện pháp phân phối tạm thời hoặc hạn chế bất thường. Tuy nhiên, chưa thể kết luận đã hình thành một chế độ phân phối nhiên liệu đồng nhất trên toàn quốc. 1415

Số drone bị đánh chặn không đồng nghĩa không có thiệt hại

Các số liệu do giới chức Nga công bố—chẳng hạn tuyên bố đã đánh chặn sáu drone trên bầu trời Orenburg—phản ánh kết quả phòng không được phía Nga báo cáo. Nhưng những con số đó không loại trừ khả năng mảnh vỡ gây hư hại, hoặc một số drone vượt qua hệ thống phòng thủ địa phương. 1

Các cuộc tấn công nhằm vào cơ sở Ozon ở những địa điểm khác trong cuối tháng 8 được cho là đã khiến nhiều người bị thương. Một đợt tấn công rộng hơn ngày 22/8 được đưa tin làm ít nhất 10 người thiệt mạng, nhưng không nên quy toàn bộ số thương vong này cho riêng các vụ nhằm vào cơ sở ngày 27/8 khi chưa có bằng chứng mạnh hơn. 38

Moscow đáp trả bằng đe dọa và quyền kiểm soát mới

Moscow tuyên bố sẽ trả đũa, trong khi Tổng thống Vladimir Putin công khai thừa nhận các cuộc phản công của Ukraine đang gây thiệt hại kinh tế cho Nga. 10

Ngày 25/8, ông Putin cũng ban hành sắc lệnh cho phép nhà nước tạm thời kiểm soát các cơ sở được coi là “hạ tầng trọng yếu” nếu chủ sở hữu không bảo vệ chúng trước drone hoặc không khôi phục sau khi bị tấn công. 1213

Về thực tế, chính sách này chuyển thêm chi phí và trách nhiệm bảo vệ hạ tầng sang các doanh nghiệp, đồng thời trao cho nhà nước đòn bẩy để tiếp quản những tài sản chiến lược nếu chúng bị đánh giá là không được bảo vệ hoặc sửa chữa đầy đủ. Đây là dấu hiệu cho thấy các cuộc tấn công không chỉ tạo ra thiệt hại vận hành trước mắt mà còn đang làm thay đổi cách Moscow quản lý các ngành kinh tế trọng yếu.