Trung Quốc giành giật dầu Nga, đẩy Ấn Độ vào thế khó

Việc xuất khẩu dầu Iran gần như sụp đổ đã biến Trung Quốc từ một đối thủ tương đối thận trọng thành bên mua mạnh tay trên thị trường dầu Nga giá chiết khấu — nguồn cung mà các nhà máy lọc dầu Ấn Độ từng dựa vào để bù đắp phần dầu Trung Đông bị gián đoạn.

Hệ quả trước mắt không nhất thiết là một cuộc thiếu dầu vật chất, mà là một thị trường chặt chẽ hơn, đắt đỏ hơn và nhạy cảm hơn với các rủi ro địa chính trị. Với Ấn Độ, lớp đệm giúp bảo đảm nguồn nhiên liệu đang mỏng đi.

Iran mất dầu, Trung Quốc chuyển hướng sang Nga

Iran từng là một trong những nguồn dầu giá rẻ quan trọng của Trung Quốc. Nhưng xuất khẩu dầu thô của Tehran được cho là đã giảm xuống khoảng 294.000 thùng/ngày trong tháng 8/2026, từ mức 1,7 triệu thùng/ngày năm 2025, sau khi Mỹ tái áp đặt phong tỏa đối với tàu và cảng Iran từ giữa tháng 7.

Các đề nghị bán dầu Iran cho khách hàng Trung Quốc cũng giảm, trong khi giá tăng mạnh. Điều này buộc các nhà máy lọc dầu Trung Quốc phải nhanh chóng tìm các nguồn thay thế, trong đó có dầu Nga.

Nhập khẩu dầu thô Nga bằng đường biển của Trung Quốc được ước tính đạt khoảng 1,25 triệu thùng/ngày trong tháng 8, chỉ thấp hơn mức 1,423 triệu thùng/ngày của tháng 7 nhưng vẫn thuộc nhóm những tháng mua mạnh nhất kể từ tháng 4. 2

Sinopec nhắm vào đúng nguồn dầu Ấn Độ cần

Sinopec, doanh nghiệp lọc dầu nhà nước Trung Quốc và là một trong những nhà máy lọc dầu lớn nhất thế giới, đã tăng mua dầu từ vùng Viễn Đông của Nga để bù đắp nguồn cung Trung Đông suy giảm.

Theo các nguồn tin thương mại và dữ liệu theo dõi tàu, Sinopec đã mua khoảng 30–40 lô dầu ESPO — loại dầu vận chuyển qua tuyến Đông Siberia–Thái Bình Dương — để giao trong giai đoạn tháng 7–9. Khối lượng này tương đương khoảng 241.000–320.000 thùng/ngày. 17

Đây chính là nhóm dầu mà Ấn Độ từng tận dụng mạnh khi nguồn cung qua eo biển Hormuz bị gián đoạn. Khi Trung Quốc quay lại mua quyết liệt, các nhà máy lọc dầu Ấn Độ phải cạnh tranh trực tiếp cho cùng một rổ dầu Nga có giá thấp hơn dầu chuẩn Brent.

Nhập khẩu dầu Nga của Ấn Độ giảm mạnh trong tháng 8

Lượng dầu thô Nga nhập vào Ấn Độ được ước tính giảm còn khoảng 1,87 triệu thùng/ngày trong tháng 8, so với 2,79 triệu thùng/ngày tháng 7 và 2,73 triệu thùng/ngày tháng 6. Riêng các chuyến hàng từ những cảng châu Âu của Nga đến Ấn Độ giảm gần 30% so với tháng trước, còn khoảng 1,82 triệu thùng/ngày. 18

Mức giảm này đáng chú ý vì tháng 7 đã chứng kiến sự phụ thuộc kỷ lục của Ấn Độ vào dầu Nga. Khi đó, Nga cung cấp khoảng 2,47 triệu thùng/ngày, tương đương 50,83% tổng lượng dầu thô nhập khẩu của Ấn Độ. 1

Nói cách khác, Ấn Độ đã nhanh chóng biến dầu Nga thành phương án dự phòng chủ lực — nhưng chính sự tập trung đó nay trở thành điểm dễ tổn thương.

Tuyến đường vận chuyển tạo lợi thế cho Trung Quốc

Trung Quốc có thể tiếp cận dầu ESPO từ các cảng Viễn Đông của Nga bằng những chuyến hải trình ngắn hơn trên Thái Bình Dương. Trong khi đó, Ấn Độ phụ thuộc nhiều hơn vào các dòng dầu Nga xuất phát từ những cảng ở phía tây và châu Âu, với hành trình dài hơn đến Ấn Độ. 117

Sự khác biệt về địa lý khiến mỗi lô dầu Nga trở nên đắt giá hơn đối với Ấn Độ. Các nhà máy lọc dầu nước này không chỉ phải cạnh tranh về giá mua, mà còn phải tính đến:

• tình trạng khan hiếm tàu chở dầu;
• thời gian vận chuyển dài hơn;
• khả năng thanh toán và tiếp cận ngân hàng;
• phí bảo hiểm và phí rủi ro chiến tranh;
• nguy cơ mất khách hàng hoặc bị hạn chế tiếp cận thị trường do các lệnh trừng phạt.

Dầu Nga vẫn rẻ, nhưng lợi thế đang bị bào mòn

Nhu cầu mạnh hơn từ Trung Quốc và những hạn chế về sản lượng, xuất khẩu của Nga đang thu hẹp mức chiết khấu của các loại dầu Nga. Một số lô ESPO giao tháng 9 được bán với mức thấp hơn Brent khoảng 1–3 USD/thùng, so với mức chiết khấu khoảng 4 USD/thùng đối với các lô giao tháng 8. 21

Khi cộng thêm cước vận tải và phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh, lợi thế chi phí của dầu Nga so với các nguồn thay thế có thể giảm đáng kể, thậm chí biến mất. Điều đó gây sức ép lên biên lợi nhuận của các nhà máy lọc dầu và làm tăng nguy cơ giá nhiên liệu trong nước chịu áp lực. 1112

Trừng phạt Mỹ khiến rủi ro phi giá tăng lên

Mỹ tiếp tục siết hoạt động buôn bán dầu Iran, đồng thời thúc đẩy các biện pháp trừng phạt mới nhằm vào Nga và những nước mua năng lượng Nga. Thượng viện Mỹ đã thông qua dự luật cho phép áp dụng các mức thuế cao đối với những quốc gia mua dầu khí Nga, trong đó có Trung Quốc và Ấn Độ; dự luật vẫn cần các bước tiếp theo để có hiệu lực. 1922

Với các nhà máy lọc dầu Ấn Độ, rủi ro vì thế không chỉ nằm ở giá dầu niêm yết. Khả năng thanh toán, thuê tàu, mua bảo hiểm và bán sản phẩm lọc dầu cũng có thể trở thành những nút thắt quan trọng không kém.

Brent truyền cú sốc dầu mỏ vào nền kinh tế Ấn Độ

Thị trường dầu đang bắt đầu tính đến khả năng khủng hoảng tại Iran và eo biển Hormuz kéo dài hơn. Nếu giá Brent duy trì ở mức cao, hóa đơn nhập khẩu dầu của Ấn Độ sẽ phình to. Nước này nhập khẩu khoảng 89% nhu cầu dầu thô, trong khi khoảng 40% lượng dầu nhập khẩu thường đi qua eo biển Hormuz. 14

Điều đó có thể gây sức ép đồng thời lên:

• cán cân vãng lai;
• tỷ giá đồng rupee;
• lạm phát;
• biên lợi nhuận của các doanh nghiệp bán lẻ nhiên liệu;
• quyết định về thuế hoặc trợ giá nhiên liệu.

Ấn Độ vì vậy phải xử lý cùng lúc cả bài toán giá dầu, nguồn cung và ổn định kinh tế vĩ mô.

Dự trữ chiến lược: khoảng trống chưa dễ lấp

Các nguồn được cung cấp cho thấy quy mô dự trữ dầu chiến lược của Ấn Độ nhỏ hơn đáng kể so với Mỹ, Trung Quốc và Nhật Bản. Tuy nhiên, các dữ liệu này không đủ để xác nhận chính xác mức dự trữ trong tháng 8/2026 hoặc tốc độ suy giảm của nó. 15

Dù vậy, rủi ro chiến lược là rõ ràng: nếu dầu Nga đến Ấn Độ tiếp tục giảm trong lúc các tuyến vận tải vùng Vịnh thiếu ổn định, nước này sẽ có ít thời gian hơn để tìm nguồn thay thế khi xảy ra một cú sốc lớn.

Điều gì chờ đợi các nhà máy lọc dầu Ấn Độ?

Các nhà máy lọc dầu đang phải mở rộng danh sách nhà cung cấp, từ Tây Phi và châu Mỹ đến những nguồn ngoài vùng Vịnh. Bloomberg cho biết các nhà máy lọc dầu Ấn Độ đã bắt đầu tìm kiếm các lô dầu thay thế khi dòng dầu Nga chịu sức ép. 3

Về thực tế vận hành, họ cần:

• ký hợp đồng dài hạn với nhiều nguồn cung hơn;
• duy trì khả năng xử lý nhiều loại dầu thô khác nhau;
• đặt trước năng lực vận tải biển và bảo hiểm;
• tránh để một nhà cung cấp duy nhất chiếm tỷ trọng quá lớn trong cơ cấu nhập khẩu.

Dầu Nga vẫn có thể đem lại lợi ích về chi phí, nhưng không còn là một “hàng rào” chắc chắn trước gián đoạn nguồn cung vùng Vịnh. Nga, Trung Quốc, lệnh trừng phạt và các hạn chế vận tải có thể cùng thay đổi theo một hướng bất lợi.

Thị trường dầu châu Á phân mảnh hơn

Trung Quốc không chỉ tăng mua dầu Nga mà còn mở rộng tìm kiếm sang Brazil, châu Phi và các nguồn ngoài vùng Vịnh. Sinopec cho biết sẽ tìm mọi phương án có thể, bao gồm dầu Brazil, dầu châu Phi và nguồn dầu Saudi Arabia, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất được đưa ra các điểm bốc hàng ngoài vùng Vịnh. 20

Ấn Độ cũng đang đi theo hướng tương tự. Khi cả hai nền kinh tế lớn cùng tranh mua dầu Nga, dầu châu Phi, dầu Brazil và các nguồn từ lưu vực Đại Tây Dương, giá giao đến châu Á có thể tăng và biên lợi nhuận lọc dầu trở nên biến động hơn.

Bức tranh mới của thị trường không phải là Ấn Độ lập tức cạn dầu, mà là một môi trường trong đó nguồn dầu giá rẻ khó tiếp cận hơn, chi phí logistics cao hơn và mọi quyết định mua hàng đều gắn với rủi ro địa chính trị lớn hơn.