Căng thẳng Ukraine–Nga tái leo thang sau chuyến thăm Moscow của Giám đốc CIA

Diễn biến mới nhất cho thấy ngoại giao và leo thang quân sự đang diễn ra cùng lúc. Washington được cho là đã đề nghị Kyiv tạm dừng các cuộc tấn công tầm xa nhằm vào Moscow, St. Petersburg và một số khu vực miền bắc nước Nga trong thời gian Giám đốc CIA John Ratcliffe di chuyển đến Moscow. Ukraine nối lại hoạt động bằng máy bay không người lái sau khi phái đoàn Mỹ rời đi, trong khi Nga tiếp tục thông báo về các cuộc tấn công và tuyên bố đạt bước tiến trên bộ. 2389

Chưa có thỏa thuận hòa bình hay đột phá chính thức nào được công khai xác nhận sau chuyến thăm. Điện Kremlin cho biết ông Ratcliffe đã gặp các quan chức tình báo Nga nhưng không gặp Tổng thống Vladimir Putin; nội dung và kết quả các cuộc trao đổi không được tiết lộ. 4

Điều gì xảy ra sau khi ông Ratcliffe rời Moscow?

Theo các thông tin được đưa ra, đề nghị của Mỹ áp dụng trong thời gian ông Ratcliffe cùng phái đoàn di chuyển đến và rời Nga. Một số nguồn tin cho biết giới chức Ukraine đã đồng ý tạm dừng các cuộc tấn công trong khoảng thời gian này. Chỉ vài giờ sau khi máy bay chở ông Ratcliffe rời Moscow, Thị trưởng Moscow Sergei Sobyanin nói lực lượng phòng không Nga đã bắn hạ ít nhất 10 máy bay không người lái đang bay về phía thủ đô. 389

Trình tự này không đủ để kết luận rằng các cuộc gặp tại Moscow đã tạo ra một xu hướng giảm căng thẳng rộng hơn. Khả năng phù hợp hơn là Washington muốn thiết lập một khoảng dừng tác chiến có giới hạn nhằm bảo vệ một nhiệm vụ nhạy cảm. Khi khoảng dừng kết thúc, chiến dịch tấn công tầm xa được nối lại.

Nga cũng tuyên bố đã đánh chặn 426 máy bay không người lái của Ukraine. Đây là con số do một bên tham chiến đưa ra và chưa được kiểm chứng độc lập trong các tài liệu hiện có. Cần thận trọng tương tự với tuyên bố Nga đã kiểm soát Nezhenka ở Zaporizhzhia và Pisarevka ở Sumy: chưa có bằng chứng độc lập xác nhận hai địa điểm này đã đổi chủ.

Cuộc chiến trên không đang mở rộng

Các cuộc tấn công mới nhất không phải một sự kiện đơn lẻ gắn riêng với chuyến thăm của ông Ratcliffe, mà nằm trong một xu hướng rộng hơn. Trước đó, giới chức Nga mô tả một đợt tấn công của Ukraine là lớn nhất trong năm, với tuyên bố 822 máy bay không người lái được sử dụng, trong đó 600 chiếc nhằm vào Moscow. Ukraine trong khi đó nói đã vô hiệu hóa 7 trong số 10 trung tâm hậu cần lớn nhất của nhà bán lẻ Nga Wildberries. Những tuyên bố đối lập này cho thấy các số liệu về thiệt hại và chiến trường cần được xác nhận độc lập. 18

Chiến dịch tấn công tầm xa của Ukraine tập trung vào các mục tiêu nằm sâu sau tiền tuyến, gồm nhà máy lọc dầu, trung tâm hậu cần, kho hàng và các cơ sở công nghiệp khác. Trong một chiến dịch được đưa tin trước đó, quan chức Ukraine và Nga cho biết máy bay không người lái đã đánh trúng ba nhà máy lọc dầu, tàu chở dầu và các trạm bơm đường ống.

Mục tiêu của chiến dịch không chỉ là gây thiệt hại tức thời cho từng cơ sở. Bằng cách đe dọa năng lực sản xuất, vận chuyển và lưu trữ nhiên liệu, Ukraine muốn làm tăng chi phí kinh tế của Nga, gây khó khăn cho hậu cần quân sự và buộc Moscow phải bố trí thêm hệ thống phòng không để bảo vệ các mục tiêu nằm sâu trong lãnh thổ. Một số bản tin cũng liên hệ các đòn tấn công của Ukraine với tình trạng thiếu nhiên liệu và sức ép lên công suất lọc dầu của Nga, dù quy mô và thời gian kéo dài của những tác động này vẫn khó đánh giá chỉ dựa trên thông tin chiến trường.

Vì sao máy bay không người lái quan trọng nhưng chưa quyết định được chiến tranh trên bộ?

Máy bay không người lái tầm xa cho phép Ukraine tiếp cận các mục tiêu quân sự và công nghiệp bên trong nước Nga mà không cần đối đầu trực tiếp, theo từng hệ thống tương ứng, với kho vũ khí thông thường lớn hơn của Nga. Đây là cơ sở cho việc Tổng thống Volodymyr Zelensky mô tả máy bay không người lái và tên lửa như một “bộ cân bằng”.

Tuy nhiên, các đòn đánh sâu không thể thay thế khả năng kiểm soát lãnh thổ. Nga vẫn tuyên bố đạt bước tiến trên chiến trường, đồng thời tiếp tục tấn công các thành phố, cơ sở năng lượng và tuyến hậu cần của Ukraine. Moscow cũng nói đã đánh trúng 7 trung tâm hậu cần ở Kyiv và khu vực lân cận, cáo buộc những nơi này liên quan đến hàng hóa lưỡng dụng và linh kiện máy bay không người lái; giới chức Ukraine phản bác một số khía cạnh trong tuyên bố đó.

Vì vậy, bằng chứng hiện có cho thấy sức ép chiến lược trong cuộc chiến trên không đang gia tăng, chứ chưa cho thấy một bước ngoặt quyết định trong cuộc chiến trên bộ. Ukraine có thể gây tổn thất và làm gián đoạn hạ tầng của Nga, nhưng Nga vẫn có khả năng tấn công các trung tâm dân cư Ukraine và duy trì sức ép dọc tiền tuyến.

Chuyến đi của ông Ratcliffe mở lại kênh liên lạc, chưa phải tiến trình hòa bình

Chuyến thăm Moscow đáng chú ý vì liên lạc trực tiếp giữa các cơ quan an ninh Mỹ và Nga có thể tạo điều kiện truyền đạt thông điệp, kiểm soát rủi ro và thăm dò điều kiện cho các cuộc đàm phán trong tương lai. Điện Kremlin đánh giá việc các cơ quan an ninh hai nước tiếp tục liên lạc là tích cực, nhưng không bên nào công bố đủ chi tiết để chứng minh các cuộc gặp đã tạo ra một thỏa thuận. 4

Điểm này rất quan trọng: một cuộc gặp tình báo bí mật có thể hỗ trợ hoạt động ngoại giao nhưng không đồng nghĩa với đàm phán hòa bình chính thức. Dựa trên thông tin hiện có, chuyến đi của ông Ratcliffe cho thấy một kênh liên lạc cấp cao đã được khôi phục, không phải bằng chứng rằng Nga và Ukraine đã đạt thỏa thuận hoặc một tiến trình hòa bình mới đã chính thức bắt đầu.

Châu Âu tăng hỗ trợ cho Ukraine

Hoạt động ngoại giao tại Moscow diễn ra cùng lúc với những nỗ lực rõ rệt của châu Âu nhằm củng cố khả năng tiếp tục chiến đấu của Ukraine. Tại các sự kiện kỷ niệm Ngày Độc lập Ukraine, Anh và Pháp cam kết tăng cường hỗ trợ quân sự, trong đó có quyền tiếp cận công nghệ mật và đẩy nhanh việc chuyển giao tên lửa phòng không. 17

Anh cũng đồng ý cho phép công bố thông tin mật về các linh kiện do Anh sản xuất được sử dụng trong tên lửa hành trình tầm xa SCALP — phiên bản do Pháp sản xuất, tương đương với Storm Shadow của Anh. Động thái này nhằm giúp Pháp và Ukraine phát triển năng lực sản xuất trong nước, đồng thời cải thiện nguồn cung tên lửa tầm xa về lâu dài. 17

Ủy ban châu Âu riêng rẽ đã phê duyệt 6,1 tỷ euro cho hoạt động mua sắm quốc phòng của Ukraine, gồm hệ thống phòng không và phòng thủ tên lửa, tên lửa, đạn dược và radar. Ủy ban cho biết tổng hỗ trợ của EU kể từ khi Nga tiến hành cuộc xâm lược toàn diện đã lên tới 220,2 tỷ euro.

Với Kyiv, sự hỗ trợ này phục vụ hai nhu cầu gắn liền với nhau: bảo vệ các thành phố Ukraine trước các cuộc tấn công của Nga và duy trì năng lực đánh vào hạ tầng quân sự, công nghiệp của Nga. Phòng không giúp giải quyết nhu cầu thứ nhất; tên lửa, máy bay không người lái và công nghệ sản xuất hỗ trợ nhu cầu thứ hai.

Kết luận

Đợt leo thang mới diễn ra sau một khoảng dừng tạm thời, không phải sau một lệnh ngừng bắn bền vững. Washington tạo ra một khoảng thời gian hạn chế quanh chuyến công tác của ông Ratcliffe tại Moscow; Ukraine nối lại các cuộc tấn công tầm xa sau khi ông rời đi; còn Nga tiếp tục chiến dịch không kích và đưa ra những tuyên bố chưa được kiểm chứng về các bước tiến trên bộ.

Ý nghĩa lớn hơn của sự việc là hoạt động ngoại giao chưa thay thế được sức ép quân sự. Mỹ dường như đang duy trì một kênh tình báo cấp cao với Moscow, trong khi Ukraine sử dụng máy bay không người lái và tên lửa để làm tăng chi phí chiến tranh của Nga, còn các chính phủ châu Âu mở rộng những công cụ dành cho Kyiv. Con số 426 máy bay không người lái bị đánh chặn cùng các tuyên bố về việc kiểm soát Nezhenka và Pisarevka vẫn nên được xem là các tuyên bố của một bên tham chiến cho đến khi có xác nhận độc lập.