Vì sao đồng USD có thể đối mặt với cú sốc niềm tin đột ngột?

Đồng USD đang đối mặt với thách thức dai dẳng nhất về thị phần dự trữ trong nhiều thập niên, nhưng các dữ liệu hiện có chưa cho thấy một cuộc sụp đổ sắp xảy ra. Rủi ro đáng chú ý hơn nằm ở sự lệch pha: các ngân hàng trung ương có thể đang phân tán mức độ phụ thuộc vào nhiều tài sản và đồng tiền, nhưng chưa tạo ra một phương án thay thế duy nhất có thanh khoản, độ mở và nguồn tài sản an toàn tương đương USD.

Đó là điều khiến Barry Eichengreen lo ngại. Nhà kinh tế học và sử gia tiền tệ tại Đại học California, Berkeley, cho biết ông hiện quan tâm nhiều hơn đến khả năng niềm tin bị suy giảm đột ngột trước khi các lựa chọn thay thế đủ sức tiếp nhận vai trò của USD.

Thị phần dự trữ của USD đã giảm trong dài hạn

Chỉ dấu rõ nhất là tỷ trọng USD trong dự trữ ngoại hối chính thức toàn cầu. Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) cho biết USD chiếm khoảng 58% lượng dự trữ chính thức toàn cầu được công bố trong năm 2024, giảm từ mức hơn 70% vào khoảng thời điểm chuyển giao thế kỷ.

Dữ liệu COFER mới nhất của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) cho thấy xu hướng này cần được đọc một cách thận trọng. Tỷ trọng USD tăng từ 56,42% trong quý IV/2025 lên 57,13% trong quý I/2026. Trong cùng kỳ, tỷ trọng euro giảm từ 20,38% xuống 20,03%, còn nhân dân tệ nhích từ 1,95% lên 1,99%. 2

Nói cách khác, xu hướng dài hạn là đa dạng hóa, nhưng số liệu theo quý không giảm đều theo một đường thẳng. Biến động tỷ giá cũng có thể làm thay đổi tỷ trọng được báo cáo, ngay cả khi các ngân hàng trung ương không thực hiện những điều chỉnh phân bổ lớn. IMF từng cảnh báo rằng các hiệu ứng định giá có thể ảnh hưởng đáng kể đến những so sánh này. 812

Đây chưa phải là cuộc chuyển giao cho euro hay nhân dân tệ

Thị phần USD giảm không đồng nghĩa một đồng tiền khác tự động tiếp quản vai trò của nó. Euro vẫn đứng khá xa phía sau trong dự trữ chính thức, trong khi nhân dân tệ mới chiếm chưa đến 2%. 2

Khung dữ liệu COFER của IMF theo dõi USD, euro, nhân dân tệ, yen Nhật, bảng Anh, đôla Australia, đôla Canada, franc Thụy Sĩ và nhóm các đồng tiền khác. 9 Cấu trúc này phù hợp hơn với một hệ thống dự trữ ngày càng phân mảnh, trong đó các nhà quản lý phân tán tài sản sang nhiều lựa chọn nhỏ hơn thay vì cùng lựa chọn một “người kế nhiệm”.

Điểm này rất quan trọng. Một đồng tiền dự trữ không chỉ cần được dùng để định giá hóa đơn thương mại. Nó thường phải đi kèm với các thị trường tài chính sâu và thanh khoản, thể chế đáng tin cậy, khả năng chuyển đổi rộng rãi và nguồn tài sản an toàn đủ lớn để nhà đầu tư quốc tế có thể nắm giữ với quy mô lớn. Dữ liệu hiện có cho thấy sự đa dạng hóa, chứ chưa cho thấy một đồng tiền thay thế nào có tầm với tương đương USD.

Cảnh báo của Eichengreen tập trung vào tốc độ chuyển dịch

Lập luận của Eichengreen cụ thể hơn nhận định quen thuộc rằng USD cuối cùng sẽ mất vị thế thống trị. Mối lo của ông là một sự đứt gãy: niềm tin có thể suy yếu nhanh chóng trong khi các đồng tiền thay thế vẫn chưa đủ năng lực để tiếp quản một cách suôn sẻ.

Trong cuộc phỏng vấn được Kitco tóm lược, Eichengreen nói ông đã “lo ngại hơn nhiều” về khả năng niềm tin vào USD bị mất đột ngột trước khi các lựa chọn thay thế có thời gian phát triển. Ông gắn sự thay đổi trong quan điểm của mình với ngày 2/4/2025, khi chính quyền Trump công bố chương trình thuế quan.

Mốc thời gian này là cách diễn giải của một chuyên gia, không phải bằng chứng cho thấy thông báo thuế quan đã trực tiếp gây ra một làn sóng rút khỏi USD. Tuy nhiên, nó chỉ ra cơ chế đang được bàn đến: vị thế của một đồng tiền dự trữ một phần dựa trên niềm tin vào chính sách có thể dự đoán, pháp quyền, tính độc lập của ngân hàng trung ương và khả năng vận hành của thị trường trái phiếu Kho bạc Mỹ. Những quyết định chính trị khiến các nền tảng đó có vẻ kém đáng tin cậy hơn có thể tạo ra tác động, ngay cả khi lợi thế mạng lưới của USD vẫn còn nguyên.

Phi đô la hóa trong khu vực là có thật, nhưng ý nghĩa toàn cầu còn hạn chế

Các nước thuộc Cộng đồng các quốc gia độc lập (CIS) ngày càng thúc đẩy thanh toán bằng đồng tiền quốc gia. Tổng thống Nga Vladimir Putin cho biết vào tháng 10/2025 rằng các giao dịch thanh toán giữa các nước CIS được thực hiện “gần như hoàn toàn” bằng đồng tiền quốc gia. 18 Một tuyên bố sau đó của Hội đồng Điều hành CIS đưa tỷ lệ này lên 96% trong giai đoạn 2024–2025.

Những con số này là bằng chứng đáng chú ý về nỗ lực giảm phụ thuộc vào các đồng tiền phương Tây trong khu vực. Tuy vậy, không nên xem chúng là bằng chứng độc lập, đã được kiểm toán, về một sự dịch chuyển của hệ thống tiền tệ dự trữ toàn cầu. Thanh toán bằng đồng tiền địa phương trong một khối thương mại khu vực tự nó không tạo ra một tài sản dự trữ có thể sử dụng phổ quát, cũng không thể tái tạo hạ tầng tài chính dựa trên USD đang được dùng trên toàn thế giới.

Điều gì có thể biến đa dạng hóa thành cú sốc niềm tin?

Dấu hiệu cảnh báo chính sẽ không phải là một lần thị phần USD giảm trong một quý. Đáng lo hơn là sự kết hợp giữa niềm tin thể chế suy yếu và việc thiếu các lựa chọn thay thế đủ mạnh.

Một cú sốc đột ngột có thể gây xáo trộn lớn hơn nếu các nhà quản lý dự trữ đi đến kết luận rằng:

• chính sách của Mỹ trở nên khó dự đoán hơn;
• tính độc lập của Fed bị nghi ngờ;
• thị trường trái phiếu Kho bạc Mỹ kém đáng tin cậy hoặc kém thanh khoản hơn; hoặc
• việc nắm giữ tài sản bằng USD kéo theo rủi ro chính trị hay trừng phạt lớn hơn đáng kể.

Ngay cả trong kịch bản đó, đa dạng hóa cũng không nhất thiết đồng nghĩa với việc chuyển toàn bộ sang euro, nhân dân tệ hoặc vàng. Kết quả gần hạn có khả năng hơn là một rổ rộng hơn gồm nhiều đồng tiền và tài sản. Điều này có thể từng bước giảm phụ thuộc vào USD, đồng thời khiến hệ thống tiền tệ toàn cầu phân mảnh hơn.

Vì sao hội nghị Jackson Hole năm 2026 được chú ý?

Chủ tịch Fed Kevin Warsh dự kiến có bài phát biểu chính đầu tiên tại hội nghị Jackson Hole vào ngày 28/8, trong khuôn khổ hội nghị diễn ra từ ngày 27 đến 29/8/2026. Chủ đề chính thức của sự kiện là “Đổi mới tài chính: Hệ quả đối với thanh toán và chính sách”.

Hội nghị đáng chú ý vì công nghệ thanh toán, stablecoin, token hóa, thanh toán xuyên biên giới và các quyết định về tiền kỹ thuật số của ngân hàng trung ương có thể ảnh hưởng đến mức độ dễ dàng mà USD duy trì vai trò là đơn vị tính toán và thanh toán được ưu tiên. Tuy nhiên, một bài phát biểu không thể tự mình quyết định vị thế của một đồng tiền dự trữ. Uy tín tiền tệ, thị trường vốn mở, tài sản an toàn có thanh khoản cao và niềm tin vào thể chế vẫn là những nền tảng quan trọng hơn.

Kết luận

Các bằng chứng hiện tại cho thấy vị thế dự trữ của USD đang suy yếu dần, chứ chưa cho thấy một cuộc sụp đổ sắp xảy ra. Tỷ trọng USD đã giảm từ hơn 70% quanh năm 2000 xuống 57,13% trong quý I/2026, nhưng vẫn bỏ xa euro và nhân dân tệ. 2

Vì vậy, cách diễn giải mạnh nhất trong cảnh báo của Eichengreen là một lập luận về rủi ro cực đoan: USD có thể hứng chịu cú sốc niềm tin đột ngột trước khi bất kỳ lựa chọn thay thế nào đủ sức thay thế nó. Thế giới có thể đang tiến tới một hệ thống tiền tệ đa dạng hơn, nhưng đa dạng hóa không đồng nghĩa với việc đã xuất hiện một “người kế nhiệm” sẵn sàng.