Robot Trung Quốc: Từ những trận bóng đá sinh viên đến cuộc đua thương mại toàn cầu

Các cuộc thi robot của Trung Quốc đã đi một chặng đường dài: từ những cỗ máy sinh viên chỉ có thể thực hiện vài động tác được lập trình sẵn đến các robot hình người được kỳ vọng làm việc trong nhà máy, kho hàng, khách sạn và những tình huống khẩn cấp. Đến năm 2026, World Humanoid Robot Games không còn chỉ là một sự kiện trình diễn công nghệ. Đây đồng thời là sân khấu quốc gia, nơi doanh nghiệp thử nghiệm sản phẩm trước khách hàng, nhà đầu tư và các cơ quan quản lý. 12

Từ robot bóng đá, cầu lông đến các dự án đại học

Trong giai đoạn 1999–2014, các cuộc thi robot tại Trung Quốc phần lớn mang dáng dấp của những dự án kỹ thuật trong trường đại học. Các đội thi thường chế tạo robot bánh xe chơi bóng đá, những cỗ máy chuyên biệt cho từng nhiệm vụ hoặc robot có thể đánh cầu lông. RoboCup China, chẳng hạn, vẫn là sân chơi quy tụ chủ yếu các đội đại học vào năm 2008. 3

Trọng tâm khi đó là thiết kế cơ khí, cảm biến, hệ thống truyền động và điều khiển theo kịch bản. Những robot này có giá trị lớn trong đào tạo kỹ sư và nghiên cứu, nhưng chưa được tạo ra như sản phẩm thương mại đại trà, càng chưa phải robot đa năng có thể tự chủ hoạt động trong thế giới thực.

Bước ngoặt chính sách từ giữa thập niên 2010

Bước ngoặt xuất hiện khi lĩnh vực robot được gắn với chiến lược sản xuất tiên tiến của Trung Quốc. Chủ tịch Tập Cận Bình từng gọi robot là “viên ngọc trên vương miện” của ngành chế tạo, góp phần đưa lĩnh vực này trở thành ưu tiên quốc gia. 145

Sự hỗ trợ của nhà nước cũng vượt ra ngoài việc tổ chức các cuộc thi. Trợ cấp, quỹ công nghiệp, chương trình thí điểm, sáng kiến “Robot+” và các chính sách kết hợp trí tuệ nhân tạo với sản xuất đều hướng tới việc đưa robot vào dây chuyền công nghiệp, đồng thời mở rộng nền tảng sản xuất robot của Trung Quốc. 145

Vì vậy, các cuộc thi bắt đầu đảm nhiệm vai trò mới: tạo nhân lực kỹ thuật, thu hút vốn, khuyến khích doanh nghiệp thử nghiệm nhanh và cung cấp những bài kiểm tra công khai cho công nghệ đang phát triển.

Lợi thế chi phí và chuỗi cung ứng giúp tăng tốc

Một yếu tố quan trọng giúp các công ty Trung Quốc lặp lại thiết kế nhanh là chuỗi cung ứng nội địa dày đặc, từ động cơ, pin, camera, linh kiện điện tử đến gia công theo hợp đồng. Khi một nguyên mẫu xuất hiện trong cuộc thi, doanh nghiệp có thể nhanh chóng điều chỉnh, sản xuất thử và đưa vào nhiều môi trường kiểm tra hơn.

Ví dụ thường được nhắc đến là robot chó CyberDog của Xiaomi, có giá khoảng 1.500 USD, so với Spot của Boston Dynamics có giá trên 75.000 USD. Hai sản phẩm không hoàn toàn tương đương về khả năng, dịch vụ hỗ trợ hay mục đích sử dụng, nhưng khoảng cách giá cho thấy vì sao phần cứng chi phí thấp có thể giúp việc thử nghiệm thực địa và triển khai trên quy mô lớn trở nên dễ tiếp cận hơn. 1

Lợi thế này không đồng nghĩa mọi robot Trung Quốc đều rẻ hơn hoặc vượt trội hơn ở mọi tiêu chí. Tuy nhiên, nó tạo điều kiện cho doanh nghiệp thu thập dữ liệu, sửa lỗi và lặp lại sản phẩm với tốc độ cao—một lợi thế đặc biệt quan trọng trong lĩnh vực robot vận hành giữa môi trường vật lý phức tạp.

Bán marathon 2025: thất bại công khai nhưng hữu ích

Cuộc bán marathon robot hình người đầu tiên tại Bắc Kinh năm 2025 cho thấy khoảng cách giữa ý tưởng và khả năng vận hành thực tế vẫn rất lớn. Robot bị ngã, phải thay pin hoặc cần con người can thiệp; chỉ một phần nhỏ hoàn thành đường chạy. Các vấn đề được bộc lộ gồm sức bền, thăng bằng, định vị, kiểm soát nhiệt, thời lượng pin và độ tin cậy. 16

Dù vậy, cuộc đua vẫn có ý nghĩa như một bài kiểm tra lặp lại được trong điều kiện ngoài trời. Thay vì chỉ trình diễn trong phòng thí nghiệm hoặc trên sân khấu, robot phải duy trì chuyển động trong quãng đường dài và đối mặt với những biến động khó dự đoán hơn.

Năm 2026: thành tích thể thao tăng vọt

Tại cuộc bán marathon người máy lần thứ hai ở Beijing E-Town năm 2026, hơn 100 đội tham gia và 47 đội hoàn thành đường đua. Điểm nhấn là robot hình người Flash của Honor, tự hành hoàn thành quãng đường 21,0975 km trong 50 phút 26 giây. 17

Kết quả này cho thấy bước tiến rõ rệt về khả năng chạy bằng hai chân ở tốc độ cao và điều hướng tự động. Nhưng nó cũng cần được nhìn đúng bản chất: một kỷ lục trên đường chạy chứng minh robot đã tiến bộ ở khả năng di chuyển, chứ chưa tự động chứng minh rằng robot có thể làm việc ổn định trong nhà máy, kho hàng hay gia đình.

World Humanoid Robot Games: từ màn trình diễn thành bãi thử sản phẩm

World Humanoid Robot Games 2026 tại Bắc Kinh có 1.301 lượt thi ở 51 nội dung. Bên cạnh các môn thể thao, sự kiện còn có những tình huống mang tên “robot công nhân”, trong đó robot được thử sức với các kịch bản như ứng phó khẩn cấp và phục vụ khách sạn. 8

Cách thiết kế này làm thay đổi động lực của cuộc thi. Doanh nghiệp không chỉ cần tạo ra một màn trình diễn ngoạn mục trong vài phút, mà phải chứng minh khả năng lặp lại, độ chính xác và mức độ phù hợp với những nhiệm vụ có khách hàng thực tế. Sân thi trở thành nơi kết nối giữa nhà sản xuất robot, nhà cung cấp linh kiện, cơ quan quản lý, nhà đầu tư và các doanh nghiệp có nhu cầu tự động hóa.

Thách thức tiếp theo nằm ở đôi tay

Nếu chạy nhanh là bài kiểm tra của đôi chân, thì thao tác chính xác mới là phép thử khó hơn đối với giá trị thương mại. Các nội dung mới về bàn tay khéo léo gồm lắp ráp dụng cụ, cân bột, xếp khối, đóng đinh, mở nắp chai, mở hộp, gắp vật nhỏ bằng nhíp và kết nối dây cáp. 92

Những nhiệm vụ này đòi hỏi nhiều hơn khả năng nhận diện vật thể. Robot phải quan sát ở khoảng cách rất gần, lập kế hoạch chuyển động, điều chỉnh lực khi cầm nắm, phối hợp tay và thân, giữ thăng bằng, đồng thời phục hồi khi thao tác bị lệch. Đây chính là nhóm năng lực cần thiết cho công việc trong kho, dây chuyền sản xuất và các dịch vụ đời thường.

Robot chạy nhanh chưa chắc đã làm việc tốt

Thách thức cốt lõi vẫn là độ tin cậy và hiệu quả kinh tế. Một robot thương mại phải xử lý nhiều loại vật thể, hoạt động trong không gian lộn xộn, chịu được sự không chắc chắn, làm việc an toàn cạnh con người, tự khắc phục lỗi và vận hành trong thời gian dài. Quan trọng hơn, chi phí sử dụng phải đủ cạnh tranh so với lao động con người hoặc các hệ thống tự động hóa chuyên dụng. 210

Vì thế, việc cắm đúng một sợi cáp bị đặt lệch góc, mở bao bì, xử lý một kiện hàng bị xô lệch hoặc chuẩn bị và mang đồ uống mà không làm đổ có thể nói lên nhiều hơn một kỷ lục chạy nước rút. Những tình huống nhỏ và không hoàn hảo như vậy mới phản ánh robot có thực sự hiểu vật thể, điều chỉnh lực và sửa sai mà không cần con người hay không. 210

Nhìn tổng thể, Trung Quốc đã biến các cuộc thi robot thành một đường ống đổi mới: sân chơi sinh viên tạo ra nhân lực kỹ thuật; chính sách quốc gia cung cấp vốn, uy tín và định hướng công nghiệp; chuỗi cung ứng chi phí thấp giúp nguyên mẫu được cải tiến nhanh; còn các cuộc đua năm 2025–2026 cùng bài thi bàn tay khéo léo đang chuyển những màn trình diễn thành quá trình kiểm chứng thương mại ngày càng thực tế.

Câu hỏi còn lại là liệu tốc độ và thành tích thể thao ấn tượng có thể chuyển hóa thành những robot đủ bền, đủ rẻ và đủ đáng tin để làm các công việc không có kịch bản cố định mỗi ngày hay không.