Giá dầu giảm trước giờ Mỹ công bố trừng phạt Iran: Rủi ro nguồn cung chưa biến mất

Giá dầu giảm khoảng 1% trong phiên thứ Hai khi nhà đầu tư chốt lời sau nhiều tuần tăng mạnh và chờ các chi tiết về gói trừng phạt Iran mà Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent dự kiến công bố lúc 14 giờ ngày thứ Hai, theo giờ miền Đông nước Mỹ. Diễn biến này cho thấy thị trường có thể đã phản ánh trước một phần nguy cơ leo thang, nhưng chưa loại bỏ khả năng nguồn cung tiếp tục bị siết nếu các biện pháp mới có phạm vi rộng và được thực thi nghiêm ngặt. 10

Brent và WTI cùng giảm khoảng 1%

Trong một cập nhật giao dịch vào cuối ngày thứ Hai, hợp đồng dầu Brent giảm 94 cent, tương đương 1%, xuống 93,45 USD/thùng. Dầu thô West Texas Intermediate (WTI)—mức chuẩn của thị trường Mỹ—giảm 92 cent, tương đương 1,06%, xuống 86,14 USD/thùng. 10

Trước đó, Brent có lúc giảm 1,22 USD, tương đương 1,29%, xuống 93,17 USD/thùng; WTI giảm khoảng 1,20 USD, tương đương 1,38%, xuống 85,86 USD/thùng. Các con số khác nhau phản ánh từng thời điểm trong phiên, không phải sự mâu thuẫn về hướng vận động của giá. 8

Vì sao nhà đầu tư bán dầu trước thông báo?

Lý do trực tiếp nằm ở vị thế giao dịch. Brent và WTI vừa ghi nhận tuần tăng thứ hai liên tiếp, cùng tăng hơn 5% trong tuần trước, khi triển vọng đàm phán hòa bình Mỹ-Iran suy yếu và hoạt động vận chuyển dầu qua eo biển Hormuz vẫn bị hạn chế nghiêm trọng.

Thị trường cũng đã được báo trước rằng Washington chuẩn bị một đợt leo thang trừng phạt lớn. Ông Bessent mô tả các biện pháp này là chưa từng có, trong khi Tổng thống Donald Trump cảnh báo các quốc gia cung cấp “phao cứu sinh” kinh tế cho Iran có thể phải đối mặt với hậu quả. Khi định hướng chính sách đã được công khai, nhà đầu tư có ít lý do hơn để tiếp tục mua dầu chỉ dựa trên rủi ro từ một tiêu đề, trước khi biết các quy định thực thi cụ thể. 12

Vì vậy, một bộ phận nhà đầu tư đã khóa lợi nhuận, còn những người khác chờ xem lệnh trừng phạt cuối cùng có thực sự loại thêm dầu Iran khỏi thị trường hay không.

Rủi ro nguồn cung vẫn là nền tảng của giá dầu cao

Mức giảm hôm thứ Hai diễn ra trong bối cảnh thị trường đang chịu gián đoạn kéo dài, chứ không phải điều kiện cung cầu bình thường. Gần sáu tháng sau khi căng thẳng Mỹ-Iran bùng phát, hy vọng về một bước đột phá ngoại giao đã suy giảm, sản lượng dầu tại Trung Đông vẫn bị cắt giảm và hoạt động hàng hải qua Hormuz bị đình trệ nghiêm trọng. Theo dữ liệu được Reuters dẫn lại, chỉ có 7 tàu chở hàng hóa liên quan đến hàng hóa cơ bản đi qua eo biển này vào thứ Năm trước đó.

Thị trường ngày càng xem tình trạng gián đoạn là kéo dài thay vì chỉ là cú sốc tạm thời. Sự thay đổi trong kỳ vọng này giúp giá dầu duy trì gần 90 USD/thùng, ngay cả khi những tin tức riêng lẻ khiến giá có lúc điều chỉnh trong ngắn hạn.

Do đó, đợt giảm hôm thứ Hai phù hợp hơn với cách diễn giải rằng kỳ vọng và vị thế của nhà đầu tư đang thay đổi, thay vì cho thấy nguy cơ thiếu dầu vật chất đã biến mất.

Chuỗi chính sách nào đã dẫn đến diễn biến hiện tại?

Bước ngoặt chính sách gần đây là giấy phép chung có thời hạn 60 ngày, được Bộ Tài chính Mỹ ban hành ngày 22 tháng 6 năm 2026. Giấy phép cho phép thực hiện các giao dịch liên quan đến dầu thô, sản phẩm dầu mỏ và hóa dầu của Iran đến ngày 21 tháng 8. Đổi lại, Iran được cho là đã cam kết về hoạt động thanh tra hạt nhân và việc duy trì tuyến vận chuyển tự do qua eo biển Hormuz.

Kỳ vọng rằng thêm dầu Iran sẽ quay lại thị trường đã kéo giá dầu đi xuống. Hợp đồng WTI chốt dưới 74 USD/thùng sau khi lệnh miễn trừ được công bố, khi nhà đầu tư dự đoán nguồn cung Iran tăng lên và dòng vận chuyển trong khu vực được cải thiện.

Tác động tích cực này chỉ kéo dài trong thời gian ngắn. Giấy phép hết hạn ngày 21 tháng 8, xóa bỏ tín hiệu hỗ trợ nguồn cung ngay trước thông báo dự kiến của ông Bessent. Trình tự chính sách vì thế chuyển từ nới lỏng tạm thời vào tháng 6 sang gây sức ép trở lại và đe dọa áp dụng hình phạt với các đối tác thương mại của Iran trong tháng 8.

Mỹ muốn đạt điều gì với gói trừng phạt mới?

Washington trình bày gói biện pháp này như một chiến dịch gây sức ép tối đa nhằm cô lập Iran về kinh tế. Ông Bessent mô tả đây là sự kết hợp giữa lệnh phong tỏa xuất khẩu của Iran đang có hiệu lực với các biện pháp tài chính và thương mại, nhằm cắt Tehran khỏi doanh thu, nguồn vốn và sự hỗ trợ kinh doanh từ bên ngoài. Ông nói mục tiêu là “làm sụp đổ” chính quyền Iran và giảm nhu cầu tiến hành lại các chiến dịch quân sự quy mô lớn. 17

Cảnh báo của ông Trump có thể mở rộng phạm vi trừng phạt vượt ra ngoài các tổ chức Iran. Các ngân hàng, doanh nghiệp, cơ quan chính phủ và những đơn vị khác cung cấp “phao cứu sinh” kinh tế cho Tehran có thể bị Mỹ xử lý, tùy vào cách các biện pháp được triển khai. 2

Với thị trường dầu, câu hỏi không chỉ là Washington công bố điều gì, mà còn là Mỹ có thể ngăn cản hoặc làm gián đoạn bao nhiêu phần trong mạng lưới thương mại còn lại của Iran.

Vì sao Trung Quốc giữ vai trò then chốt?

Trung Quốc đặc biệt quan trọng vì nước này mua hơn 80% lượng dầu Iran được vận chuyển bằng đường biển, theo dữ liệu năm 2025 của công ty phân tích Kpler được Reuters dẫn lại. Washington kêu gọi Bắc Kinh hợp tác, nhưng Trung Quốc cho rằng trừng phạt và gây sức ép không thể giải quyết tranh chấp, đồng thời kêu gọi các bên lựa chọn giải pháp chính trị và ngoại giao. 4

Nếu Mỹ trừng phạt những bên mua dầu, ngân hàng, công ty bảo hiểm, hãng vận tải, nhà máy lọc dầu hoặc đơn vị trung gian tiếp tục xử lý dầu Iran, một số đối tác có thể giảm hoặc trì hoãn giao dịch để hạn chế rủi ro với hệ thống tài chính Mỹ. Điều đó không nhất thiết khiến dầu biến mất về mặt vật chất, nhưng có thể làm dầu Iran khó bán, khó tài trợ, khó mua bảo hiểm và khó vận chuyển hơn.

Khi ấy, lượng dầu thực sự sẵn sàng tham gia thị trường toàn cầu có thể giảm. Đây là lý do trừng phạt vẫn có thể hỗ trợ giá sau một phiên bán tháo ban đầu: thị trường trước hết phản ứng với một biện pháp đã được tính vào giá, sau đó có thể định giá lại triển vọng nguồn cung vật chất khi quá trình thực thi bắt đầu.

Phản ứng của Iran làm bất định gia tăng

Iran gọi các biện pháp bị đe dọa là “khủng bố kinh tế” và tuyên bố phản ứng trước những đe dọa mới của Mỹ sẽ “mang tính hủy diệt”. Tehran cũng gắn việc mở lại eo biển Hormuz với các nhượng bộ từ Washington, trong đó có việc dỡ bỏ phong tỏa xuất khẩu và các lệnh trừng phạt dầu mỏ.

Phản ứng này tạo ra hai nhóm rủi ro riêng biệt đối với thị trường dầu. Trừng phạt có thể hạn chế xuất khẩu của Iran thông qua sức ép tài chính và thương mại, trong khi việc tiếp tục hoặc siết chặt hạn chế tại Hormuz có thể cản trở hoạt động vận chuyển dầu của cả khu vực rộng lớn hơn. Hai tác động này có thể cộng hưởng nếu nỗ lực ngoại giao thất bại.

Đợt giảm giá hôm thứ Hai thực sự báo hiệu điều gì?

Diễn biến hôm thứ Hai cho thấy nhà đầu tư đã đưa một phần đáng kể nguy cơ leo thang trừng phạt vào giá dầu. Tuy nhiên, nó không chứng minh rằng các biện pháp mới sẽ ít tác động.

Phép thử tiếp theo là phạm vi và khả năng thực thi của gói trừng phạt. Nếu các biện pháp vươn tới những khách hàng lớn cùng hạ tầng hỗ trợ xuất khẩu dầu Iran, nguồn cung thực tế có thể bị thu hẹp và đẩy giá lên cao hơn. Ngược lại, nếu biện pháp có phạm vi hẹp, triển khai chậm hoặc dễ bị né tránh, cách hiểu rằng rủi ro đã được “định giá trước” sẽ có thêm cơ sở.

Cách lý giải rõ ràng nhất ở thời điểm hiện tại là: giá dầu giảm vì nhà đầu tư chốt lời sau một đợt tăng và chờ các chi tiết cụ thể—không phải vì rủi ro nguồn cung liên quan đến Iran đã biến mất.