NASA đặt lịch phóng kính thiên văn Roman vào ngày 30/8: Hành trình tới điểm L2 và ba tháng kiểm tra

Lịch phóng và hành trình tới điểm L2

NASA đang nhắm tới Chủ nhật, ngày 30/8/2026, lúc 7 giờ 26 sáng theo giờ miền Đông nước Mỹ (EDT) để phóng kính thiên văn Nancy Grace Roman. Với Việt Nam, thời điểm này tương đương khoảng 18 giờ 26 cùng ngày.

Roman sẽ được đưa lên quỹ đạo bằng tên lửa Falcon Heavy của SpaceX từ Bệ phóng 39A tại Trung tâm Vũ trụ Kennedy ở Florida. Sau khi rời Trái Đất, đài quan sát sẽ di chuyển khoảng 1,5 triệu km, tương đương gần 1 triệu dặm, tới vùng điểm Lagrange L2 của hệ Mặt Trời – Trái Đất. Đây là khu vực tương đối ổn định về lực hấp dẫn, cũng là vùng hoạt động chung của kính James Webb và sứ mệnh Euclid của Cơ quan Vũ trụ châu Âu (ESA). 2101416

Roman sẽ không bắt đầu thu thập dữ liệu khoa học ngay sau khi tới nơi. NASA dự kiến dành khoảng ba tháng cho giai đoạn chạy thử và hiệu chỉnh, trước khi chuyển sang các chương trình quan sát chính thức.

Một kính thiên văn có góc nhìn rất rộng

Sứ mệnh chính của Roman được thiết kế kéo dài 5 năm, với mục tiêu vận hành trong 10 năm. Kính sẽ khảo sát bầu trời ở bước sóng hồng ngoại từ vị trí L2. 14

Gương chính đường kính 2,4 m của Roman có kích thước tương đương gương Hubble, nhờ đó đạt độ nhạy và độ phân giải ở cấp độ Hubble. Tuy nhiên, điểm khác biệt lớn nằm ở tầm nhìn: Wide Field Instrument, thiết bị khảo sát trường rộng, có thể quan sát vùng trời lớn hơn ít nhất 100 lần so với các camera ánh sáng khả kiến của Hubble trong mỗi lần hướng kính. 124

Nói cách khác, Hubble và Webb thường được dùng để “phóng to” những mục tiêu cụ thể, còn Roman được xây dựng để rà quét những vùng trời rộng lớn. Kính có thể nhanh chóng phát hiện các thiên hà, vật thể hoặc hiện tượng đáng chú ý để Roman, Webb, Hubble, Rubin và các đài quan sát mặt đất nghiên cứu sâu hơn. Trong 5 năm đầu, Roman được kỳ vọng chụp ảnh một vùng trời rộng gấp hơn 50 lần phần bầu trời Hubble đã quan sát trong hơn ba thập kỷ. Đây là các dự báo của sứ mệnh, không phải bảo đảm tuyệt đối. 416

Tìm lời giải cho năng lượng tối và vật chất tối

Một trọng tâm của Roman là lập bản đồ sự phân bố và tiến hóa của các thiên hà, từ đó giúp các nhà khoa học hiểu rõ hơn về vật chất tối và năng lượng tối.

Vật chất tối không phát sáng nên không thể quan sát trực tiếp; các nhà thiên văn suy ra sự hiện diện của nó qua ảnh hưởng hấp dẫn lên những vật thể nhìn thấy. Trong khi đó, năng lượng tối được cho là có liên quan đến quá trình giãn nở ngày càng nhanh của vũ trụ. Chương trình khảo sát diện rộng của Roman dự kiến quan sát hàng trăm triệu thiên hà, trong khi tổng lượng dữ liệu của sứ mệnh có thể bao phủ ánh sáng từ khoảng một tỷ thiên hà. 3811

Roman cũng có thể mở rộng nghiên cứu về các ngoại hành tinh và thiên văn học hồng ngoại. Thiết bị Coronagraph Instrument chủ yếu là một chương trình trình diễn công nghệ. Hệ thống này được thiết kế để che bớt ánh sáng chói từ sao mẹ, qua đó thử khả năng phát hiện những hành tinh có độ sáng mờ hơn ngôi sao của chúng từ hàng chục triệu đến khoảng 100 triệu lần. Các tài liệu kỹ thuật đặt mục tiêu độ tương phản sau xử lý trong khoảng 10⁻⁸ đến 10⁻⁹. 25

Kho dữ liệu khổng lồ và mạng lưới liên lạc quốc tế

Roman dự kiến tạo ra khoảng 1,4 terabyte dữ liệu mỗi ngày, tương đương xấp xỉ 4 petabyte mỗi năm. Toàn bộ dữ liệu của sứ mệnh được định hướng để phục vụ cộng đồng nghiên cứu, giúp các nhà khoa học khai thác những khảo sát quy mô lớn thay vì chỉ tập trung vào một số ít mục tiêu. 516

Để truyền lệnh và nhận dữ liệu, Roman sẽ liên lạc với các trạm mặt đất lớn trên nhiều khu vực. NASA liệt kê mạng lưới JAXA GREAT của Nhật Bản trong các hệ thống liên lạc dự kiến hỗ trợ sứ mệnh; trạm liên quan nằm tại Nagano. 14

Tổng chi phí thường được nhắc tới của chương trình vào khoảng 3 tỷ USD. Tuy nhiên, con số chính xác còn phụ thuộc phạm vi tính toán, chẳng hạn có bao gồm chi phí phóng và toàn bộ giai đoạn vận hành hay không. Các tài liệu NASA được xem xét ở đây không đưa ra một con số tổng chi phí hiện tại duy nhất cho tất cả hạng mục. 11

Vì sao các phát hiện bất ngờ có thể quan trọng nhất?

Các mục tiêu khoa học của Roman đã được xác định, nhưng kết quả gây ảnh hưởng lớn nhất có thể lại đến từ những phát hiện chưa ai dự đoán. Một cuộc khảo sát hồng ngoại vừa rộng, vừa sâu, vừa có độ phân giải cao đặc biệt phù hợp để tìm các vật thể hiếm, những hiện tượng biến đổi theo thời gian và các quy luật lớn mà những chương trình quan sát tập trung vào từng mục tiêu riêng lẻ có thể bỏ sót.