Tăng trưởng Trung Quốc tụt dưới mục tiêu, dữ liệu tháng 7 phơi bày khủng hoảng nhu cầu nội địa

Kinh tế Trung Quốc bước vào quý III với khoảng cách ngày càng lớn giữa mục tiêu tăng trưởng chính thức và sức khỏe thực tế của nền kinh tế nội địa. Goldman Sachs ước tính tốc độ tăng trưởng so với cùng kỳ vào đầu quý III chỉ khoảng 4%, giảm từ mức 4,3% trong quý II và thấp hơn mục tiêu cả năm 4,5%–5% mà Bắc Kinh đề ra. 711

Các số liệu tháng 7 lý giải vì sao kỳ vọng về những biện pháp hỗ trợ mới đang gia tăng. Tiêu dùng, đầu tư, thị trường bất động sản và việc làm thanh niên đều suy yếu, trong khi xuất khẩu và lĩnh vực sản xuất vẫn chống đỡ tốt hơn tương đối. Theo Goldman Sachs, điểm yếu hiện nay chủ yếu bắt nguồn từ cầu, chứ không đơn thuần là vấn đề thiếu năng lực sản xuất. 17

Những con số tháng 7 cho thấy sự suy yếu trên diện rộng

Đà giảm thể hiện ở hầu hết các chỉ số kinh tế quan trọng:

• Sản lượng công nghiệp: Sản lượng nhà máy tăng 4,5% so với cùng kỳ trong tháng 7, chậm lại đáng kể so với mức 5,3% của tháng 6 và thấp hơn dự báo thị trường 4,8%. 2
• Doanh số bán lẻ: Doanh số bán lẻ chỉ tăng 0,6%, giảm từ mức 1% của tháng 6 và thấp hơn nhiều so với dự báo 1,5% được CNBC dẫn lại. 26
• Đầu tư tài sản cố định: Đầu tư tài sản cố định tại khu vực đô thị giảm 6,7% trong bảy tháng đầu năm, sâu hơn mức giảm 5,7% của giai đoạn tháng 1–6. 2
• Đầu tư bất động sản: Đầu tư vào bất động sản tiếp tục ở mức rất yếu, giảm 19% so với cùng kỳ, theo Wall Street Journal. 1
• Thất nghiệp thanh niên: Tỷ lệ thất nghiệp được khảo sát ở nhóm 16–24 tuổi, không bao gồm sinh viên, tăng lên 17,9% trong tháng 7, từ 14,9% của tháng 6.

Nhìn tổng thể, đây không chỉ là câu chuyện sản lượng nhà máy tăng chậm hơn. Chi tiêu hộ gia đình yếu và đầu tư sụt giảm cho thấy người tiêu dùng lẫn doanh nghiệp vẫn dè dặt trong việc bỏ tiền ra. Trong khi đó, thị trường bất động sản tiếp tục đè nặng lên niềm tin và hoạt động kinh tế.

Tăng trưởng đang thấp hơn mục tiêu của Bắc Kinh bao xa?

GDP Trung Quốc tăng 4,3% trong quý II, mức tăng theo quý yếu nhất trong hơn ba năm, theo dữ liệu chính thức được CNBC dẫn lại. Con số này đã thấp hơn cận dưới của mục tiêu tăng trưởng cả năm 4,5%–5%. 11

Goldman Sachs hiện ước tính tăng trưởng vào đầu quý III ở khoảng 4%. Các ngân hàng quốc tế khác được trích dẫn trong các bản tin thị trường đưa ra dự báo cao hơn đôi chút nhưng vẫn dưới vùng mục tiêu: Macquarie khoảng 4,2% và BNP Paribas khoảng 4,1%. Chênh lệch giữa các dự báo cho thấy mức độ bất định về tốc độ truyền dẫn của hỗ trợ chính sách và chi tiêu tài khóa vào nền kinh tế thực, chứ chưa phải dấu hiệu tăng trưởng đã quay lại đúng mục tiêu. 79

Điểm cần phân biệt là tăng trưởng tổng thể vẫn có thể được nâng đỡ bởi xuất khẩu, trong khi các cấu phần nội địa yếu hơn nhiều. Nhu cầu bên ngoài tương đối bền, bao gồm hoạt động gắn với sản xuất công nghệ cao và hạ tầng liên quan đến trí tuệ nhân tạo, có thể giúp duy trì sản lượng. Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa với việc niềm tin hộ gia đình, nhu cầu nhà ở hay tiêu dùng diện rộng đã phục hồi.

Vì sao thị trường chờ thêm hỗ trợ chính sách?

Số liệu tháng 7 làm tăng khả năng Bắc Kinh sẽ triển khai các bước đi nhằm cải thiện thanh khoản và ngăn đà giảm tốc tự củng cố. Một số công cụ được giới phân tích chú ý gồm:

Giảm tỷ lệ dự trữ bắt buộc

Tỷ lệ dự trữ bắt buộc, thường được gọi là RRR, là phần tiền gửi mà ngân hàng thương mại phải giữ lại thay vì đưa vào hoạt động cho vay. Giảm RRR sẽ giải phóng thêm nguồn vốn cho hệ thống ngân hàng và hiện được đánh giá là khả năng dễ xảy ra hơn so với cắt giảm ngay lãi suất điều hành.

Goldman Sachs trước đó từng đề cập khả năng giảm RRR 50 điểm cơ bản, đi kèm giảm lãi suất 10 điểm cơ bản, nếu đà tăng trưởng tiếp tục suy yếu.

Dù vậy, giảm RRR chỉ cải thiện điều kiện tín dụng, chứ không bảo đảm người dân và doanh nghiệp sẽ muốn vay thêm. Các số liệu tháng 7 cho thấy vấn đề cốt lõi là cầu yếu, không chỉ là thiếu tiền sẵn có trong ngân hàng.

Trợ cấp lãi vay và hỗ trợ tiêu dùng có mục tiêu

Trợ cấp lãi suất cho các khoản vay hoặc những biện pháp hỗ trợ có mục tiêu khác có thể hạ chi phí vay đối với hộ gia đình và một số nhóm doanh nghiệp. Cách làm này tập trung hơn so với mở rộng tín dụng trên diện rộng, đồng thời có thể khuyến khích mua sắm mà không làm sống lại các rủi ro về bất động sản và đòn bẩy từng xuất hiện trong những chu kỳ kích thích trước đây.

Đẩy nhanh chi tiêu tài khóa và nguồn vốn từ các ngân hàng chính sách

Bắc Kinh đã phát tín hiệu ưu tiên đẩy nhanh việc sử dụng nguồn vốn trái phiếu chính phủ và vốn dành cho hạ tầng đã được phê duyệt, thay vì lập tức công bố một gói kích thích mới quy mô lớn. Cách tiếp cận này cho phép chính phủ hỗ trợ hoạt động kinh tế bằng những dự án đã có trong ngân sách, đồng thời chờ thêm dữ liệu trong tháng 8 và tháng 9.

Lời kêu gọi của Thủ tướng Lý Cường về việc phát huy hiệu quả các chính sách hiện có và xây dựng những biện pháp bổ sung thiết thực làm tăng kỳ vọng hành động, nhưng không phải cam kết về một gói kích thích nhu cầu toàn diện.

Vì sao Bắc Kinh có thể chỉ kích thích “vừa đủ”?

Bắc Kinh có lý do cơ cấu để thận trọng. Một chương trình giải cứu tín dụng hoặc bất động sản trên diện rộng có thể làm phình thêm nợ của chính quyền địa phương và các nhà phát triển, khuyến khích đầu cơ trở lại, đồng thời duy trì tình trạng dư thừa công suất mà không xử lý được điểm yếu sâu xa của nhu cầu hộ gia đình.

Vì vậy, giới phân tích dự báo chính sách sẽ nghiêng về các biện pháp từng bước, hướng vào phía cung như đầu tư hạ tầng, nâng cấp thiết bị, sản xuất chiến lược, cấp vốn qua ngân hàng chính sách và một số ưu đãi tiêu dùng. Các chuyên gia kinh tế của Macquarie gọi cách tiếp cận này là quy tắc “Vừa đủ”: làm đủ để đạt mục tiêu tăng trưởng, nhưng không làm nhiều hơn mức cần thiết. 10

Chiến lược này có lợi thế ngắn hạn. Xuất khẩu tương đối vững tạo một vùng đệm để nhà chức trách triển khai các công cụ tài khóa hiện có. Nhưng hạn chế cũng rất rõ: sức mạnh xuất khẩu không thể thay thế lâu dài cho nhu cầu nội địa khỏe mạnh hơn.

Doanh số bán lẻ giảm tốc, bất động sản tiếp tục co lại và tỷ lệ thất nghiệp thanh niên ở mức cao đều phản ánh một cuộc khủng hoảng niềm tin. Những vấn đề này khó có thể được giải quyết chỉ bằng hỗ trợ cho nhà máy, hạ tầng và các ngành sản xuất định hướng xuất khẩu.

Tín hiệu chính sách cần theo dõi

Bài kiểm tra quan trọng nhất sẽ là liệu số liệu tháng 8 và tháng 9 có cho thấy tiêu dùng và đầu tư thực sự cải thiện hay không. Nếu không, khả năng giảm RRR, triển khai trợ cấp có mục tiêu hoặc bổ sung hỗ trợ tài chính sẽ tăng lên. Ngược lại, nếu xuất khẩu và chi tiêu chính phủ tiếp tục giữ ổn định các chỉ số tổng thể, Bắc Kinh có thể vẫn ưu tiên những can thiệp nhỏ và có chọn lọc.

Các bằng chứng hiện tại phù hợp hơn với kịch bản nới lỏng có kiểm soát, thay vì một “siêu bazooka” kích thích. Tăng trưởng Trung Quốc đang thấp hơn mục tiêu chính thức, nhưng các nhà hoạch định chính sách vẫn có lý do để hành động từng bước. Dữ liệu tháng 7 cũng chưa cho thấy những biện pháp như vậy sẽ đủ sức tự mình khôi phục nhu cầu nội địa.