“Chipflation”: Cơn khát AI khiến giá smartphone, PC và thiết bị điện tử tăng trên toàn cầu

Vì sao cuộc đua AI lại làm thiếu chip nhớ cho điện thoại?

Làn sóng xây dựng trung tâm dữ liệu AI đang biến bộ nhớ thành nút thắt mới của ngành bán dẫn. Các nhà cung cấp dịch vụ đám mây quy mô lớn phải mua khối lượng lớn HBM (bộ nhớ băng thông cao) và DRAM máy chủ để phục vụ bộ tăng tốc AI. Đây là những sản phẩm có giá trị và biên lợi nhuận cao hơn so với nhiều dòng bộ nhớ dành cho thiết bị tiêu dùng.

Để đáp ứng nhu cầu đó, các nhà sản xuất đang chuyển một phần công suất wafer và năng lực đóng gói sang HBM cùng DRAM máy chủ. Hệ quả là nguồn cung cho smartphone, máy tính, TV, máy chơi game, ô tô và các thiết bị nhúng bị cạnh tranh trực tiếp. Hiện tượng giá sản phẩm điện tử tăng vì chi phí chip được gọi là “chipflation”.

HBM cũng không phải một sản phẩm tách biệt hoàn toàn khỏi hệ sinh thái DRAM thông thường. Sản xuất HBM tiêu tốn đáng kể năng lực chế tạo và đóng gói DRAM, trong khi bản thân một máy chủ AI vẫn cần lượng lớn DRAM máy chủ tiêu chuẩn. Theo J.P. Morgan, giá DRAM có thể đã tăng hơn 400% từ đầu năm 2024 đến hết năm 2026. Deloitte cho biết chi phí DRAM dành cho máy chủ AI gần như tăng gấp đôi trong quý I/2026 và có thể tăng khoảng bốn lần trong cả năm.

“Chipflation” truyền vào giá bán như thế nào?

Các hãng lớn có hợp đồng cung ứng dài hạn hoặc sức mua mạnh có thể tạm thời hấp thụ một phần chi phí. Tuy nhiên, những thương hiệu nhỏ và nhà sản xuất thiết bị giá rẻ thường hoạt động với biên lợi nhuận mỏng hơn, nên ít dư địa để chịu đựng cú sốc này.

Người tiêu dùng có thể đối mặt với một số thay đổi:

• Giá niêm yết cao hơn và ít chương trình giảm giá hơn.
• Cùng một tầm giá nhưng RAM hoặc dung lượng lưu trữ thấp hơn.
• Thời điểm ra mắt sản phẩm bị trì hoãn.
• Một số mẫu máy giá rẻ bị loại khỏi danh mục.
• Nhà sản xuất giảm sản lượng nếu chi phí linh kiện vượt quá mức giá thị trường có thể chấp nhận.

Các doanh nghiệp về cơ bản phải lựa chọn giữa việc tăng giá bán và chấp nhận biên lợi nhuận thấp hơn.

Ấn Độ, Hàn Quốc và Nam Phi cho thấy sức ép đã đến tay người mua

Tại Ấn Độ, các báo cáo về việc Vivo tăng giá smartphone là một ví dụ cho thấy chi phí RAM và bộ nhớ lưu trữ đang được chuyển dần sang người tiêu dùng. Thị trường này đặc biệt nhạy cảm với giá, trong khi các mẫu điện thoại phổ thông thường có tỷ trọng chi phí bộ nhớ cao hơn trong tổng giá bán. Các nhà phân tích tại Ấn Độ cho biết giá những loại bộ nhớ cũ dùng cho thiết bị phổ thông đã tăng mạnh khi nhà sản xuất chuyển sự chú ý sang các dòng bộ nhớ hiện đại hơn phục vụ AI.

Tại Hàn Quốc, chi phí linh kiện của iPhone 18 Pro bản 256 GB được dự báo cao hơn khoảng 38% so với thế hệ trước, chủ yếu vì giá bộ nhớ tăng. Một báo cáo dẫn TrendForce ước tính bộ nhớ có thể chiếm khoảng 34% chi phí BOM của iPhone 18 Pro, tăng mạnh so với khoảng 10% một năm trước. BOM, viết tắt của bill of materials, là tổng chi phí các linh kiện cấu thành sản phẩm, chưa bao gồm nhiều khoản khác như marketing, phân phối và bán lẻ. 18

Một số mô hình của IDC cũng cho rằng giá khởi điểm iPhone 18 Pro có thể tăng khoảng 200 USD. Tuy nhiên, đây vẫn là dự báo của giới phân tích, không phải mức giá bán chính thức do Apple công bố. Giá thực tế tại Hàn Quốc còn phụ thuộc vào tỷ giá, thuế, chi phí phân phối, lượng hàng đã mua trước đó và hợp đồng của từng nhà cung cấp. 19

Tại Nam Phi, giá bán lẻ DDR4 và DRAM tăng mạnh cũng phản ánh cùng một cơ chế. Dù vậy, không nên xem các mức tăng tại từng quốc gia là chuẩn chung cho toàn thế giới: hàng tồn kho, tỷ giá và biên lợi nhuận của nhà phân phối có thể khiến tác động tại mỗi thị trường rất khác nhau.

Bộ nhớ đang chiếm tỷ trọng lớn bất thường trong giá thiết bị

Điểm đáng chú ý không chỉ là bộ nhớ trở nên đắt hơn. Quan trọng hơn, bộ nhớ đang chuyển từ một linh kiện tương đối rẻ thành một trong những khoản chi lớn nhất trong cấu hình thiết bị.

Với các mẫu smartphone và PC giá thấp, tác động càng rõ rệt. Người mua trong phân khúc này nhạy cảm với từng thay đổi nhỏ về giá, trong khi RAM và dung lượng lưu trữ chiếm tỷ lệ lớn hơn trong giá bán cuối cùng. Một số báo cáo tại Ấn Độ cho biết tỷ trọng chi phí bộ nhớ trong smartphone giá rẻ đã tăng từ dưới 10% lên hơn 40%.

Với iPhone 18 Pro, TrendForce được dẫn lời dự báo chi phí bộ nhớ chiếm khoảng 34% BOM. Điều này giải thích vì sao Apple có thể phải tăng giá các phiên bản Pro, giảm biên lợi nhuận hoặc tìm cách cắt giảm chi phí ở những linh kiện khác để duy trì sản lượng. 18

Smartphone và PC có thể giảm sản lượng

IDC đưa ra dự báo nghiêm trọng cho thị trường smartphone: lượng máy xuất xưởng toàn cầu trong năm 2026 có thể giảm 12,9%, xuống còn 1,12 tỷ chiếc. Đây sẽ là mức sụt giảm lớn nhất của thị trường và đưa sản lượng về mức thấp nhất trong hơn một thập kỷ, khi giá bộ nhớ cao làm giá bán thiết bị tăng.

Thị trường PC cũng chịu sức ép tương tự. IDC từng dự báo doanh số PC toàn cầu có thể giảm 11,3% trong năm 2026, dù doanh thu vẫn tăng nhẹ nhờ giá bán trung bình cao hơn. Điều đó có nghĩa là người tiêu dùng mua ít máy hơn, nhưng chi phí cho mỗi thiết bị lại cao hơn.

Các hãng có thể phản ứng bằng cách tăng giá, giảm cấu hình, tập trung vào các mẫu cao cấp hoặc cắt giảm sản lượng. Những doanh nghiệp nhỏ không đủ sức ký hợp đồng cung ứng dài hạn sẽ chịu rủi ro lớn nhất về cả lợi nhuận lẫn khả năng duy trì hàng hóa.

Triển vọng đến năm 2027: DRAM và NAND đi theo hai hướng khác nhau

TrendForce nhận định AI vẫn là động lực chính của nhu cầu bộ nhớ trong năm 2027. Nguồn cung DRAM được dự báo tiếp tục căng thẳng vì ba yếu tố: công suất dành cho HBM tăng, nhu cầu DRAM máy chủ AI vẫn mạnh và lượng bộ nhớ dành cho CPU trong hệ thống máy chủ ngày càng lớn. 13

NAND Flash có triển vọng khác hơn. Nguồn cung NAND có thể nới lỏng vào nửa cuối năm 2027 khi các nhà sản xuất đưa thêm công suất mới vào hoạt động và chuyển sang những quy trình sản xuất tiên tiến hơn. Nhu cầu điện tử tiêu dùng yếu cũng có thể tạo thêm áp lực giảm giá NAND, dù nhu cầu lưu trữ cho máy chủ vẫn duy trì ở mức cao. 110

Một số phân tích cho rằng DRAM có thể vẫn thiếu hụt cơ cấu đến năm 2028. Trong khi đó, dự báo thiếu hụt kéo dài đến năm 2029 hoặc 2030 là kịch bản bi quan được một số nguồn thứ cấp nêu ra, chưa phải dự báo cơ sở đã được toàn ngành thống nhất. Các dữ liệu chắc chắn hơn hiện ủng hộ khả năng thị trường DRAM tiếp tục căng thẳng ít nhất đến năm 2027, thậm chí sang năm 2028. 2814

Ai được lợi, ai chịu thiệt?

Người tiêu dùng có thể phải trả nhiều tiền hơn, chấp nhận cấu hình thấp hơn hoặc kéo dài thời gian sử dụng thiết bị hiện tại. IDC dự báo giá bán trung bình của smartphone có thể tăng 14% trong năm 2026, lên mức kỷ lục 523 USD.

Các thương hiệu cao cấp có lợi thế hơn vì khách hàng của họ có khả năng chấp nhận giá tăng và doanh nghiệp thường có hợp đồng cung ứng tốt hơn. Ngược lại, thương hiệu giá rẻ và các nhà lắp ráp nhỏ có thể mất khách, giảm lợi nhuận hoặc không đảm bảo được nguồn hàng.

Nhà sản xuất bộ nhớ đang hưởng lợi từ quyền định giá trong bối cảnh cung không đáp ứng đủ cầu. Nhưng chu kỳ này vẫn có thể đảo chiều nếu tốc độ chi tiêu cho AI giảm hoặc các nhà máy mới đi vào hoạt động nhanh hơn dự kiến.

Các công ty xây dựng hạ tầng AI cũng không đứng ngoài vòng xoáy tăng giá. Chi phí cụm máy chủ tăng không chỉ vì HBM, mà còn vì DRAM máy chủ và bộ nhớ lưu trữ đi kèm. Điều này có lợi cho các tập đoàn điện toán đám mây đủ vốn để ký hợp đồng mua dài hạn, đồng thời có thể khiến năng lực AI tập trung hơn vào một số ít “hyper­s­caler” lớn. 78

Bộ nhớ trở thành điểm nóng trong cạnh tranh Mỹ–Trung

Bộ nhớ hiện là một điểm nghẽn chiến lược bên cạnh GPU tiên tiến, thiết bị quang khắc và công nghệ đóng gói. Các biện pháp kiểm soát xuất khẩu của Mỹ cùng nỗ lực tự chủ bán dẫn của Trung Quốc có thể làm chuỗi cung ứng phân mảnh hơn và khuyến khích doanh nghiệp tích trữ linh kiện.

Trong một thị trường vốn đã thiếu hàng, các quyết định phân bổ thương mại có nguy cơ mang màu sắc địa chính trị. Tuy nhiên, bằng chứng hiện có không cho thấy căng thẳng Mỹ–Trung là nguyên nhân chính của tình trạng thiếu DRAM toàn cầu. Động lực trực tiếp vẫn là nhu cầu AI tăng quá nhanh trong khi năng lực cung ứng chưa kịp mở rộng. 578

Vì vậy, “chipflation” không chỉ là một đợt tăng giá linh kiện ngắn hạn. Nó có thể buộc toàn ngành phải đánh đổi giữa cấu hình, sản lượng, giá bán và lợi nhuận—trong lúc cuộc đua xây dựng hạ tầng AI vẫn chưa có dấu hiệu hạ nhiệt.