Fedorov: Zelensky có những câu hỏi cần trả lời về cuộc điều tra tham nhũng

Cựu Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine Mykhailo Fedorov nói với BBC rằng Tổng thống Volodymyr Zelensky cần trả lời ông đã biết gì về những nghi vấn tham nhũng trong nội bộ chính quyền và nhóm cộng sự thân cận. Fedorov không cáo buộc Zelensky tham nhũng cá nhân, nhưng cho rằng cuộc điều tra hiện nay đặt ra những câu hỏi chính đáng mà tổng thống không thể né tránh.

Fedorov nói gì về trách nhiệm của Zelensky?

Thông điệp của Fedorov được đưa ra một cách có giới hạn: ông không nói Zelensky trực tiếp tham gia sai phạm. Thay vào đó, cựu bộ trưởng cho rằng tổng thống cần được hỏi liệu ông có biết về những hành vi bị nghi là sai trái trong chính quyền của mình hay không. Fedorov cũng nói kinh nghiệm làm việc của ông không khiến ông cáo buộc Zelensky có hành vi tham nhũng cá nhân.

Sự phân biệt này rất quan trọng. Những thông tin hiện có mô tả các cuộc điều tra nhằm vào quan chức và cộng sự quanh Văn phòng Tổng thống, chứ chưa phải kết luận rằng Zelensky có liên quan. Trong vụ án riêng liên quan cựu Chánh văn phòng Tổng thống Andriy Yermak, các cơ quan chống tham nhũng Ukraine cũng nêu rõ Zelensky không bị xem là nghi phạm. 2

Vụ 150 triệu hryvnia bị cáo buộc là gì?

Cục Chống tham nhũng Quốc gia Ukraine (NABU) và Văn phòng Công tố Chống tham nhũng Đặc biệt (SAPO) cho biết họ đã phát hiện một đường dây bị cáo buộc liên quan đến nghị sĩ, quan chức và các nhân vật cấp cao tại Sense Bank — ngân hàng từng thuộc sở hữu tư nhân và hiện là ngân hàng quốc doanh của Ukraine.

Theo các nhà điều tra, khoảng 150 triệu hryvnia, tương đương khoảng 3,3 triệu USD, đã được rửa tiền và dùng để nộp tiền bảo lãnh cho cựu Bộ trưởng Năng lượng Herman Halushchenko.

Vụ việc được truyền thông liên hệ với cuộc điều tra lớn hơn về các khoản lại quả bị cáo buộc tại Energoatom, doanh nghiệp điện hạt nhân quốc doanh của Ukraine. Đây mới là những cáo buộc đang được điều tra, chưa phải bằng chứng xác định các bị can có tội; các thủ tục pháp lý vẫn chưa có phán quyết cuối cùng.

Iryna Mudra bị cáo buộc vai trò gì?

Iryna Mudra, cựu Phó Chánh văn phòng Tổng thống phụ trách các vấn đề tư pháp và cải cách tư pháp, được xác định là một trong những người bị cáo buộc tham gia thu xếp tiền bảo lãnh cho Halushchenko. Theo thông tin điều tra được công bố, Mudra được cho là đã được giao nhiệm vụ hỗ trợ huy động số tiền này. Zelensky đã cách chức bà sau khi vụ việc bị đưa ra ánh sáng.

NABU cũng cho biết một phần tiền được chuyển qua Sense Bank và đi qua các tài khoản liên quan đến những công ty bị cáo buộc do các thành viên đường dây kiểm soát. Tuy nhiên, các cáo buộc này vẫn phải được kiểm chứng qua quá trình tố tụng.

Vì sao vụ án trở thành phép thử chính trị?

Cuộc điều tra làm gia tăng sức ép lên vòng tròn quyền lực của Zelensky trong bối cảnh Ukraine vẫn đang chiến đấu với Nga và phụ thuộc đáng kể vào sự hỗ trợ quân sự của phương Tây. Một cuộc điều tra rửa tiền khác cũng tập trung vào Andriy Yermak, cựu Chánh văn phòng và từng là một trong những cộng sự quyền lực nhất của Zelensky.

Yermak đã bị nhà chức trách Ukraine xác định là nghi phạm, sau đó bị tòa án yêu cầu tạm giam để phục vụ quá trình tố tụng. Ông phủ nhận các cáo buộc. 234

Với Fedorov, vấn đề không chỉ nằm ở trách nhiệm pháp lý mà còn ở niềm tin công chúng. Ông cho rằng Zelensky phải công khai trả lời liệu mình có biết về hành vi sai trái bị nghi ngờ của các cộng sự cấp cao hay không, thay vì để câu hỏi này kéo dài không lời đáp.

Việc Fedorov bị cách chức và tranh cãi bầu cử

Cuộc phỏng vấn diễn ra sau khi Fedorov bất ngờ bị cách chức Bộ trưởng Quốc phòng. Việc ông rời nhiệm sở, trong bối cảnh có thông tin về bất đồng với giới lãnh đạo quân đội Ukraine, đã châm ngòi cho các cuộc biểu tình tại Kyiv và một số thành phố khác.

Sự việc cho thấy một rạn nứt hiếm thấy trong thời chiến giữa Zelensky và một bộ trưởng được đánh giá cao, người gắn với các chương trình hiện đại hóa quân đội, phát triển máy bay không người lái và ứng dụng công nghệ vào chiến tranh.

Sau khi rời chính phủ, Fedorov kêu gọi Ukraine tìm một cơ chế hợp pháp, an toàn và khả thi để tổ chức bầu cử tổng thống ngay cả khi chiến tranh tiếp diễn. Ông nói nền dân chủ không thể bị “Putin bắt làm con tin”, đồng thời cho rằng Ukraine phải có khả năng vừa tự vệ vừa duy trì nền dân chủ.

Zelensky phản đối yêu cầu này. Ukraine đã áp dụng thiết quân luật kể từ cuộc xâm lược toàn diện của Nga, khiến các cuộc bầu cử bị đình chỉ. BBC chỉ ra nhiều trở ngại thực tế: làm thế nào để binh sĩ, người Ukraine phải di dời và người sống tại các vùng bị chiếm đóng có thể bỏ phiếu; bên cạnh đó là nguy cơ Nga sử dụng chiến dịch tung tin sai lệch.

Văn phòng Tổng thống cũng chỉ trích Fedorov, nhắc rằng ông từng giữ chức vụ trong các chính phủ do Zelensky lãnh đạo từ năm 2019. Vì vậy, tranh cãi hiện nay gồm hai vấn đề riêng nhưng đan xen: liệu có thể tổ chức một cuộc bầu cử công bằng giữa thời chiến hay không, và liệu Zelensky đã giải trình đầy đủ về các cáo buộc tham nhũng liên quan đến những người trong quỹ đạo chính trị của ông hay chưa.

Những gì đã được xác lập — và những gì chưa

Điểm rõ ràng nhất trong phát biểu của Fedorov là lời kêu gọi trách nhiệm giải trình, chứ không phải cáo buộc trực tiếp rằng Zelensky tham gia tham nhũng. Vụ 150 triệu hryvnia vẫn đang ở giai đoạn điều tra. Tương tự, vụ án Yermak mới dẫn đến các cáo buộc và thủ tục tại tòa, chưa có phán quyết cuối cùng. 23

Dù vậy, sự chưa chắc chắn về pháp lý không làm biến mất vấn đề chính trị. Các cáo buộc nhằm vào quan chức cấp cao có thể làm suy giảm niềm tin vào bộ máy lãnh đạo thời chiến, đặt ra câu hỏi về cơ chế giám sát các định chế nhà nước và làm sâu sắc thêm tranh luận về cách Ukraine nên vận hành chính quyền khi chiến tranh vẫn tiếp diễn.

Fedorov cũng cảnh báo rằng tham nhũng có thể ảnh hưởng đến năng lực chiến đấu ở tiền tuyến. Ông đồng thời phê phán tình trạng quan liêu, thủ tục rườm rà tại Anh và một số nước đối tác khiến việc chuyển giao vũ khí bị chậm trễ, đồng thời nhấn mạnh nhu cầu đầu tư cho sản xuất máy bay không người lái của Ukraine. 6

Ông từng dự định tới Mỹ và hy vọng gặp Elon Musk để bàn về việc mở rộng vùng phủ Starlink vào không phận Nga nhằm hỗ trợ các cuộc tấn công của Ukraine, trong khi ngăn Điện Kremlin có được khả năng tiếp cận tương tự. Đây là mục tiêu được Fedorov nêu ra, chưa phải một thỏa thuận đã được SpaceX công bố. 6

Trong bối cảnh đó, yêu cầu Zelensky trả lời về những gì ông biết trở thành một mặt trận chính trị mới. Tổng thống phải bảo vệ tính chính danh và sự đoàn kết trong thời chiến; còn Fedorov cho rằng việc duy trì niềm tin đòi hỏi chính quyền phải công khai giải đáp các nghi vấn liên quan đến những người thân cận.