Vì sao quan chức Israel và Syria đàm phán sau vụ ném bom căn cứ Abu al-Duhur?

Điều gì châm ngòi cho cuộc đối thoại?

Cuộc trao đổi giữa Ngoại trưởng Syria Asaad al-Shaibani và Giám đốc Mossad Roman Gofman diễn ra sau khi Israel tấn công căn cứ không quân Abu al-Duhur ở tây bắc Syria. Vụ việc xảy ra ngay sau chuyến thăm của một phái đoàn quân sự Thổ Nhĩ Kỳ, làm nổi rõ bất đồng về việc Ankara sẽ đóng vai trò thế nào tại Syria thời hậu Assad.

Vì vậy, cuộc gặp hôm Chủ nhật không chỉ xoay quanh một căn cứ bị đánh bom. Đây là nỗ lực hạ nhiệt khủng hoảng, ngăn tranh chấp về sự hiện diện của Thổ Nhĩ Kỳ biến thành một cuộc đối đầu trực tiếp giữa Israel và Thổ Nhĩ Kỳ trên lãnh thổ Syria. 103

Israel nói gì?

Israel cho biết họ hành động dựa trên thông tin tình báo rằng Thổ Nhĩ Kỳ đang chuẩn bị đưa lực lượng, máy bay không người lái và hệ thống radar tới Abu al-Duhur. Theo cách nhìn của Israel, những năng lực này có thể tạo ra một mối đe dọa mới và hạn chế khả năng hoạt động quân sự của nước này tại Syria.

Các quan chức Israel mô tả cuộc không kích như một “phát súng cảnh cáo” có tính toán, chứ không nhằm tấn công binh sĩ Thổ Nhĩ Kỳ. Israel cũng nói Damascus đã nhiều lần được cảnh báo.

Những “lằn ranh đỏ” được Israel nêu ra gồm hệ thống phòng không, máy bay không người lái có vũ trang và tên lửa của Thổ Nhĩ Kỳ tại Syria. Jerusalem lo ngại các khí tài này có thể cản trở hoạt động của Israel hoặc hình thành một mặt trận quân sự mới. 18

Thiệt hại tại căn cứ Abu al-Duhur

Ít nhất tám đợt không kích đã đánh trúng đường băng và các cơ sở lưu trữ tại căn cứ. Truyền thông Syria cho biết không có thương vong.

Thời điểm tấn công—chỉ vài giờ sau khi phái đoàn Thổ Nhĩ Kỳ rời đi—khiến lập luận của Israel có vẻ hợp lý trên bề mặt. Tuy nhiên, chi tiết này chưa đủ để độc lập chứng minh rằng một kế hoạch triển khai quân sự đã được quyết định. 13

Damascus và Ankara phản bác ra sao?

Damascus nói chuyến thăm của các sĩ quan Thổ Nhĩ Kỳ chỉ nhằm phục vụ hoạt động huấn luyện và hợp tác quân sự. Syria phủ nhận có kế hoạch lập căn cứ Thổ Nhĩ Kỳ, triển khai lực lượng thường trực hoặc để Ankara tiếp quản địa điểm này.

Syria cũng cho biết Abu al-Duhur phần lớn không được sử dụng và đang để trống, đồng thời bác bỏ quan điểm cho rằng Israel cần phải tấn công. Chính quyền Syria kêu gọi giảm căng thẳng và muốn xây dựng một thỏa thuận an ninh rộng hơn với Israel, thay vì tiếp tục vòng xoáy không kích đơn phương. 213

Thổ Nhĩ Kỳ gọi các cáo buộc của Israel là không thể đứng vững, lên án vụ tấn công là hành động gây hấn và cho rằng lập luận chính trị của Israel mang màu sắc “chính trị rẻ tiền” phục vụ bầu cử. Ankara khẳng định hợp tác với Syria là sự hỗ trợ cho ổn định và tái thiết Syria, không phải một kế hoạch quân sự nhằm bao vây Israel. 411

Vì sao Mỹ lo ngại?

Tom Barrack, đặc phái viên Mỹ về Syria đồng thời là đại sứ Mỹ tại Thổ Nhĩ Kỳ, nói Israel không báo trước cho Washington về cuộc tấn công. Các quan chức Israel bác bỏ nhận định này và nói Mỹ đã được thông báo.

Ông Barrack gọi chiến dịch là một bước leo thang không cần thiết, thậm chí cảnh báo đây có thể là nỗ lực nguy hiểm nhằm kích động Thổ Nhĩ Kỳ phản ứng mạnh hơn. Washington hiện tìm cách thiết lập một cơ chế tránh va chạm giữa Israel, Thổ Nhĩ Kỳ và Syria. 5613

Rủi ro đặc biệt lớn vì Thổ Nhĩ Kỳ là thành viên NATO và đồng minh của Mỹ. Nếu một cuộc tấn công của Israel làm binh sĩ Thổ Nhĩ Kỳ thiệt mạng hoặc khiến Ankara đáp trả quân sự, Washington có thể phải đối mặt với một cuộc khủng hoảng liên minh nghiêm trọng.

Với Syria, một vòng xung đột mới có thể làm các nhà đầu tư e ngại và khiến tiến trình tái thiết chậm lại, đúng lúc chính quyền mới đang cố củng cố quyền kiểm soát sau thời kỳ Assad. 513

Các kênh liên lạc bí mật có ý nghĩa gì?

Dù công khai đối đầu, Israel và Thổ Nhĩ Kỳ được cho là vẫn duy trì những tiếp xúc kín. Trước vụ không kích, ông Gofman và ông al-Shaibani đã điện đàm ngày 14/8, trong đó thảo luận về sự hiện diện quân sự của Thổ Nhĩ Kỳ tại Syria. Đây là một trong những cuộc tiếp xúc cấp cao nhất giữa Israel và chính quyền Damascus do Tổng thống Ahmed al-Sharaa lãnh đạo. 9

Những kênh liên lạc như vậy nhằm thiết lập các giới hạn thực tế trước khi một cuộc triển khai hoặc một vụ tấn công tạo ra sự cố không thể đảo ngược. Tuy nhiên, vụ tấn công Abu al-Duhur cho thấy các cuộc tiếp xúc này chưa tạo ra được bộ quy tắc chung giữa các bên. 28

Điều gì vẫn chưa được giải đáp?

Vụ việc cũng phản ánh chính sách an ninh rộng hơn của Israel: ngăn chặn mọi năng lực quân sự thù địch hoặc có khả năng hạn chế hoạt động của Israel bén rễ tại Syria.

Các chỉ trích cho rằng động lực chính trị trong nước có thể khuyến khích những màn phô diễn lập trường cứng rắn. Israel vẫn khẳng định quyết định tấn công dựa trên tình báo và cần thiết để ngăn chặn một mối đe dọa trong tương lai.

Hiện chưa có đủ bằng chứng công khai để xác định bên nào đúng về cáo buộc Thổ Nhĩ Kỳ sắp triển khai quân tại Abu al-Duhur. Chính điểm chưa rõ này khiến cuộc đối thoại giữa Damascus và Jerusalem trở nên cấp thiết: mục tiêu trước mắt là kiểm soát khủng hoảng, trước khi một cuộc tấn công khác đẩy Israel, Syria và Thổ Nhĩ Kỳ vào vòng đối đầu rộng hơn.