Làn sóng phá hoại bí mật nhằm vào các nhà máy vũ khí hỗ trợ Ukraine có ý nghĩa gì?

Đây là chiến thuật “vùng xám”

Bức tranh được mô tả không phải là một cuộc tấn công quân sự công khai, mà là chiến dịch gây sức ép trong “vùng xám”: các hành động đủ để làm gián đoạn sản xuất quốc phòng và hạ tầng thiết yếu, nhưng được thiết kế nhằm che giấu bên đứng sau.

Mục tiêu bị nghi ngờ là làm tăng chi phí hỗ trợ Ukraine, gây chậm trễ cho chuỗi cung ứng, buộc các nước châu Âu phải chi thêm cho an ninh và kiểm tra xem các đồng minh sẽ phản ứng đến đâu mà không tạo ra một sự kiện rõ ràng có thể dẫn tới đối đầu trực tiếp giữa Nga và NATO.

Cách thức được cho là có sự tham gia của GRU

Theo các thông tin tình báo phương Tây được truyền thông dẫn lại, Cơ quan Tình báo quân sự Nga, thường được gọi là GRU, ngày càng sử dụng những người trung gian được tuyển ngay tại các nước châu Âu thay vì cử nhân viên Nga trực tiếp thực hiện nhiệm vụ. Các nhóm tội phạm địa phương có thể được tiếp cận qua những nền tảng như Telegram, sau đó nhận tiền bằng tiền điện tử. 3

Cách làm này có thể giúp phân tách các mắt xích chỉ huy, làm mờ dấu vết tài chính và tạo cho Moscow khả năng phủ nhận hợp lý. Những điều tra trước đây cũng từng ghi nhận các lời mời trả tiền điện tử cho hoạt động do thám, phóng hỏa và các hình thức phá hoại khác tại châu Âu.

Tuy nhiên, cần phân biệt rõ giữa cáo buộc về phương thức hoạt động và bằng chứng đã được xác nhận trong từng vụ việc. Việc một nghi phạm được tuyển qua Telegram hoặc nhận tiền điện tử không tự động chứng minh người chỉ đạo là nhà nước Nga.

Vụ phóng hỏa tại Tallinn

Đêm 15/8, một tòa nhà được Milrem Robotics sử dụng tại Tallinn, Estonia, xảy ra hỏa hoạn. Nhà chức trách Estonia cho rằng đám cháy có dấu hiệu cố ý và được lên kế hoạch từ trước. Ba nghi phạm đã bị bắt giữ tại Latvia, trong khi các cơ quan chức năng điều tra khả năng vụ việc có liên quan đến Nga. 4

Milrem Robotics sản xuất các phương tiện mặt đất không người lái, trong đó có những hệ thống được Ukraine sử dụng cho nhiệm vụ sơ tán, tiếp tế và rà phá bom mìn. 3

Dù vậy, việc bắt giữ ba người và kết luận ban đầu rằng đây là vụ phóng hỏa có chủ đích chưa đủ để chứng minh sự chỉ đạo của tình báo Nga. Các cơ quan điều tra vẫn phải xác định động cơ, dòng tiền, liên lạc và mối quan hệ giữa những người thực hiện với bất kỳ tổ chức nước ngoài nào.

Hai vụ cháy, nổ tại Bulgaria và Italy

Ngày 10/8, tại cơ sở của nhà sản xuất vũ khí EMCO gần Belitsa, Bulgaria, một xe chở nhiên liệu được cho là bốc cháy. Ngọn lửa lan tới kho đạn, gây ra các vụ nổ và buộc khoảng 300 người phải sơ tán. 5

Ba ngày sau, một vụ nổ xảy ra tại nhà máy KNDS Ammo Italy ở Colleferro, phía đông nam Rome, sau khi lực lượng cứu hỏa được gọi tới xử lý một đám cháy. Không có thương vong được báo cáo. 6

Hai cơ sở này gây chú ý vì có liên hệ với năng lực sản xuất và cung ứng đạn dược cho Ukraine. Tuy nhiên, sự trùng hợp về thời điểm và vai trò trong chuỗi cung ứng không phải là bằng chứng cho thấy chúng bị Nga phá hoại. Bộ trưởng Quốc phòng Italy Guido Crosetto nói chính phủ không thấy dấu hiệu cho thấy Nga đứng sau vụ nổ tại Colleferro và cho rằng đây có thể là một sự cố nội bộ. 2

Với những thông tin hiện có, gọi một trong hai vụ nổ là “phá hoại của Nga” như một sự thật đã được xác nhận sẽ là kết luận quá sớm. Nguyên nhân công nghiệp, lỗi kỹ thuật hoặc các khả năng khác vẫn cần được điều tra.

NATO và Điều 5: Không có ngưỡng tự động

Những phát biểu được cho là của Tổng thư ký NATO Mark Rutte, mô tả hành vi phá hoại là “liều lĩnh và nguy hiểm” và yêu cầu phản ứng rõ ràng, nhanh chóng, quyết đoán, phù hợp với mối quan ngại lâu nay của liên minh về các mối đe dọa lai. 1 Tuy nhiên, không thể kiểm chứng độc lập chính xác câu chữ của ông Rutte từ các kết quả hiện có.

Công cụ “chiến tranh lai” có thể bao gồm phá hoại vật lý, tấn công mạng, gây nhiễu, làm hư hại hạ tầng dưới biển và nhắm vào các hệ thống logistics, năng lượng hoặc thông tin liên lạc. Các hành động này có thể gây tác động thực tế lớn dù không giống một cuộc tấn công quân sự truyền thống.

Điều 5 của Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương—điều khoản về phòng thủ tập thể—cũng không phải một cơ chế tự động kích hoạt khi xảy ra một vụ cháy hay sự cố mạng. Việc một sự kiện có được xem là “tấn công vũ trang” hay không, cũng như cách NATO phản ứng, là quyết định chính trị của các đồng minh dựa trên hoàn cảnh và bằng chứng cụ thể.

Vụ tấn công mạng ở Anh là sự việc riêng

Một vụ tấn công mạng được cho là do các tin tặc có liên hệ với Iran thực hiện đã khiến một cơ sở phát điện quy mô nhỏ tại Anh ngừng hoạt động trong bốn ngày vào tháng 7. Chính phủ Anh cho biết sự cố không đe dọa hệ thống điện rộng lớn hơn; địa điểm bị ảnh hưởng cũng chưa được công khai vì lý do an ninh. 7

Sự việc này không nên được gộp vào một chiến dịch đã được chứng minh là do Nga tiến hành. Dù vậy, nó cho thấy cùng một điểm yếu chiến lược: một cuộc tấn công có quy mô hạn chế, khó quy trách nhiệm và không làm tê liệt toàn bộ hệ thống vẫn có thể tạo ra ảnh hưởng chính trị, tâm lý lớn.

Điều gì đang thay đổi ở châu Âu?

Điều đáng chú ý không phải là mọi vụ cháy, vụ nổ hay sự cố mất điện đều là hoạt động phá hoại cấp nhà nước. Dữ liệu hiện có chưa cho phép đưa ra kết luận như vậy.

Xu hướng rộng hơn là các nước châu Âu đang phải đối mặt với nhiều mối đe dọa đa lĩnh vực hơn nhằm vào những hệ thống làm nền tảng cho năng lực răn đe của NATO và việc viện trợ Ukraine. Các mục tiêu có thể trải rộng từ nhà máy quốc phòng, kho đạn và tuyến vận chuyển tới hạ tầng năng lượng, mạng lưới thông tin và cơ sở dưới biển.

Hiệu quả của chiến thuật này có thể nằm ở tính tích lũy: gây chậm trễ nhỏ nhưng lặp đi lặp lại, làm tăng chi phí bảo vệ, tạo hoài nghi về thủ phạm và buộc các chính phủ phải cân nhắc kỹ giữa công khai quy trách nhiệm với nguy cơ leo thang. Nói cách khác, thách thức đối với NATO không chỉ là ngăn chặn một cuộc tấn công lớn, mà còn là duy trì khả năng phản ứng thống nhất trước hàng loạt sự cố mơ hồ ở ngay dưới ngưỡng xung đột công khai.