Trung Quốc dẫn đầu robot hình người, nhưng bài toán lao động đáng tin cậy vẫn bỏ ngỏ

Hội nghị Robot Thế giới 2026 tại Bắc Kinh cho thấy Trung Quốc đang nắm lợi thế rất lớn trong cuộc đua robot hình người. Nhưng sự áp đảo về số lượng xuất xưởng, chuỗi cung ứng và các màn trình diễn công khai chưa đồng nghĩa với việc robot Trung Quốc đã có thể thay thế con người trong những công việc phức tạp, biến động và đòi hỏi độ tin cậy cao.

Nói cách khác, Trung Quốc đã chứng minh được đà phát triển và quy mô công nghiệp, chứ chưa chứng minh được một chiến thắng hoàn tất trong lĩnh vực lao động robot đa năng.

Tín hiệu rõ nhất: quy mô sản xuất vượt trội

Sự kiện kéo dài từ ngày 19 đến 23/8, quy tụ hơn 300 đơn vị triển lãm, hơn 2.000 sản phẩm và hơn 150 sản phẩm mới được ra mắt, theo ban tổ chức và các bản tin từ hội nghị. 1 3

Điểm đáng chú ý là triển lãm không chỉ xoay quanh những màn nhào lộn, đấm quyền Anh hay trình diễn mang tính biểu diễn. Các doanh nghiệp đưa robot vào những kịch bản gần với hoạt động kinh doanh hơn, như phân loại bưu kiện, đóng gói điện thoại và hỗ trợ việc nhà. Mục tiêu là cho thấy robot hình người đang được hướng tới nhà máy, kho vận, bán lẻ và gia đình. 3

Một báo cáo ngành công bố trong thời gian diễn ra hội nghị cho biết Trung Quốc đã giao hơn 40.000 robot hình người trong nửa đầu năm 2026, chiếm 97% lượng robot được giao trên toàn cầu. 15 16 Tuy nhiên, đây không phải là con số đã được thống nhất hoàn toàn: một ước tính khác cho rằng tổng lượng robot hình người trên toàn thế giới trong nửa đầu năm chỉ là 19.100 chiếc, đồng thời vẫn xác định các nhà cung cấp Trung Quốc chiếm 97% thị trường. 4

Sự khác biệt này không xóa bỏ vị trí dẫn đầu được báo cáo của Trung Quốc, nhưng cho thấy quy mô chính xác của thị trường vẫn còn thiếu chắc chắn.

Lợi thế của Trung Quốc dường như không chỉ nằm ở từng mẫu robot riêng lẻ. Nước này có mạng lưới nhà cung cấp nội địa rộng, phần cứng có chi phí thấp hơn và một thị trường trong nước đủ lớn để hấp thụ phần lớn nhu cầu robot hình người. 4 Những điều kiện đó cho phép các nhà sản xuất thử nghiệm, bán hàng và cải tiến sản phẩm ở quy mô mà các công ty tại những thị trường nhỏ hơn hoặc đắt đỏ hơn khó đạt được.

Trước đó, các nguồn công bố tại Trung Quốc cho biết robot hình người do nước này sản xuất chiếm khoảng 90% lượng xuất xưởng toàn cầu trong năm 2025. 10 Dù cách tính giữa các báo cáo có thể khác nhau, xu hướng chung vẫn khá rõ: Trung Quốc đang dẫn đầu về năng lực sản xuất và tốc độ thương mại hóa ban đầu.

Từ màn trình diễn bắt mắt đến công việc hữu ích

Các robot xuất hiện tại hội nghị cho thấy tiến bộ đáng kể về nhận biết môi trường, cầm nắm, giữ thăng bằng, di chuyển và sắp xếp nhiều thao tác liên tiếp trong môi trường được kiểm soát. Việc phân loại bưu kiện hay đóng gói điện thoại đặc biệt đáng chú ý vì chúng gắn hình dáng giống con người với quy trình công nghiệp, thay vì chỉ tạo ra một tiết mục gây ấn tượng. 3

Dù vậy, một màn trình diễn thành công thường chỉ trả lời được câu hỏi hẹp: robot có thể hoàn thành nhiệm vụ này, ở địa điểm này, trong những điều kiện này hay không?

Một robot thực sự hữu ích trong nơi làm việc còn phải nhận diện vật thể chưa từng gặp, thích nghi với sự thay đổi, tự phát hiện và sửa lỗi, đồng thời lặp lại thao tác mà không cần con người liên tục theo dõi. Những đoạn trình diễn ngắn, thường đã được chuẩn bị và lập trình trước, chưa thể chứng minh mức độ linh hoạt đó. 1

Các tên tuổi như Zoomlion, Pudu Robotics và Galbot được nhắc đến trong bối cảnh những màn trình diễn tại hội nghị. Tuy nhiên, các nguồn được cung cấp không độc lập xác minh đầy đủ từng nội dung cụ thể gắn với mỗi công ty, vì vậy không nên xem mọi tuyên bố quảng bá là bằng chứng về năng lực thực tế.

Galbot cho biết mẫu ET1 là robot hình người hai chân đầu tiên của hãng và đang được huấn luyện chơi quần vợt. ET1 dự kiến xuất hiện trong tiết mục khai mạc World Humanoid Robot Games ngày 22/8, nơi robot sẽ tương tác với các huyền thoại quần vợt và nghệ sĩ nổi tiếng. Tuy nhiên, khả năng chơi thể thao không nên được đánh đồng với năng lực lao động đa năng trong nhà máy hay môi trường đời thường.

Vì sao con người vẫn hiệu quả hơn robot trong nhiều công việc?

Những nhận xét thận trọng nhất lại đến từ chính các lãnh đạo trong ngành.

Wang Xingxing, nhà sáng lập Unitree, nói robot hình người hiện vẫn kém hiệu quả hơn con người và cần nhiều thời gian để học kỹ năng mới. 8 Đây là điểm then chốt, bởi doanh nghiệp không đánh giá một hệ thống tự động hóa chỉ bằng việc nó có thể làm một nhiệm vụ một lần. Robot phải làm nhanh hơn, rẻ hơn và ổn định hơn một nhân viên thì khoản đầu tư mới có ý nghĩa.

Wan Bin, giám đốc vận hành của Keenon, cũng phân biệt rõ giữa một màn trình diễn thuyết phục và một sản phẩm đáng tin cậy. Theo ông, để robot hoàn thành nhiệm vụ với tỷ lệ 50% hoặc thậm chí 80% là mục tiêu tương đối khả thi; nhưng đạt mức 99,9% đòi hỏi năng lực kỹ thuật và quá trình huấn luyện cao hơn rất nhiều. 8

Ngưỡng tin cậy này làm thay đổi hoàn toàn bài toán kinh tế. Một robot hỏng hóc không theo quy luật có thể buộc doanh nghiệp phải bố trí người giám sát, thuê nhân viên điều khiển từ xa, cải tạo không gian làm việc hoặc bảo trì thường xuyên. Những chi phí phát sinh đó có thể xóa sạch lợi ích của việc tự động hóa.

Vì vậy, thách thức thương mại cốt lõi không chỉ là khiến robot biết đi, chạy hoặc cầm nắm đồ vật. Vấn đề là làm sao để robot đủ bền bỉ, an toàn và ổn định khi làm việc trong môi trường mà nhà thiết kế không thể dự đoán hay lập trình hết mọi tình huống.

Cú va chạm khi chạy nước rút phơi bày khoảng cách còn lại

Một robot hình người đang tập luyện cho nội dung chạy đã mất kiểm soát, đâm vào rào chắn có đệm và gập mạnh ở phần eo. Sau cú va chạm, người ta được cho là đã nhìn thấy tia lửa phát ra từ robot. Nhà sản xuất chưa được xác nhận.

Sự cố này không chỉ là một khoảnh khắc thất bại gây cười trên mạng xã hội. Nó cho thấy sự khác biệt giữa việc tạo ra chuyển động nhanh và kiểm soát chuyển động đó một cách an toàn. Trong thế giới thực, robot phải biết giảm tốc, giữ đúng hướng, xử lý quán tính và phục hồi sau sai sót.

Một robot có thể chạy nước rút nhưng không dừng lại đáng tin cậy rõ ràng chưa sẵn sàng làm việc trong môi trường không thể kiểm soát hoàn toàn.

Các màn trình diễn thể thao vẫn có giá trị về mặt kỹ thuật. Chúng giúp phơi bày điểm yếu trong khả năng giữ thăng bằng, bộ truyền động, phần mềm điều khiển và kết cấu cơ khí. Nhưng nên xem đây là bằng chứng cho quá trình tiến tới độ bền và khả năng phục hồi, chứ chưa phải bằng chứng robot đã làm chủ những công việc vốn do con người đảm nhiệm.

Hạn chế của Mỹ có thể thay đổi cuộc chơi như thế nào?

Bối cảnh địa chính trị khiến hội nghị càng trở nên đáng chú ý. Trong tháng 7, Ủy ban Truyền thông Liên bang Mỹ, thường được gọi là FCC, đã đưa các thiết bị robot tiên tiến sản xuất ở nước ngoài, trong đó có robot hình người, vào danh sách hạn chế cấp phép thiết bị mới. Những mẫu đã được FCC cấp phép trước đó vẫn có thể được nhập khẩu và bán tại Mỹ, theo các bản tin được trích dẫn. 6

Tác động trước mắt đối với việc sử dụng robot hình người ở Mỹ có thể còn hạn chế, vì hiện quốc gia này triển khai tương đối ít robot hình người. Các biện pháp trên có thể ảnh hưởng rõ hơn đến những robot di động tự hành đang được sử dụng trong nhà máy và các môi trường thương mại khác. 6

Vấn đề dài hạn nằm ở khả năng thử nghiệm. Nếu các nền tảng robot Trung Quốc giá rẻ trở nên khó nhập khẩu hơn, các startup, doanh nghiệp và nhà nghiên cứu Mỹ có thể phải đối mặt với chi phí phần cứng cao hơn hoặc ít lựa chọn hơn để thử nghiệm thuật toán trên máy móc thương mại.

Đây là hệ quả có thể suy ra từ các hạn chế nhập khẩu và lợi thế nguồn cung của Trung Quốc, chứ chưa phải một kết quả đã được đo lường độc lập. 4 6

Kết luận: Trung Quốc đang dẫn trước, nhưng chưa về đích

Hội nghị Robot Thế giới tại Bắc Kinh cho thấy Trung Quốc đang dẫn đầu cuộc đua robot hình người xét trên lượng xuất xưởng được báo cáo, độ rộng của hệ sinh thái cung ứng và quy mô trình diễn công khai.

Nhưng số lượng robot được giao không thể tự nó trả lời câu hỏi quan trọng nhất: robot có thể học nhiệm vụ mới nhanh đến đâu, làm việc an toàn bên cạnh con người ra sao, xử lý những tình huống bất ngờ thế nào và có đạt hiệu suất đủ cao để doanh nghiệp chấp nhận chi phí hay không?

Theo tiêu chí đó, Trung Quốc đã chứng minh được động lực mạnh mẽ chứ chưa giành một chiến thắng hoàn tất. Khoảng cách giữa một robot có thể thực hiện một tiết mục ấn tượng và một robot có thể làm công việc hữu ích, ổn định như con người vẫn là bài toán lớn nhất của toàn ngành. 1 3