MMX sẽ phóng khi nào và vì sao nhiệm vụ này quan trọng?

MMX là nhiệm vụ gì?

Martian Moons eXploration, viết tắt là MMX, là nhiệm vụ không gian do Cơ quan Thám hiểm Hàng không Vũ trụ Nhật Bản (JAXA) dẫn đầu. Tàu sẽ khảo sát hai vệ tinh của sao Hỏa là Phobos và Deimos, hạ cánh trên Phobos, lấy mẫu vật chất trên bề mặt rồi đưa khoang chứa mẫu về Trái đất. Đây được định hướng là nhiệm vụ đầu tiên đưa mẫu vật từ vùng sao Hỏa về Trái đất, đồng thời thử nghiệm nhiều công nghệ phục vụ các chuyến thám hiểm sao Hỏa trong tương lai. 613

Lịch phóng, địa điểm và thời gian dự phòng

JAXA dự kiến phóng MMX trên chuyến bay H3 số 10 (H3 Flight 10) vào:

• Thời gian: 04:41:03 ngày 20/10/2026, theo giờ chuẩn Nhật Bản (JST)
• Địa điểm: Tổ hợp phóng Yoshinobu thuộc Trung tâm Vũ trụ Tanegashima, tỉnh Kagoshima, Nhật Bản
• Khoảng thời gian dự phòng: từ ngày 21/10 đến ngày 7/11/2026

Nếu phải chuyển sang một ngày dự phòng, giờ phóng cụ thể sẽ được xác định riêng cho ngày đó. 819

Tàu thăm dò và các đối tác quốc tế

MMX được thiết kế như một hệ thống kết hợp nhiều chức năng: tàu quỹ đạo, tàu đổ bộ và tàu mang mẫu trở về Trái đất. Tàu chính có 11 thiết bị khoa học để quan sát các vệ tinh, môi trường xung quanh sao Hỏa và hỗ trợ lựa chọn địa điểm hạ cánh, lấy mẫu. 15

Nhiệm vụ do JAXA dẫn đầu với sự tham gia của:

• NASA của Mỹ
• CNES — cơ quan vũ trụ Pháp
• DLR — Trung tâm Hàng không Vũ trụ Đức
• ESA — Cơ quan Vũ trụ châu Âu

Tàu cũng mang theo IDEFIX, robot tự hành nhỏ do CNES và DLR phối hợp phát triển. Robot này sẽ được triển khai xuống Phobos trước tàu chính để khảo sát địa hình và đặc tính vật lý của lớp đất đá vụn trên bề mặt. 615

MMX muốn tìm hiểu điều gì?

Mục tiêu lớn nhất của MMX là xác định nguồn gốc và quá trình tiến hóa của Phobos và Deimos. Nhiệm vụ cũng sẽ nghiên cứu địa chất, thành phần vật chất, môi trường bề mặt của hai vệ tinh và mối tương tác giữa chúng với sao Hỏa. 34

Hiện có hai giả thuyết chính về nguồn gốc của các vệ tinh này:

1. Giả thuyết bị bắt giữ: Phobos và Deimos vốn là những tiểu hành tinh nguyên thủy, sau đó bị lực hấp dẫn của sao Hỏa giữ lại.
2. Giả thuyết va chạm khổng lồ: Hai vệ tinh hình thành từ các mảnh vỡ bắn ra sau một vụ va chạm lớn giữa sao Hỏa và một thiên thể khác.

Các phép đo thành phần hóa học, đồng vị, khoáng vật và tuổi của mẫu Phobos có thể giúp phân biệt hai khả năng trên. Kết quả cũng có thể làm rõ giai đoạn tiến hóa sơ khai của sao Hỏa, các hành tinh đất đá và thậm chí dấu vết vật chất cổ đại bị bắn ra từ sao Hỏa. 245

Hành trình và lịch vận hành dự kiến

Theo kế hoạch, MMX sẽ mất khoảng một năm để bay tới vùng sao Hỏa. Tàu dự kiến đến nơi, đi vào quỹ đạo quanh sao Hỏa và tiếp cận Phobos trong năm tài khóa 2027 của Nhật Bản. 1613

Sau đó, tàu sẽ hoạt động khoảng ba năm trong hệ sao Hỏa. Tàu sẽ sử dụng các quỹ đạo gần dạng quỹ đạo vệ tinh giả định quanh các mặt trăng để:

• Quan sát từ xa Phobos, Deimos và môi trường sao Hỏa
• Lập bản đồ, khảo sát địa hình và đặc điểm bề mặt
• Đánh giá các khu vực có thể hạ cánh trên Phobos
• Thực hiện hạ cánh và lấy mẫu
• Quan sát Deimos trước khi rời hệ sao Hỏa

Toàn bộ hành trình khứ hồi dự kiến kéo dài khoảng năm năm. 1213

Lấy mẫu Phobos và vai trò của robot IDEFIX

MMX được thiết kế để thực hiện tối đa hai lần tiếp xúc hoặc hạ cánh xuống các địa điểm khác nhau trên Phobos. Tàu sẽ sử dụng hai hệ thống lấy mẫu độc lập:

• Hệ thống khoan lõi, có thể lấy vật liệu dưới bề mặt
• Hệ thống lấy mẫu bằng khí nén

Mục tiêu là thu được hơn 10 gram đất đá vụn (regolith) từ Phobos. Dù khối lượng không lớn, mẫu vật trong phòng thí nghiệm có thể được phân tích chi tiết hơn nhiều so với dữ liệu thu thập chỉ bằng quan sát từ xa. 15

Robot IDEFIX sẽ xuống Phobos trước tàu chính. Robot có nhiệm vụ đo các đặc tính vật lý của bề mặt và regolith, đồng thời cung cấp dữ liệu giúp giảm rủi ro khi tàu chính hạ cánh và lấy mẫu. Các quan sát của robot cũng sẽ bổ sung thông tin hiệu chuẩn cho chương trình khoa học của MMX. 15

Phobos và Deimos sẽ được quan sát ra sao?

MMX sẽ thực hiện chương trình quan sát kéo dài đối với cả Phobos, Deimos và môi trường sao Hỏa. Tuy nhiên, hoạt động nghiên cứu tại chỗ và lấy mẫu được tập trung ở Phobos. Với Deimos, kế hoạch hiện tại là quan sát từ xa và thực hiện các lần bay sượt qua, không hạ cánh. 3713

Việc nghiên cứu cả hai vệ tinh trong cùng một nhiệm vụ sẽ giúp các nhà khoa học so sánh thành phần, lịch sử bề mặt và quá trình tiến hóa của chúng trong bối cảnh chung của hệ sao Hỏa.

Khi nào mẫu vật trở về Trái đất?

JAXA hiện đặt mục tiêu đưa khoang chứa mẫu về Trái đất trong năm tài khóa 2031 của Nhật Bản. Khoang hồi quyển sẽ được niêm phong, tách khỏi tàu chính và đưa mẫu Phobos trở lại để các phòng thí nghiệm trên mặt đất nghiên cứu. 671213

Các tài liệu chính thức được cung cấp hiện xác nhận năm dự kiến trở về, nhưng chưa xác nhận địa điểm hạ cánh và thu hồi cuối cùng trên Trái đất. Vì vậy, địa điểm này vẫn nên được xem là chưa chốt công khai. 67

Ý nghĩa đối với thám hiểm sao Hỏa

MMX kế thừa kinh nghiệm lấy mẫu và đưa mẫu về Trái đất từ các nhiệm vụ Hayabusa2, đồng thời thử nghiệm những kỹ thuật khó hơn trong môi trường trọng lực rất thấp và địa hình bất thường của Phobos. Những năng lực được kiểm chứng gồm điều hướng chính xác, vận hành quanh một thiên thể nhỏ, tự hành trên bề mặt, lấy mẫu, bảo quản mẫu và tái nhập khí quyển. 1215

JAXA cũng xem việc hiểu rõ môi trường của các vệ tinh sao Hỏa và đánh giá khả năng chúng được sử dụng như một cơ sở hỗ trợ các chuyến thám hiểm sao Hỏa có người lái trong tương lai là một giá trị chiến lược dài hạn của MMX. 1215