Vì sao Hiệp ước di cư mới của EU có thể khiến Italy chịu thêm áp lực?

Italy trở thành nơi tiếp nhận các vụ chuyển giao

Sau khi các quy định mới được áp dụng, một số quốc gia phía bắc châu Âu bắt đầu khôi phục hoặc tăng cường việc chuyển người xin tị nạn về Italy — quốc gia thường là điểm nhập cảnh đầu tiên trên tuyến Địa Trung Hải.

Áo cho biết đã thực hiện 4 vụ chuyển giao về Italy sau ngày 12/6, trong khi Đức được cho là đã hoàn tất 3 trường hợp. Áo, Đức, Thụy Sĩ, Thụy Điển và Phần Lan cũng được cho là đang chuẩn bị nối lại hoặc mở rộng các vụ chuyển giao. Thụy Sĩ không phải thành viên EU nhưng tham gia hệ thống Dublin với tư cách một quốc gia liên kết. ^RR

Cần phân biệt rõ: đây là các vụ chuyển giao trách nhiệm xử lý hồ sơ theo cơ chế Dublin và quy định trách nhiệm mới của Hiệp ước Di cư và Tị nạn, thường được gọi là AMMR. Người bị chuyển giao có thể vẫn đang là người xin tị nạn, chứ không nhất thiết đã bị bác đơn và bị trục xuất.

Con số khoảng 10.000 người đôi khi được nhắc đến trong các cuộc tranh luận về khả năng chuyển giao về Italy. Tuy nhiên, đây dường như là ước tính chính trị hoặc truyền thông về quy mô tiềm tàng, chưa phải một chỉ tiêu chính thức đã được xác nhận.

Tranh cãi về thời điểm chuyển giao

Rome cho rằng các quy định trách nhiệm mới chỉ áp dụng trong giai đoạn chuyển tiếp đối với những người rời Italy sau ngày 12/6, thay vì mở lại các hồ sơ cũ. Italy cũng nói rằng nước này đã từ chối khoảng 80.000 yêu cầu chuyển giao kể từ năm 2023. Các con số cụ thể của từng nước — trong đó có kế hoạch chính xác của Hà Lan — vẫn chưa được những nguồn đáng tin cậy nhất xác nhận đầy đủ.

Vì vậy, không thể khẳng định chắc chắn rằng mọi trường hợp được báo chí đề cập đều sẽ dẫn đến việc chuyển người về Italy. Tương tự, các thông tin cho rằng Pháp và Tây Ban Nha đã từ chối tiếp nhận cũng cần được xem xét thận trọng nếu không có dữ liệu chính thức đi kèm.

Vì sao phe đối lập gọi đây là “boomerang”?

Cựu Thủ tướng Italy Matteo Renzi gọi tình huống này là một “bàn phản lưới nhà ngoạn mục”, còn lãnh đạo đảng Dân chủ Elly Schlein mô tả nó như một “boomerang”. Lập luận của họ là: Thủ tướng Giorgia Meloni từng ủng hộ một khuôn khổ EU cứng rắn hơn với kỳ vọng bảo vệ Italy — một quốc gia tuyến đầu chịu áp lực lớn từ dòng người vượt Địa Trung Hải — nhưng chính khuôn khổ đó nay có thể giúp các nước phía bắc đưa người trở lại Italy. ^BR

Theo cách nhìn này, nguyên tắc phân định trách nhiệm rõ ràng hơn có thể khiến Italy phải tiếp nhận thêm những người đã đi tiếp sang Đức, Áo hoặc các nước khác sau khi nhập cảnh qua lãnh thổ Italy.

Meloni bác bỏ cách diễn giải trên. Bà cho rằng tranh chấp giữa Italy và Tây Ban Nha về Schengen là vấn đề riêng, không nên đánh đồng với Hiệp ước Di cư và Tị nạn. Chính phủ Italy lập luận rằng Hiệp ước có thể mang lại lợi ích cho các nước tuyến đầu nhờ quy trình sàng lọc nhanh hơn, trách nhiệm minh bạch hơn, hồi hương hiệu quả hơn và cơ chế đoàn kết của EU. Ủy ban châu Âu cũng mô tả gói cải cách là công cụ nhằm bảo đảm không quốc gia thành viên nào phải tự mình gánh áp lực di cư. ^HH

Tranh chấp Italy–Tây Ban Nha làm căng thẳng thêm bối cảnh

Cuộc đối đầu giữa Rome và Madrid bùng lên sau làn sóng vượt biên quy mô lớn từ Morocco vào Ceuta — vùng lãnh thổ của Tây Ban Nha nằm ở Bắc Phi. Bộ trưởng Nội vụ Tây Ban Nha cho biết khoảng 72.000 người đã vào Ceuta trong hai ngày 30 và 31/7, trong đó ước tính 70.000 người sau đó đã trở lại Morocco. Vụ việc gây tranh cãi gay gắt về kiểm soát biên giới và trách nhiệm giữa các nước EU. ^B

Italy sau đó áp dụng các biện pháp kiểm soát kéo dài một tháng đối với việc đi lại từ Tây Ban Nha. Tây Ban Nha đáp trả bằng việc kiểm tra các hành khách đến từ Italy bằng đường hàng không và đường biển. Hai bên đều nói các biện pháp này chỉ mang tính tạm thời trong một tháng. ^RB

Một số báo cáo nói Tây Ban Nha đã chặn hơn 5.000 người đến từ Italy sau ngày 8/8. Tuy nhiên, con số này cần được thận trọng tiếp nhận nếu chưa có dữ liệu từ chính phủ Tây Ban Nha. Những thông tin được xác nhận chắc chắn hơn mới chỉ cho thấy hai nước đã áp dụng các biện pháp kiểm soát qua lại trong một tháng, chứ chưa xác nhận con số tổng cộng nói trên. ^B

Mâu thuẫn cốt lõi của Hiệp ước

Mâu thuẫn mà Italy đang đối mặt là có thật: một hiệp ước được chính phủ quảng bá như công cụ khôi phục quyền kiểm soát biên giới cũng có thể khiến Italy phải chịu trách nhiệm rõ ràng hơn đối với những người đã nhập cảnh qua nước này rồi tiếp tục di chuyển sang nơi khác.

Tuy nhiên, Hiệp ước không chỉ là quy tắc “nước đầu tiên phải tiếp nhận”. Tác động cuối cùng đối với Italy sẽ phụ thuộc vào việc các cơ chế đoàn kết, tái phân bổ người xin tị nạn, nguồn tài chính, kiểm soát biên giới bên ngoài và hoạt động hồi hương có được triển khai đúng quy mô mà EU cam kết hay không. ^HHH