Sáu nước EU muốn đánh thuế “lợi nhuận bất thường” của ngành dầu khí

Những con số lợi nhuận làm đề xuất thêm sức nặng

Các báo cáo lợi nhuận quý II/2026 đã củng cố lập luận chính trị của nhóm 6 nước. ExxonMobil công bố lợi nhuận 14,53 tỷ USD trong giai đoạn tháng 4–6, còn Chevron đạt 12,07 tỷ USD; cả hai đều tăng mạnh so với cùng kỳ năm trước. Một ước tính khác cho rằng 5 tập đoàn dầu khí lớn của phương Tây đạt tổng lợi nhuận khoảng 48 tỷ USD trong quý II.

Tuy nhiên, các con số cụ thể như gần 40 tỷ euro lợi nhuận quý II của 6 công ty, hay 17,9 tỷ euro “lợi nhuận vượt mức” của 8 doanh nghiệp trong nửa đầu năm, cần được đọc thận trọng. Kết quả phụ thuộc vào danh sách công ty được chọn, tỷ giá, cách tính kế toán và đặc biệt là định nghĩa về “lợi nhuận vượt mức”. Một ước tính thận trọng hơn, chỉ tính phần hoạt động tại châu Âu của 8 công ty, đưa ra con số 7,5 tỷ euro trong 6 tháng đầu năm.

Bồ Đào Nha đã thử trước

Bồ Đào Nha không chỉ dừng ở việc vận động tại Brussels. Nước này đã thông qua mức thuế tạm thời 33% đối với phần lợi nhuận bất thường năm 2026 của các doanh nghiệp khai thác và lọc dầu. Khoản thuế chỉ áp dụng cho phần lợi nhuận vượt quá 20% mức lợi nhuận bình quân của năm 2024 và 2025.

Biện pháp của Lisbon vừa nhằm tạo nguồn lực hỗ trợ người dân, vừa được xem như một ví dụ cho thấy cách tiếp cận có mục tiêu có thể được triển khai về mặt hành chính.

Mô hình có thể được sử dụng là gì?

Các nước muốn tham khảo “đóng góp đoàn kết” tạm thời mà EU từng áp dụng sau cuộc khủng hoảng năng lượng năm 2022. Theo mô hình này, nhà nước không đánh thuế toàn bộ lợi nhuận của doanh nghiệp năng lượng, mà chỉ thu một khoản có thời hạn trên phần lợi nhuận vượt qua mức cơ sở lịch sử.

Nghị viện châu Âu cũng từng ghi nhận rằng các hạn chế nguồn cung có thể tạo ra khoản lợi nhuận bất thường cho doanh nghiệp năng lượng, đồng thời nêu đóng góp đoàn kết tạm thời như một phương án có thể cân nhắc.

Rào cản lớn nhất là chính trị

Việc áp dụng một sắc thuế mới ở cấp EU không chỉ là bài toán kỹ thuật. Hồi tháng 4, Ủy ban châu Âu chưa cam kết ủng hộ khoản thuế này, mà mới cho biết đang xem xét các biện pháp ứng phó khủng hoảng có mục tiêu.

Ngay trong Đức, một nước đóng vai trò quan trọng của sáng kiến, quan điểm cũng bị chia rẽ. Bộ trưởng Tài chính Lars Klingbeil và đảng SPD ủng hộ việc thảo luận về một khung thuế chung của EU, trong khi CDU phản đối đề xuất.

Vì vậy, đề xuất hiện nay chủ yếu là nỗ lực chuyển một phần lợi nhuận phát sinh từ cú sốc dầu mỏ và hoạt động lọc dầu sang hỗ trợ người tiêu dùng, giảm áp lực giá năng lượng và bảo vệ ngân sách. Sáng kiến đã có thêm sự ủng hộ và một tiền lệ ở Bồ Đào Nha, nhưng EU vẫn chưa có thiết kế chính sách hay liên minh chính trị đủ vững chắc để bảo đảm biện pháp này được thông qua.