Tranh chấp phi công Iran–Qatar: Hai lời kể đối lập, chưa có kết luận xác minh

Qatar phủ nhận có phi công sống sót bị bắt

Doha bác bỏ hoàn toàn câu chuyện của Iran. Qatar nói các máy bay Iran đã xâm phạm không phận và chủ quyền của nước này, khiến lực lượng Qatar phải tiến hành biện pháp phòng vệ phù hợp với luật pháp quốc tế.

Qatar cho biết các đội tìm kiếm và cứu hộ của họ đã tìm thấy thi thể một phi công, sau đó bàn giao thi thể này cho một phái đoàn Iran. Vì vậy, Doha khẳng định không có phi công Iran nào sống sót để bị bắt giữ.

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Qatar gọi cáo buộc giam giữ là vô căn cứ và sai sự thật. Lập trường này mâu thuẫn trực tiếp với tuyên bố của Iran rằng ba phi công được nêu tên vẫn còn sống, đang nằm trong tay Qatar và có tình trạng sức khỏe đáng lo ngại.

Vì sao cuộc điều tra rơi vào bế tắc?

Điểm nghẽn không chỉ nằm ở việc chuyện gì đã xảy ra với các phi công, mà còn ở câu hỏi bên nào được tiếp cận và kiểm tra bằng chứng.

Iran nói Qatar nhiều lần trì hoãn hoặc cản trở việc nhập cảnh của một nhóm điều tra và kỹ thuật thuộc Không quân Iran, được giao nhiệm vụ xác định số phận của các phi công.

Qatar đưa ra cách giải thích khác. Doha nói đã mời các chuyên gia Iran kiểm tra kết quả tìm kiếm, cứu hộ và xem xét thi thể được tìm thấy, nhưng Tehran không phản hồi lời mời. Qatar cũng chỉ trích một đề nghị của Iran có liên quan đến Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), cho rằng đây là động thái nhằm gây chú ý.

Khi hai bên không thống nhất được cơ chế tiếp cận, không có cuộc điều tra chung nào được cả Iran và Qatar công nhận. Vì thế, các câu hỏi quan trọng—ba phi công có sống sót hay không, có bị giam giữ hay không và hiện ở đâu—vẫn chưa được giải quyết trong các thông tin công khai.

Iran tiếp tục coi ba người là tù nhân

Bất chấp lời phủ nhận của Doha, Iran vẫn lựa chọn xem ba phi công mất tích là những người đang bị Qatar giam giữ. Bộ Ngoại giao Iran cho biết nước này sẽ tiếp tục sử dụng các kênh song phương, đa phương và pháp lý để làm rõ số phận của họ.

Lập trường này giúp Tehran duy trì sức ép ngoại giao đối với Qatar, đồng thời bảo lưu khẳng định rằng ba người vẫn còn sống và có quyền được tiếp cận hỗ trợ nhân đạo. Tuy nhiên, việc Qatar không thừa nhận cáo buộc giam giữ khiến chưa có cơ sở chung để tổ chức chuyến thăm của ICRC, sơ tán y tế hoặc lập một bản tường trình thống nhất về sự cố ngày 2/3.

Điều gì đã được xác nhận, và điều gì chưa?

Các thông tin hiện có chỉ cho phép rút ra một số kết luận giới hạn:

• Iran công khai xác định ba phi công bị cho là đã bị bắt vào ngày 15/8, sau đó nói họ đang có tình trạng sức khỏe kém.
• Qatar công khai phủ nhận việc giam giữ bất kỳ thành viên phi hành đoàn Iran nào còn sống.
• Qatar nói đã tìm thấy và trao trả thi thể một phi công.
• Iran và Qatar bất đồng về việc chuyên gia Iran có được mời xem xét bằng chứng hay không, cũng như lý do chưa diễn ra một cuộc điều tra được cả hai bên chấp nhận.

Những cáo buộc có ý nghĩa quyết định—việc ba phi công có tiếp tục bị giam giữ, tình trạng sức khỏe và vị trí chính xác của họ—vẫn là các tuyên bố chưa được xác minh độc lập.