Cháy rừng châu Âu làm lộ di sản bom mìn chết người từ hai cuộc thế chiến

Pháp: hơn 400 quả đạn được tìm thấy sau cháy rừng ở Gironde

Ví dụ rõ ràng nhất gần đây xảy ra tại Le Porge, thuộc vùng Gironde, sau khi các đám cháy lớn quét qua miền tây nam nước Pháp. Các chuyên gia thuộc lực lượng bảo vệ dân sự đã thu gom hơn 400 quả đạn pháo và vật liệu nổ trong một chiến dịch xử lý bom mìn. Người dân cũng nghe thấy các tiếng nổ mà nhà chức trách cho rằng có liên quan đến những quả đạn cũ bị lộ hoặc bị ảnh hưởng bởi hỏa hoạn.

Đám cháy rộng hơn gần Bordeaux đã thiêu rụi khoảng 420 km² và phá hủy 183 ngôi nhà. Vụ việc cho thấy vì sao bom mìn chưa nổ là một mối nguy thứ cấp đặc biệt khó xử lý: chúng có thể xuất hiện khi người dân trở về khu vực đã bị cháy hoặc khi lực lượng chức năng bắt đầu dọn dẹp cảnh quan.

Bỉ: lửa lan qua vùng đất từng là chiến trường

Một đám cháy lớn đã thiêu rụi khoảng 27–30 km² tại High Fens, khu bảo tồn thiên nhiên thuộc tỉnh Liège, gần biên giới Đức. Khoảng 600 người ở các đô thị lân cận được yêu cầu sơ tán khi gió đổi hướng và khói lan rộng.

Đây cũng là vùng đất mang đậm dấu tích giao tranh thế kỷ 20. Hãng Associated Press đưa tin đã xảy ra những vụ nổ rải rác khi đám cháy đi qua khu vực liên quan đến các trận đánh trong Thế chiến thứ hai, trong đó có vùng quanh Elsenborn.

Đối với lực lượng cứu hộ, sự kết hợp giữa lửa, khói, địa hình hiểm trở và khả năng có vũ khí chôn dưới đất khiến việc tiếp cận trực tiếp trở nên nguy hiểm hơn. Ngay cả khi không có người ứng cứu nào bị thương, mối đe dọa từ vật liệu nổ vẫn có thể hạn chế vị trí làm việc và cách lính cứu hỏa tiếp cận đám cháy.

Đức và Hà Lan: những chiến trường cũ làm phức tạp công tác ứng phó

Các vụ cháy ở Đức cũng xảy ra tại những khu vực còn nhiễm đạn dược thời chiến. Tại Gohrischheide, miền đông nước Đức, lính cứu hỏa phải xử lý đám cháy trong khu rừng vẫn còn đạn dược từ Thế chiến thứ hai. Một đám cháy khác gần biên giới Bỉ đã tiến đến cách làng Gey khoảng 300 m; bom mìn chưa nổ khiến công tác chữa cháy thêm khó khăn.

Tại Hà Lan, một đội xử lý bom mìn được cử đến kiểm tra khu rừng bị lửa đe dọa gần Limburg—nơi từng diễn ra các trận giao tranh dữ dội năm 1944. Việc triển khai này cho thấy cháy rừng có thể kích hoạt một bài toán rà phá ngay cả khi chưa xảy ra vụ nổ nào: nhà chức trách phải xác định những vật thể bị lộ có nguy hiểm hay không trước khi lực lượng cứu hộ và người dân được phép vào khu vực.

Mối đe dọa nguy hiểm đến mức nào?

Rủi ro là có thật, nhưng không nên hiểu rằng mọi đám cháy rừng đều sẽ kéo theo một chuỗi vụ nổ. Nguy cơ tập trung ở những nơi có lịch sử bị ném bom, hoạt động quân sự hoặc giao tranh trên bộ; mức độ nguy hiểm còn tùy thuộc loại vũ khí, tình trạng và vị trí của chúng.

Những nhóm đối mặt với rủi ro trực tiếp nhất gồm:

• Lính cứu hỏa: Họ có thể bắt gặp vật liệu nổ đã lộ ra khi đang làm việc sát mặt đất, trong khói dày, bóng tối hoặc điều kiện cháy thay đổi nhanh.
• Đội xử lý bom mìn: Các chuyên gia phải kiểm tra hoặc di dời những vật thể đã bị nung nóng, hư hỏng hay đào bật lên khỏi mặt đất.
• Người dân trở về: Trong lúc dọn vườn, đường sá, rừng hoặc nhà cửa bị hư hại, họ có thể tìm thấy những vật thể trước đó bị chôn kín.
• Cộng đồng và hạ tầng: Vũ khí nằm gần nhà ở, lối đi, trang trại, cầu hoặc công trình tiện ích có thể buộc chính quyền phong tỏa, sơ tán hoặc cho hủy nổ có kiểm soát.

Phản ứng tại High Fens cho thấy sự khác biệt giữa một mối nguy nghiêm trọng và một thảm họa gây thương vong hàng loạt: các vụ nổ được báo cáo đã làm thay đổi điều kiện tác nghiệp, nhưng giới chức Bỉ cho biết lực lượng cứu hộ không bị đe dọa trong những sự cố đó.

Hạn hán đang làm lộ vũ khí ngay cả ngoài vùng cháy

Hạn hán có thể phơi lộ vật liệu chiến tranh ngay cả ở nơi không xảy ra cháy rừng. Khi mực nước sông hạ xuống, lớp bùn và nước từng che giấu thiết bị quân sự hoặc vật liệu nổ chưa phát nổ cũng biến mất. Nhiều báo cáo trên khắp châu Âu ghi nhận các dấu tích từ Thế chiến thứ hai xuất hiện tại những tuyến sông chịu ảnh hưởng của hạn hán, trong đó có sông Danube và Budapest.

Đó là lý do các nhà nghiên cứu và phân tích mô tả xu hướng này như sự “tái kích hoạt” di sản chiến tranh bị chôn vùi ở châu Âu. Biến đổi khí hậu không tạo ra những quả bom hay bãi mìn. Thay vào đó, điều kiện nóng và khô hơn có thể khiến cháy dữ dội hơn, ăn sâu hơn vào lớp đất từng bảo vệ vũ khí; trong khi mực nước thấp lại làm lộ các vật thể nằm dưới lòng sông.

Gánh nặng lịch sử vẫn tập trung ở các chiến trường cũ

Mối nguy không phân bố đồng đều trên toàn châu Âu. Nó đặc biệt dai dẳng tại những vùng từng hứng chịu ném bom quy mô lớn, chiến tranh chiến hào, các cuộc rút quân hoặc giao tranh kéo dài. High Fens của Bỉ và các chiến trường Thế chiến thứ hai dọc biên giới Bỉ–Đức là những ví dụ hiện nay; việc liên tục phát hiện vật liệu nổ tại Pháp cũng là một phần của hiện tượng kéo dài từ nhiều thập kỷ trước.

Với các cộng đồng sống trong hoặc gần những vùng đất này, “di sản” ấy không chỉ nằm trong sách lịch sử. Một đám cháy, đợt hạn hán hay công trình xây dựng đều có thể làm lộ những vật thể đã nằm dưới lòng đất hàng chục năm. Thời tiết cực đoan đang khiến những phát hiện như vậy dễ xảy ra hơn, đúng vào lúc các dịch vụ khẩn cấp vốn đã chịu áp lực lớn.