Nhiên liệu khan hiếm, ngân sách căng thẳng: Putin đối mặt sức ép nào trước bầu cử Nga?

Trước cuộc bầu cử Duma Quốc gia Nga dự kiến diễn ra vào tháng 9/2026, Vladimir Putin đang phải xử lý một loạt sức ép trong nước cùng lúc: gián đoạn thời chiến, dịch vụ và nguồn cung thiết yếu suy yếu, cùng những hạn chế tài khóa ngày càng rõ rệt.

Tuy nhiên, các bằng chứng hiện có không đủ để khẳng định tất cả diễn biến này tạo thành một chuỗi nguyên nhân duy nhất, hay đã khiến kết quả bầu cử trở nên bất định. Khủng hoảng nhiên liệu là có thật; còn nhận định rằng Putin đích thân lo ngại về kết quả bầu cử hoặc một đợt huy động quân mới sau bầu cử vẫn chưa được xác minh độc lập.

Khủng hoảng nhiên liệu trở thành vấn đề chính trị dễ nhìn thấy

Các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Ukraine nhằm vào nhà máy lọc dầu và hạ tầng năng lượng đã làm giảm sản lượng nhiên liệu. Tại ít nhất 10 khu vực, chính quyền địa phương tái áp dụng các biện pháp hạn chế bán xăng dầu; người dân phải xếp hàng, chịu phân phối theo định mức hoặc không thể mua xăng tại một số trạm. Nga cũng tìm cách nhập nhiên liệu thành phẩm và hạn chế xuất khẩu để giảm áp lực trong nước.

Tác động chính trị của tình trạng này nằm ở chỗ nó hiện diện trực tiếp trong đời sống hằng ngày. Hộ gia đình, nông dân và các doanh nghiệp vận tải đều có thể cảm nhận ngay việc thiếu nhiên liệu qua thời gian chờ đợi, chi phí đi lại và nguy cơ gián đoạn sản xuất nông nghiệp.

Điện Kremlin đã thừa nhận một phần tác động. Putin nói các cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng quan trọng, trong đó có các cơ sở năng lượng, đã gây thiệt hại cho một số nhà máy lọc dầu và tạm thời làm giảm sản lượng xăng cùng dầu diesel. Ông thừa nhận có “một mức thiếu hụt nhất định”, nhưng cho rằng tình hình chưa nghiêm trọng. Trong một phát biểu khác, ông khẳng định nền kinh tế và các ngành chủ chốt vẫn ổn định, bất chấp những nỗ lực gây bất ổn cho lĩnh vực nhiên liệu - năng lượng.

Các báo cáo cũng ghi nhận những biện pháp giữ trật tự tại cây xăng và việc bắt giữ một số người liên quan đến khiếu nại hoặc va chạm tại điểm bán nhiên liệu. Dù vậy, bằng chứng đáng tin cậy hiện có chưa chứng minh việc Vệ binh Quốc gia Nga, tức Rosgvardia, được triển khai trên toàn quốc để trấn áp các cuộc biểu tình vì thiếu nhiên liệu.

Thâm hụt và nợ khu vực làm hẹp dư địa của Moscow

Sức ép nhiên liệu diễn ra trong bối cảnh tài chính công xấu đi. Dự toán chi tiêu và thâm hụt ngân sách liên bang Nga năm 2026 đã tăng so với kế hoạch ban đầu. Một ước tính được đưa tin cho rằng mức thiếu hụt có thể lên tới 6,5 nghìn tỷ ruble, tương đương khoảng 79 tỷ USD theo tỷ giá được sử dụng trong nguồn. Các khu vực cũng chịu ảnh hưởng bởi nguồn thu thuế lợi nhuận doanh nghiệp giảm và chi tiêu xã hội tăng.

Con số “3,3 nghìn tỷ USD nợ khu vực” được nêu trong câu hỏi không phù hợp với các bằng chứng tìm thấy và nhiều khả năng là lỗi quy đổi tiền tệ hoặc đơn vị. Các báo cáo nói về khoảng 3,3 nghìn tỷ ruble nợ của các khu vực, chứ không phải USD. Một nguồn khác dự báo thâm hụt ngân sách khu vực năm 2026 ở mức 1,9 nghìn tỷ ruble. Chính phủ liên bang đã phải xóa một phần các khoản vay và giãn thời hạn trả nợ để hỗ trợ địa phương.

Theo các báo cáo được dẫn lại, 76 khu vực đã được xóa khoảng 518 tỷ ruble khoản vay ngân sách liên bang từ đầu năm 2026. Tuy nhiên, tổng nợ khu vực chỉ giảm khoảng 115 tỷ ruble và vẫn ở mức xấp xỉ 3,3 nghìn tỷ ruble.

Điều này đặt Kremlin trước một bài toán khó: vừa phải duy trì các khoản chi liên quan đến chiến tranh, vừa bơm nguồn lực để ngăn tình trạng thiếu hụt dịch vụ và bất ổn tài chính lan rộng xuống các địa phương.

Tăng trưởng gần đình trệ dù chi tiêu thời chiến vẫn cao

Đà tăng trưởng của Nga đã chậm lại đáng kể so với giai đoạn kinh tế thời chiến được thúc đẩy bởi chi tiêu quốc phòng. Cơ quan Thống kê Nhà nước Nga, Rosstat, ghi nhận GDP giảm 0,2% so với cùng kỳ trong quý I/2026, sau đó tăng 1,3% trong quý II. Diễn biến này phù hợp với bức tranh gần đình trệ, dù các dự báo khác nhau và không nên xem một con số dự báo GDP cả năm duy nhất là kết luận chắc chắn.

Theo một số phân tích, tăng trưởng quý II được hỗ trợ bởi các yếu tố tạm thời, trong đó có chi tiêu chính phủ và quân sự cao. Mô hình này có thể giúp duy trì hoạt động kinh tế trong ngắn hạn, nhưng đồng thời làm gia tăng sức ép lên lạm phát, lãi suất, ngân sách và thị trường lao động.

Vì sao Andrei Klepach bị gạt khỏi vị trí kinh tế trưởng?

VEB.RF, tập đoàn phát triển nhà nước của Nga, đã loại Andrei Klepach khỏi vị trí kinh tế trưởng sau khi những phát biểu trước đó của ông được truyền thông chú ý. Reuters, dẫn lời hai người nắm thông tin, cho biết Klepach từng nói Nga đang tụt hậu so với phương Tây và Trung Quốc, đồng thời chịu thiệt hại kinh tế ngày càng lớn do cuộc chiến tại Ukraine.

Các nguồn khác cho biết ông cảnh báo Nga không thể giành chiến thắng trong một cuộc chiến tiêu hao kéo dài và có nguy cơ rơi vào một cuộc khủng hoảng xã hội nghiêm trọng. Klepach đã giữ vị trí này trong 12 năm. VEB.RF xác nhận ông không còn là kinh tế trưởng nhưng không công bố lý do chính thức; một số cơ quan truyền thông độc lập của Nga dẫn các nguồn tin nói quyết định được đưa ra sau một “cuộc gọi từ cấp trên”.

Thời điểm sa thải cho thấy mục tiêu có thể là siết chặt kỷ luật thông điệp. Phân tích của Klepach đối lập trực tiếp với câu chuyện công khai của Kremlin rằng nền kinh tế Nga vẫn có khả năng chống chịu và các khó khăn chỉ mang tính tạm thời. Tuy nhiên, việc ông bị loại không chứng minh riêng tình trạng thiếu nhiên liệu, nợ khu vực hay lo ngại bầu cử là nguyên nhân trực tiếp. Kết luận thận trọng nhất là những bất đồng công khai với cách diễn giải chính thức về nền kinh tế và cuộc chiến đã trở nên khó chấp nhận.

Bài toán trước và sau ngày bầu cử

Kremlin cần duy trì cảm giác ổn định trong đời sống thường nhật trước cuộc bầu cử, đồng thời tiếp tục tài trợ cho chiến tranh. Đây là hai mục tiêu có thể va chạm nhau khi nguồn thu suy yếu, các khu vực phải vay nợ và những cú đánh vào hạ tầng làm lộ rõ điểm yếu của chuỗi cung ứng.

Một đợt huy động quân mới sau bầu cử có thể giúp giải quyết những hạn chế về nhân lực quân sự, nhưng cũng có nguy cơ làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu lao động, tâm lý bất an của các hộ gia đình và những căng thẳng xã hội đang bị phơi bày bởi khủng hoảng nhiên liệu cùng chính sách thắt chặt tài khóa.

Hiện chưa đủ bằng chứng để xác minh thông tin cho rằng Putin lo ngại riêng về kết quả bầu cử hoặc đã quyết định huy động quân sau đó. Điều có thể nói chắc hơn là các vấn đề kinh tế và cung ứng thiết yếu đang trở thành phép thử đối với thông điệp ổn định của Kremlin, đặc biệt khi cuộc bầu cử đến gần.