Trung Quốc phản đối điều tra FSR của EU nhằm vào JD.com vì lý do gì?

Lệnh cấm của Trung Quốc xuất phát từ cuộc điều tra của Ủy ban châu Âu về kế hoạch JD.com mua lại nhà bán lẻ điện tử Đức Ceconomy với giá 2,2 tỷ euro, tương đương khoảng 2,5 tỷ USD. Bắc Kinh cho rằng EU đã mở rộng thẩm quyền điều tra sang lãnh thổ Trung Quốc khi yêu cầu các tổ chức và doanh nghiệp Trung Quốc cung cấp tài liệu, trong khi Brussels muốn xác định liệu hỗ trợ tài chính từ nhà nước Trung Quốc có làm méo mó giá cả và cạnh tranh tại EU hay không.

Vì sao Trung Quốc ban hành lệnh cấm?

Ngày 19 tháng 8, Bộ Tư pháp Trung Quốc phối hợp với Bộ Thương mại và các cơ quan khác kết luận rằng một số biện pháp điều tra xuyên biên giới của EU trong vụ JD.com cấu thành “thẩm quyền tài phán ngoài lãnh thổ không phù hợp”. Theo đó, các tổ chức và cá nhân Trung Quốc bị cấm thực hiện hoặc hỗ trợ những biện pháp được chỉ định.

Trung Quốc phản đối việc Ủy ban châu Âu yêu cầu thông tin từ các chủ thể đang ở Trung Quốc, trong đó được cho là có tài liệu liên quan đến hỗ trợ tài chính của nhà nước và hoạt động huy động vốn của JD.com. Bắc Kinh cho rằng EU đã không sử dụng các kênh hợp tác pháp lý quốc tế được chấp nhận rộng rãi, đồng thời gắn việc không tuân thủ với những hậu quả bất lợi.

Theo lập trường pháp lý của Trung Quốc, cách làm này tương đương việc một cơ quan nước ngoài thực thi quyền lực công ngay trong lãnh thổ Trung Quốc. Bắc Kinh cho rằng hành động đó xâm phạm chủ quyền, nguyên tắc không can thiệp và thông lệ tôn trọng thẩm quyền của quốc gia khác. Trung Quốc cũng nhấn mạnh rằng việc thu thập chứng cứ xuyên biên giới nên dựa trên sự đồng thuận hoặc các cơ chế liên chính phủ đã được thiết lập. Đây là lập trường của Trung Quốc, không phải một phán quyết quốc tế về luật pháp quốc tế.

Bắc Kinh yêu cầu EU nhanh chóng “điều chỉnh” các hoạt động bị phản đối và tuyên bố sẽ áp dụng những biện pháp cần thiết để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp Trung Quốc. Hệ quả trước mắt là nguy cơ xung đột pháp luật: các bên chịu sự chỉ đạo của Trung Quốc có thể không được hợp tác với những yêu cầu bị cấm, trong khi JD.com vẫn phải đáp ứng nghĩa vụ cung cấp thông tin trong cuộc xem xét thương vụ tại EU.

Thương vụ Ceconomy bị EU xem xét như thế nào?

JD.com đã đạt thỏa thuận mua Ceconomy, công ty Đức vận hành các chuỗi bán lẻ MediaMarkt và Saturn. Thương vụ này được thông báo chính thức với Ủy ban châu Âu ngày 17 tháng 4 năm 2026. Ngày 28 tháng 5, Ủy ban mở cuộc điều tra chuyên sâu theo FSR; hồ sơ công khai hiện ghi thời hạn ra quyết định tạm thời là ngày 2 tháng 10 năm 2026.

Đây không chỉ là một cuộc rà soát sáp nhập thông thường. FSR cho phép Ủy ban châu Âu điều tra các khoản đóng góp tài chính từ chính phủ ngoài EU dành cho những doanh nghiệp hoạt động tại thị trường EU. Mối lo của Ủy ban là JD.com có thể đã nhận được các khoản tài trợ, ưu đãi thuế hoặc nguồn vốn với điều kiện thuận lợi, từ đó có khả năng đưa ra mức giá chào mua cao bất thường và làm méo mó thị trường nội khối.

Ngày 22 tháng 7, Ủy ban gửi JD.com thông báo chính thức về các quan ngại sơ bộ. Văn bản này chưa phải là kết luận cuối cùng về hành vi vi phạm và cũng chưa đồng nghĩa với quyết định cấm thương vụ.

JD.com sau đó đã đề xuất các biện pháp khắc phục cho EU, nhưng hồ sơ công khai không nêu chi tiết nội dung. Việc này có thể ảnh hưởng đến tiến độ xử lý; mốc ngày 2 tháng 10 vẫn chỉ là thời hạn dự kiến.

EU có thể đưa ra những quyết định nào?

Theo FSR, Ủy ban châu Âu có thể:

• phê duyệt thương vụ mà không kèm điều kiện;
• chấp nhận các cam kết hoặc biện pháp khắc phục có tính ràng buộc, chẳng hạn thay đổi thỏa thuận tài chính, áp dụng cam kết về hành vi, yêu cầu hoàn trả hoặc các biện pháp khác nhằm loại bỏ nguy cơ méo mó cạnh tranh;
• cấm thương vụ nếu xác định có trợ cấp nước ngoài làm méo mó thị trường và không có biện pháp khắc phục phù hợp; hoặc
• áp dụng tiền phạt hay các hậu quả bất lợi về thủ tục nếu các bên cản trở cuộc điều tra hoặc không cung cấp thông tin theo yêu cầu.

FSR bắt đầu được áp dụng từ tháng 7 năm 2023, sau khi có hiệu lực vào tháng 1 cùng năm. Quy định này trao cho Ủy ban quyền điều tra các khoản đóng góp tài chính của chính phủ ngoài EU dành cho doanh nghiệp hoạt động tại thị trường EU.

Vì sao vụ JD.com có ý nghĩa rộng hơn một thương vụ bán lẻ?

Đây là lần thứ hai Trung Quốc sử dụng cách tiếp cận này để phản đối một cuộc điều tra FSR của EU. Tháng 5 năm 2026, Bắc Kinh cũng đưa ra kết luận tương tự liên quan đến hoạt động thu thập thông tin xuyên biên giới của Ủy ban trong cuộc điều tra Nuctech.

Cả hai động thái đều dựa trên các quy định mới của Trung Quốc nhằm đối phó với “các biện pháp thực thi thẩm quyền ngoài lãnh thổ không phù hợp”. Khung pháp lý này có thể yêu cầu các chủ thể không tuân thủ những biện pháp nước ngoài được chỉ định, đồng thời cho phép áp dụng chế tài hành chính và các biện pháp đáp trả khác đối với bên thực hiện hoặc hỗ trợ hành vi bị cấm.

Vì vậy, tranh chấp không chỉ xoay quanh việc JD.com có được mua Ceconomy hay không. Vấn đề lớn hơn là liệu EU có thể trực tiếp thu thập chứng cứ từ các công ty và tổ chức tại Trung Quốc trong các cuộc điều tra FSR, hay Trung Quốc có thể ngăn chặn sự hợp tác đó bằng pháp luật trong nước. Trước mắt, thương vụ có thể đối mặt với nguy cơ kéo dài thời gian xem xét, phải đưa ra các nhượng bộ sâu rộng hơn hoặc bị cấm nếu các quan ngại của Ủy ban châu Âu không được giải quyết.