Vụ sát hại Fathi Khazem ở Jenin: Điều đã rõ và những điểm còn tranh cãi

Cái chết của Fathi Zidan Khazem, 58 tuổi, trong một chiến dịch của Israel tại Jenin, phía bắc Bờ Tây bị chiếm đóng, không phải là điểm gây tranh cãi. Điều còn chưa được làm rõ là chuyện gì đã xảy ra ngay trước khi ông bị bắn.

Quân đội Israel nói Khazem cầm dao, tiếp cận và tìm cách đâm một binh sĩ. Trong khi đó, Bộ Y tế Palestine chỉ xác nhận ông tử vong sau khi bị lực lượng Israel bắn, không lặp lại cáo buộc về con dao. Các nhân chứng và nguồn tin địa phương mô tả một cuộc đột kích vào nhà ông, nơi binh sĩ đã nổ súng. Những tường thuật hiện có chưa đủ để xác định độc lập bên nào phản ánh chính xác toàn bộ diễn biến.

Hai cách mô tả vụ đột kích ở Jenin

Theo quân đội Israel, binh sĩ đang tiến hành một chiến dịch qua đêm tại khu vực Jenin thì một người đàn ông mang dao tìm cách đâm một binh sĩ. Quân đội cho biết binh sĩ đã nổ súng đáp trả, khiến người này thiệt mạng; không có lực lượng Israel nào bị thương.

Bộ Y tế Palestine đưa ra thông tin hạn chế hơn. Cơ quan này nói Khazem chết vì những vết thương sau khi bị lực lượng Israel bắn, đồng thời cho biết thi thể ông đang bị Israel giữ lại. Bộ không xác nhận tuyên bố rằng ông đã tìm cách đâm một binh sĩ Israel.

Các nhân chứng Palestine và nguồn tin địa phương lại kể rằng lực lượng Israel tiến vào nhà Khazem ở trung tâm Jenin, nổ súng rồi rút đi cùng thi thể ông. Một bản tin cho biết các nguồn Palestine cáo buộc xe cấp cứu bị ngăn không cho tiếp cận hiện trường.

Một số tường thuật nói Khazem bị bắn khoảng 10 phát, xe cấp cứu bị cản trở hoặc thi thể ông bị đưa đi. Tuy nhiên, các chi tiết này chưa được xác minh độc lập trong những tài liệu được cung cấp. Vì vậy, kết luận thận trọng nhất là: lực lượng Israel đã bắn chết Khazem trong chiến dịch tại Jenin, còn cáo buộc về vụ tấn công bằng dao, số phát đạn và trình tự chính xác bên trong ngôi nhà vẫn đang bị tranh cãi.

Fathi Khazem là ai?

Khazem còn được biết đến với tên Abu Ra’ad. Các bản tin xác định ông là cựu sĩ quan cấp cao, từng giữ quân hàm đại tá trong Lực lượng An ninh Quốc gia Palestine.

Ông là cha của Raad Khazem, người thực hiện vụ xả súng trên phố Dizengoff ở Tel Aviv vào tháng 4 năm 2022, và Abdul Rahman Khazem, người bị lực lượng Israel giết trong một cuộc đột kích ở Jenin cũng trong năm 2022.

Lịch sử gia đình lý giải vì sao Khazem được nhắc đến nhiều trong các bản tin về chiến dịch này, nhưng tự nó không chứng minh ông đang bị truy nã vì một hành vi phạm pháp hay đang thực hiện một cuộc tấn công vào thời điểm bị bắn. Các nguồn được cung cấp không xác lập rõ tình trạng pháp lý hoặc vai trò hoạt động của ông trước cuộc đột kích, cũng không độc lập xác nhận những thông tin về một quyết định trước đó của Israel שלא nhắm vào ông.

Một vụ nổ súng riêng gần Hebron

Vụ việc ở Jenin xảy ra cùng thời điểm với một vụ nổ súng khác gần thị trấn Sa’ir, phía bắc Hebron. Bộ Y tế Palestine xác định người thiệt mạng là Karim Sanad Raja Shalaldeh, 17 tuổi, và cho biết một người Palestine 70 tuổi bị thương do đạn từ người định cư.

Các bên cũng đưa ra những cách giải thích khác nhau về nguyên nhân đối đầu. Quân đội Israel nói người Palestine đã ném đá vào dân thường Israel, khiến binh sĩ được điều đến khu vực. Các quan chức Palestine, thân nhân và nguồn tin địa phương nói người định cư đã tiến vào hoặc tấn công đất của người Palestine, sau đó một người Israel có vũ trang bảo vệ nhóm định cư đã nổ súng trong lúc đối đầu.

Quân đội Israel cho biết đang xem xét vụ việc. Những bản tin hiện có chưa đưa ra kết luận chính thức cuối cùng về lý do nổ súng hay trách nhiệm của người thực hiện.

Điều các bản tin xác lập — và điều chưa thể kết luận

Các thông tin hiện có ủng hộ ba kết luận tương đối rõ:

• Khazem bị đạn của lực lượng Israel bắn chết trong một chiến dịch tại Jenin.
• Tuyên bố của Israel rằng ông tìm cách đâm một binh sĩ bị các quan chức Palestine và nhân chứng địa phương phản bác, đồng thời chưa được tài liệu được cung cấp độc lập xác nhận.
• Số phát đạn, cáo buộc xe cấp cứu bị ngăn cản và việc thi thể Khazem bị đưa đi hoặc bị giữ lại vẫn còn tranh cãi hoặc chưa được ghi nhận đầy đủ.

Hai vụ việc diễn ra trong bối cảnh bạo lực tại Bờ Tây bị chiếm đóng leo thang kể từ khi chiến tranh Gaza bắt đầu vào tháng 10 năm 2023, với các cuộc đột kích của quân đội Israel, các vụ tấn công của người Palestine và những cuộc đối đầu giữa người định cư với người Palestine. Do số liệu thương vong thay đổi tùy nguồn, khu vực và khoảng thời gian thống kê, mọi con số tổng thể cần được gắn với một bộ dữ liệu chính thức hoặc của Liên Hợp Quốc có ngày chốt rõ ràng, thay vì suy ra từ các bản tin về từng vụ việc.