Khủng hoảng “hơn cả nghiêm trọng” của Volkswagen: Vì sao 50.000 việc làm nữa có thể bị cắt?

CEO Volkswagen Oliver Blume cảnh báo vị thế của hãng hiện “hơn cả nghiêm trọng”. Theo ông, nền chi phí và khả năng sinh lời hiện tại không còn đủ mạnh để tài trợ dài hạn cho công nghệ, sản phẩm và các cơ sở sản xuất mới.

Cảnh báo được đưa ra khi Volkswagen cân nhắc một chương trình tái cơ cấu có thể cắt thêm tới 50.000 việc làm trên toàn cầu, bên cạnh số vị trí đã được thống nhất trước đó. Tuy nhiên, cần hiểu đúng về con số gây chú ý này: Blume gọi đây là một phép tính lý thuyết nhằm cho thấy quy mô tiết kiệm cần có để thu hẹp khoảng cách chi phí với đối thủ, chứ chưa phải danh sách sa thải cuối cùng.

Vì sao con số 50.000 chỉ là mốc tham chiếu?

Volkswagen đã đồng ý cắt khoảng 50.000 vị trí trên toàn tập đoàn, bao gồm tại các công ty con như Audi và Porsche. Tập đoàn hiện xem xét thêm 50.000 việc làm như một phương án để bù đắp bất lợi về chi phí. Nếu được thực hiện đầy đủ, tổng số vị trí nằm trong diện cắt giảm có thể lên khoảng 100.000.

Blume nhấn mạnh 50.000 không phải mục tiêu cố định. Con số này được suy ra từ yêu cầu đưa chi phí chung xuống mức tương đương các đối thủ, trong giả định chi phí lao động không thay đổi. Trên thực tế, gói tiết kiệm có thể bao gồm nhiều biện pháp khác ngoài giảm nhân sự, như điều chỉnh danh mục sản phẩm, công suất sản xuất và cơ cấu tổ chức.

Khoảng cách chi phí và biên lợi nhuận yếu

Theo Blume, chi phí chung của Volkswagen vẫn cao hơn hơn 30% so với các doanh nghiệp tương đương. Vì vậy, hãng cần giảm bất lợi mang tính cơ cấu này nếu muốn cạnh tranh hiệu quả hơn.

Khả năng sinh lời cũng là một phần cốt lõi của vấn đề. Blume cho biết tỷ suất lợi nhuận hoạt động dưới 4%—được báo cáo ở mức khoảng 3,8%—có thể được xem là đáng kể trong một thị trường khó khăn, nhưng vẫn chưa đủ về dài hạn để tạo nguồn vốn cho công nghệ, sản phẩm và nhà máy mới.

Điều này giải thích vì sao ban lãnh đạo gắn kế hoạch tái cơ cấu với năng lực đầu tư trong tương lai, thay vì chỉ coi đây là phản ứng ngắn hạn trước lợi nhuận suy giảm. Reuters đưa tin lợi nhuận hoạt động của tập đoàn năm 2025 giảm còn 8,9 tỷ euro. Volkswagen dự báo biên lợi nhuận hoạt động năm 2026 vào khoảng 4–5%, sau khi chỉ đạt 2,8% trong năm 2025.

Những sức ép đang buộc Volkswagen phải cải tổ

Volkswagen đang chịu tác động từ nhiều hướng cùng lúc:

• Các hãng xe Trung Quốc mở rộng tại châu Âu. Những thương hiệu này ngày càng nhắm tới thị trường sân nhà của Volkswagen, cạnh tranh về giá, công nghệ và xe điện.
• Thị trường Trung Quốc kém sinh lời hơn. Hoạt động kinh doanh quan trọng của Volkswagen tại Trung Quốc chịu sức ép khi cạnh tranh với các hãng nội địa gia tăng và điều kiện thị trường suy yếu.
• Thuế nhập khẩu của Mỹ làm chi phí tăng. Các mức thuế đang gây thêm sức ép lên lợi nhuận, bên cạnh những thách thức cạnh tranh rộng hơn.
• Công suất sản xuất tại châu Âu dư thừa. Lợi nhuận giảm và nhiều nhà máy hoạt động dưới công suất khiến Volkswagen khó duy trì toàn bộ mạng lưới nhà máy với mức sử dụng đủ cạnh tranh.

Lập luận trung tâm của Blume là Volkswagen phải cắt giảm sâu hơn để bảo toàn khả năng cạnh tranh và tiếp tục đầu tư khi ngành ô tô thay đổi.

Những nhà máy nào ở Đức đối mặt tương lai bất định?

Blume cho biết Volkswagen không kỳ vọng các nhà máy Emden, Hannover, Zwickau và Neckarsulm đạt mức sử dụng công suất đủ cạnh tranh trong thập niên 2030.

Điều đó không có nghĩa việc đóng cửa đã được quyết định. Các thông tin hiện có cho thấy chưa có quyết định cuối cùng về từng nhà máy cụ thể, dù những đề xuất tái cơ cấu trước đây từng bao gồm khả năng đóng bốn cơ sở tại Đức.

Vì thế, vấn đề không chỉ nằm ở số lượng việc làm. Nếu các nhà máy liên tục hoạt động dưới công suất, Volkswagen có thể phải xem xét lại nơi sản xuất từng mẫu xe, quy mô công suất cần duy trì và khả năng giao nhiệm vụ mới cho từng cơ sở.

Kế hoạch tái cơ cấu còn bao gồm những gì?

Cuộc đại tu được đề xuất không chỉ xoay quanh nhân sự. Các biện pháp đang được thảo luận hoặc từng được đưa tin gồm:

• giảm số lượng mẫu xe;
• cắt giảm công suất sản xuất;
• loại bỏ hoặc tổ chức lại các bộ phận hành chính và cơ cấu song song; và
• có thể tách riêng hoặc tái cấu trúc một số mảng kinh doanh.

Các gia đình cổ đông kiểm soát Volkswagen cũng thúc giục các bên liên quan ủng hộ một cuộc cải tổ mạnh tay hơn. Do đó, bất kỳ kế hoạch cuối cùng nào cũng phải dung hòa lợi ích của ban lãnh đạo, người lao động, công đoàn, hội đồng giám sát và bang Niedersachsen—nơi nắm cổ phần trong Volkswagen.

Bước tiếp theo là gì?

Giai đoạn tiếp theo dự kiến gồm các cuộc trao đổi trực tiếp với người lao động và những quyết định mới ở cấp quản trị. Blume dự kiến tới thăm các nhà máy chịu ảnh hưởng bởi kế hoạch xoay chuyển hoạt động. Hội đồng người lao động cũng lên lịch các cuộc họp bất thường vào tháng 8 để nhân viên chất vấn trực tiếp CEO.

Các cuộc họp dự kiến diễn ra tại trụ sở Wolfsburg ngày 25 tháng 8, sau đó tại Emden và Zwickau ngày 26 tháng 8, tạo cơ hội để người lao động hỏi Blume về kế hoạch tái cơ cấu.

Hội đồng giám sát của Volkswagen cũng dự kiến tiếp tục thảo luận kế hoạch vào ngày 4 tháng 9.

Điều quan trọng nhất

Volkswagen chưa công bố một chương trình sa thải bổ sung chính thức với đúng 50.000 việc làm. Blume dùng con số này để minh họa quy mô tiết kiệm cần thiết nhằm thu hẹp khoảng cách chi phí lớn với các đối thủ. Dù vậy, hệ quả tiềm tàng vẫn rất đáng kể: cộng với số vị trí đã được thống nhất cắt giảm, tổng quy mô tái cơ cấu đang được bàn tới có thể lên khoảng 100.000 việc làm. Đồng thời, bốn nhà máy tại Đức có nguy cơ tiếp tục hoạt động dưới công suất trong thập niên 2030.

Con số việc làm bị cắt thực tế, tương lai của từng nhà máy và hình hài cuối cùng của kế hoạch cải tổ vẫn phụ thuộc vào đàm phán với người lao động cùng các quyết định của hội đồng giám sát.