Apple nộp 17,1 tỷ USD thuế tại Ireland, nhưng có một khoản bất thường làm thay đổi toàn bộ bức tranh

Con số 17,1 tỷ USD dễ gây hiểu nhầm

Hồ sơ báo cáo thuế công khai theo từng quốc gia của Apple tại EU cho thấy công ty đã nộp 17,1 tỷ USD thuế thu nhập doanh nghiệp tại Ireland trong năm tài chính kết thúc vào tháng 9/2025. Trên phạm vi toàn cầu, Apple nộp 43,2 tỷ USD, nghĩa là Ireland chiếm khoảng 39–40% tổng số tiền này.

Tuy nhiên, đây không phải là mức thuế thường niên mà Apple đều đặn nộp cho Ireland. Khoảng 12,3 tỷ USD trong khoản tiền trên phản ánh việc thực hiện yêu cầu truy thu 13 tỷ euro của EU. Nói cách khác, tỷ trọng gần 40% bị đẩy lên rất cao bởi một khoản thanh toán đặc biệt liên quan đến tranh chấp kéo dài nhiều năm.

Vì sao Ireland xuất hiện nổi bật trong hồ sơ của Apple?

Các báo cáo mới làm rõ một đặc điểm lâu nay của hoạt động lập kế hoạch thuế xuyên quốc gia: lợi nhuận phát sinh từ doanh số tại nhiều thị trường châu Âu có thể được phân bổ về các pháp nhân Ireland sở hữu hoặc quản lý những tài sản trí tuệ quan trọng, chẳng hạn quyền liên quan đến công nghệ và thương hiệu.

Điều này không đồng nghĩa Apple không đóng thuế tại các quốc gia nơi sản phẩm được bán, cũng không tự động chứng minh hành vi bất hợp pháp. Nhưng nó cho thấy nơi ghi nhận lợi nhuận có thể khác rất xa nơi công ty có đông nhân viên hoặc tạo ra doanh số tiêu dùng lớn.

Một chỉ dấu đáng chú ý là Apple báo cáo khoảng 6 triệu USD lợi nhuận trước thuế cho mỗi nhân viên tại Ireland. Ireland có 5.575 nhân viên Apple, tương đương khoảng 3% lực lượng lao động của tập đoàn. Trong khi đó, tại Đức, Apple có 4.089 nhân viên và mức lợi nhuận trước thuế tính trên mỗi nhân viên chỉ khoảng 51.000 USD.

Khoảng cách này không phải là bằng chứng độc lập về sai phạm. Nó phản ánh vai trò của quyền sở hữu trí tuệ, các chức năng nội bộ và phương pháp phân bổ lợi nhuận trong cấu trúc tập đoàn, thay vì chỉ dựa trên số lượng nhân viên hay doanh số tại từng thị trường.

Phán quyết của EU liên quan thế nào đến khoản tiền này?

Tháng 9/2024, Tòa Công lý Liên minh châu Âu (CJEU) ra phán quyết cuối cùng, xác nhận rằng các thỏa thuận thuế trước đây Ireland dành cho Apple cấu thành khoản hỗ trợ nhà nước trái luật. Tòa giữ nguyên yêu cầu Ireland phải thu hồi hơn 13 tỷ euro từ Apple.

Vụ việc bắt nguồn từ các phán quyết thuế năm 1991 và 2007, qua đó cho phép phân bổ lợi nhuận của các công ty Apple tại Ireland theo cách làm giảm đáng kể phần lợi nhuận chịu thuế. Trong một số năm, mức thuế hiệu dụng của Apple được cho là thấp hơn 1%; năm 2014, con số được Reuters dẫn lại từng ở mức 0,005%.

Vì vậy, việc Ireland có thuế suất doanh nghiệp danh nghĩa 12,5% không có nghĩa mọi khoản lợi nhuận của Apple tại đây trước kia đều bị đánh thuế ở mức đó. Phán quyết của CJEU kết luận chính các thỏa thuận cụ thể dành cho Apple là khoản hỗ trợ nhà nước trái luật, chứ không đơn thuần đánh giá mức thuế suất chung của Ireland.

Mức thuế hiện tại đã thay đổi ra sao?

Apple Operations International, công ty con chủ chốt của Apple tại Ireland, báo cáo 12,1 tỷ USD tiền thuế đã nộp trong năm tài chính 2025. Trong đó có 1,4 tỷ USD gắn với cơ chế thuế tối thiểu 15% của OECD và EU. Theo thước đo kế toán trong báo cáo, thuế suất hiệu dụng của Apple tại Ireland là 13,8%—cao hơn mức thuế suất danh nghĩa 12,5% của nước này.

Dù vậy, không nên so sánh trực tiếp mức 13,8% với con số 17,1 tỷ USD tiền mặt đã nộp. Con số thứ hai bao gồm khoản truy thu lịch sử, trong khi mức thuế hiệu dụng phản ánh cách tính kế toán khác.

Ireland được gì và đối mặt với rủi ro nào?

Mô hình của Ireland từ lâu thu hút các tập đoàn đa quốc gia nhờ thuế suất 12,5%, lực lượng lao động sử dụng tiếng Anh, khả năng tiếp cận thị trường EU, mạng lưới hiệp định thuế và hệ thống thuế doanh nghiệp thuận lợi cho các hoạt động liên quan đến tài sản trí tuệ.

Tuy nhiên, cơ chế thuế tối thiểu toàn cầu 15% làm giảm lợi thế từ mức thuế suất thấp đối với các tập đoàn rất lớn. Đồng thời, quy định mới của EU về báo cáo thuế theo từng quốc gia khiến việc phân bổ lợi nhuận quá tập trung tại một nước trở nên dễ nhận thấy hơn.

Rủi ro lớn nhất của Ireland là sự tập trung nguồn thu. Ba tập đoàn Apple, Microsoft và Eli Lilly đóng góp khoảng 46% số thu thuế doanh nghiệp của Ireland trong năm 2024. Điều này đem lại nguồn thu đặc biệt lớn, nhưng cũng khiến ngân sách Ireland nhạy cảm với việc các tập đoàn tái cấu trúc, thay đổi quy định thuế quốc tế hoặc biến động lợi nhuận của một vài doanh nghiệp.

Microsoft cũng cho thấy một mô hình tương tự: các hoạt động tại Ireland ghi nhận khoảng 47,1 tỷ USD lợi nhuận trước thuế, tương đương khoảng 38% lợi nhuận trước thuế toàn cầu, dù Ireland chỉ chiếm khoảng 3% lực lượng lao động của tập đoàn. Báo cáo EU năm tài chính 2025 của Microsoft là nguồn chính cho kỳ báo cáo và khuôn khổ công bố này.

Tranh luận thực sự nằm ở đâu?

Lập luận của Apple dựa trên một nguyên tắc thuế phổ biến: thu nhập doanh nghiệp nên được đánh thuế tại nơi tài sản, chức năng, rủi ro và quyền sở hữu trí tuệ tạo ra lợi nhuận được đặt tại đó. Trong khi ấy, thuế giá trị gia tăng và các loại thuế tiêu dùng khác phát sinh tại nơi khách hàng mua sản phẩm.

Tranh luận không nằm ở việc nguyên tắc này có tồn tại hay không. Câu hỏi là liệu quyền sở hữu trí tuệ và các thỏa thuận nội bộ có khiến phần lợi nhuận còn lại được phân bổ quá nhiều cho Ireland, so với số lượng nhân viên, thị trường tiêu thụ và hoạt động thương mại thực tế ở những nơi khác hay không.

Kết luận quan trọng nhất từ hồ sơ mới không phải là “Apple không nộp thuế tại Ireland”. Đúng hơn, các dữ liệu cho thấy Ireland vừa nhận một khoản đóng góp thuế rất lớn, vừa là nơi tập trung lợi nhuận có địa lý kinh tế khác biệt rõ rệt so với nơi Apple có nhân viên và khách hàng trên khắp châu Âu.