Drone Nga xâm phạm không phận Romania tăng vọt: NATO đang đối mặt mối đe dọa kiểu mới?

Sự gia tăng hoạt động của drone Nga cho thấy sườn phía đông NATO đang đối mặt với một mối đe dọa dai dẳng và có thể mở rộng nhanh chóng, chứ không còn là những vụ “tràn” ngẫu nhiên từ chiến sự Ukraine. Cách hiểu phù hợp nhất là đây là một thách thức trong vùng xám: Moscow có thể thăm dò hệ thống phòng không, gây tổn thất và rủi ro cho dân thường, đồng thời kiểm tra mức độ quyết tâm của NATO mà vẫn giữ được một phần khả năng phủ nhận chủ ý.

Quy mô đã thay đổi rõ rệt

Theo số liệu do Bộ Quốc phòng Romania cung cấp, đến ngày 17/8, drone Nga đã xâm phạm không phận nước này ít nhất 23 lần trong năm 2026 — nhiều hơn tổng số 18 vụ được ghi nhận từ năm 2022 đến hết năm 2025. Romania cũng đã bắn hạ 4 drone, phát hiện drone hoặc mảnh vỡ 27 lần và triển khai ít nhất 42 nhiệm vụ tuần tra, cảnh giới trên không của NATO. Số cuộc tấn công của Nga nhằm vào các mục tiêu Ukraine gần biên giới Romania tăng lên 54 vụ, so với 28 vụ trong cả năm 2025.

Những con số này không chỉ phản ánh cường độ chiến sự quanh sông Danube và Biển Đen. Chúng cho thấy lực lượng NATO phải thường xuyên theo dõi, nhận diện và quyết định có đánh chặn các mục tiêu bay tiến vào lãnh thổ đồng minh hay không.

Từ sự cố biên giới thành vấn đề an ninh trong nước

Vụ một drone Nga mang chất nổ rơi xuống Galați hồi tháng 5 được cho là đã khiến hai người bị thương và làm cháy một tòa nhà chung cư. Đây là lời nhắc rằng một vật thể vốn được phóng nhằm vào mục tiêu ở Ukraine vẫn có thể gây thương vong trên lãnh thổ NATO nếu bay chệch hướng, bị tác động bởi tác chiến điện tử hoặc mất kiểm soát.

Ngày 16/8, một chiếc F/A-18 của Tây Ban Nha, đang tham gia nhiệm vụ tuần tra trên không của NATO tại Romania, đã phát hiện và bắn hạ một drone xâm phạm không phận nước này. Đây là chiếc drone thứ tư bị bắn hạ tại Romania trong năm nay, cho thấy máy bay NATO ngày càng phải trực tiếp xử lý các mối đe dọa bên trong không phận đồng minh.

Nga có cố ý nhắm vào Romania hay không vẫn chưa được chứng minh

Ý định là yếu tố quan trọng, nhưng hiện chưa thể kết luận trong từng vụ việc. Bộ Quốc phòng Romania cho biết các bằng chứng hiện có chưa chứng minh Moscow cố tình nhắm vào các địa điểm trên lãnh thổ Romania. Tần suất xâm nhập cũng tăng cùng thời điểm Nga đẩy mạnh các đợt tấn công nhằm vào những mục tiêu Ukraine gần sông Danube và Biển Đen.

Tuy nhiên, việc thiếu bằng chứng về một kế hoạch tấn công có chủ đích không đồng nghĩa các vụ xâm phạm không tạo ra lợi ích chiến lược cho Nga. Những sự cố lặp đi lặp lại có thể giúp Moscow:

• lập bản đồ năng lực phát hiện và phản ứng của NATO;
• gây áp lực lên quy trình ra quyết định của các chính phủ;
• buộc đối phương tiêu hao tiêm kích, tên lửa và ngân sách;
• làm cho việc drone Nga xuất hiện sát lãnh thổ NATO dần trở thành điều “bình thường”.

Nói cách khác, ngay cả một số vụ do sai số dẫn đường, nhiễu điện tử hoặc tràn qua từ chiến trường cũng có thể tạo ra hiệu ứng gây bất ổn. NATO phải xử lý bài toán khó: không phản ứng quá mức trước mọi sự cố, nhưng cũng không để các vụ xâm nhập thường xuyên làm suy giảm độ tin cậy của cơ chế kiểm soát không phận.

Đây là vấn đề của cả khu vực, không riêng Romania

Các vụ drone Nga được xác nhận hoặc bị nghi ngờ cũng đã được báo cáo tại Ba Lan, Lithuania và Latvia; drone còn được phát hiện tại Moldova. NATO đã chính thức lên án những vụ vi phạm không phận gần đây liên quan đến Ba Lan và Romania, đồng thời khẳng định tình đoàn kết và sự ủng hộ đối với các đồng minh bị ảnh hưởng.

Mức độ lan rộng này khiến các nước NATO ở sườn phía đông phải coi phòng thủ chống drone là một năng lực khu vực. Một hệ thống hiệu quả không chỉ cần radar của từng quốc gia, mà còn cần dữ liệu được chia sẻ nhanh chóng, quy tắc giao chiến tương thích và khả năng điều phối lực lượng qua biên giới.

Bài toán chi phí đang nghiêng về phía bên tấn công

Drone tấn công kiểu Shahed hoặc Geran được ước tính có giá khoảng 20.000–50.000 USD mỗi chiếc. Trong khi đó, việc dùng tiêm kích và tên lửa không đối không đắt tiền để đánh chặn từng mục tiêu có thể khiến NATO nhanh chóng tiêu hao kho dự trữ và ngân sách — ngay cả khi mọi lần đánh chặn đều thành công.

Đó là lý do phòng thủ nhiều lớp với các phương tiện đánh chặn giá rẻ ngày càng quan trọng. Romania đã tích hợp hệ thống đánh chặn Merops; chi phí mỗi lần khai hỏa được cho là có thể giảm xuống khoảng 3.000 USD nếu mua với số lượng lớn.

Mục tiêu không phải là loại bỏ hoàn toàn vai trò của tiêm kích. Máy bay chiến đấu vẫn cần thiết trước các mối đe dọa tốc độ cao hoặc có giá trị lớn hơn. Nhưng với những đợt tấn công số lượng lớn, NATO cần các lớp phòng thủ rẻ hơn như drone đánh chặn, tác chiến điện tử và các cảm biến chuyên dụng.

Các căn cứ phóng mới làm tăng năng lực trong tương lai — nhưng chưa phải bằng chứng về một cuộc tấn công sắp xảy ra

Một số báo cáo dựa trên ảnh vệ tinh và tài liệu rò rỉ cho rằng Nga đã xây dựng hoặc nâng cấp khoảng 10 địa điểm phóng drone, với 59 đường ray phóng gần Ukraine và Belarus.

Thông tin này không tự nó chứng minh Nga sắp tấn công NATO. Tuy nhiên, nếu được xác nhận, mạng lưới nói trên cho thấy Moscow có thể tăng số lượng drone phóng đi và rút ngắn khoảng cách từ nơi triển khai tới sườn phía đông của liên minh. Về lâu dài, năng lực này có thể làm các đợt tấn công trở nên dày đặc hơn, gây quá tải cho hệ thống phòng không và mở rộng phạm vi rủi ro đối với lãnh thổ NATO.

NATO cần một hệ thống chống drone có tính hệ thống

NATO đã công bố kế hoạch đầu tư hơn 40 tỷ USD, tương đương khoảng 34 tỷ euro, trong 5 năm cho năng lực chống drone, đồng thời mở rộng đào tạo nhân sự vận hành và các cơ chế mua sắm chung.

Khoản đầu tư này chỉ phát huy hiệu quả nếu được chuyển thành một mạng lưới phòng thủ nhiều lớp, gồm:

• cảm biến và radar hoạt động liên tục;
• năng lực tác chiến điện tử để gây nhiễu hoặc làm lệch hướng drone;
• drone đánh chặn và các phương tiện tiêu diệt giá rẻ;
• hệ thống phòng không thông thường cho các mục tiêu nguy hiểm hơn;
• quy tắc giao chiến rõ ràng, thống nhất;
• cơ chế chia sẻ dữ liệu và cảnh báo nhanh giữa các nước láng giềng.

Mối nguy lớn nhất là sự xói mòn từng bước

Không phải mọi vụ xâm nhập đều báo hiệu một kế hoạch tấn công thông thường nhằm vào Romania hay một thành viên NATO khác. Nhưng hoạt động drone thường xuyên, giá rẻ và khó quy trách nhiệm có thể từng bước làm suy giảm tính đáng tin cậy trên thực tế của việc kiểm soát không phận NATO.

Rủi ro nghiêm trọng nhất có thể đến từ một vụ thương vong dân sự lớn hoặc một lần bắn hạ khiến Nga và NATO phản ứng nhanh hơn dự tính. Vì vậy, 23 vụ xâm phạm của Romania tính đến ngày 17/8 nên được nhìn nhận không phải như 23 bằng chứng riêng lẻ về một cuộc chiến sắp nổ ra, mà như dấu hiệu cho thấy ngưỡng rủi ro quanh sườn phía đông NATO đang liên tục bị đẩy lên.