Dầu tăng, lợi suất trái phiếu cao: Chứng khoán toàn cầu bước vào vùng rủi ro lạm phát đình trệ

Diễn biến mới nhất trên các thị trường cho thấy nhà đầu tư đang phải đối mặt với một tổ hợp bất lợi: cú sốc nguồn cung năng lượng làm gia tăng lo ngại lạm phát, trong khi áp lực trên thị trường trái phiếu chính phủ giữ lợi suất dài hạn ở mức cao. Sự kết hợp này gây sức ép lên cổ phiếu theo hai hướng cùng lúc—làm suy yếu sức mua của hộ gia đình và biên lợi nhuận doanh nghiệp, đồng thời làm giảm giá trị hiện tại của các khoản lợi nhuận trong tương lai.

Vì thế, thị trường ngày càng nhạy cảm với mọi diễn biến mới quanh eo biển Hormuz, các số liệu lạm phát và bằng chứng cho thấy những công ty tăng trưởng cao vẫn có thể duy trì lợi nhuận mạnh.

Dầu là mắt xích gây sức ép đầu tiên

Giá dầu thô tăng khi hy vọng ngoại giao về việc mở lại eo biển Hormuz dần phai nhạt. Trong các phiên gần đây, dầu Brent vượt 87 USD/thùng; Reuters cho biết giá dầu đã lên mức cao nhất trong một tháng khi hoạt động vận chuyển bị gián đoạn và thế đối đầu tại vùng Vịnh khiến rủi ro lạm phát trở lại tâm điểm.

Mức tăng trong tuần khá đáng kể: Brent tăng khoảng 8,1% còn WTI tăng khoảng 7,7%, trong khi ba chỉ số chứng khoán lớn của Mỹ giảm từ 2,0% đến 2,7%. Chi phí năng lượng cao có thể bào mòn ngân sách người tiêu dùng và lợi nhuận doanh nghiệp trước khi tác động đó được phản ánh đầy đủ trong các số liệu lạm phát chính thức.

Tuy nhiên, dầu tăng không đồng nghĩa chắc chắn với một cú sốc lạm phát kéo dài. Câu hỏi then chốt là gián đoạn sẽ kéo dài bao lâu và liệu giá năng lượng cao có lan sang tiền lương, lĩnh vực dịch vụ và kỳ vọng lạm phát hay không. Hiện tại, thị trường đang định giá mức bất định lớn hơn thay vì tin rằng cú sốc sẽ nhanh chóng biến mất.

Lợi suất trái phiếu biến cú sốc năng lượng thành vấn đề định giá

Lợi suất trái phiếu dài hạn vẫn ở mức cao do nhà đầu tư phải cân nhắc nhiều rủi ro cùng lúc: lạm phát có thể quay trở lại, chính phủ vay nợ lớn, nguồn cung trái phiếu trong tương lai tăng và nhà đầu tư đòi hỏi mức bù rủi ro cao hơn khi nắm giữ trái phiếu kỳ hạn dài. Theo Reuters, lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ kỳ hạn 30 năm đã chạm mức cao nhất kể từ năm 2007 trong đợt bán tháo gần đây.

Điều này quan trọng với cổ phiếu vì lợi suất trái phiếu là một đầu vào cốt lõi của các mô hình định giá. Khi lãi suất phi rủi ro tăng, dòng lợi nhuận xa trong tương lai của các công ty tăng trưởng cao sẽ kém giá trị hơn ở thời điểm hiện tại. Cổ phiếu công nghệ và bán dẫn vì vậy đặc biệt dễ tổn thương, nhất là khi nhà đầu tư đã bắt đầu đặt câu hỏi về chi phí và quy mô đầu tư liên quan đến trí tuệ nhân tạo (AI).

Phản ứng của thị trường phản ánh rõ mức độ nhạy cảm này. Trong một phiên gần đây, Nasdaq giảm 1,33%, so với mức giảm 0,69% của S&P 500 và 0,22% của Dow Jones.

Mỹ mua lại trái phiếu: thêm thanh khoản, chưa phải lời giải toàn diện

Bộ Tài chính Mỹ đã quyết định ít nhất tăng gấp đôi quy mô mua lại các chứng khoán kỳ hạn dài, lên 4 tỷ USD mỗi đợt. Động thái này ban đầu kéo lợi suất giảm và khiến đồng USD suy yếu. Việc loại bớt những trái phiếu cũ, kém thanh khoản khỏi thị trường có thể giúp giao dịch vận hành trơn tru hơn, nhưng không xóa bỏ các lo ngại nền tảng về lạm phát hay quy mô vay nợ của chính phủ.

Giới hạn đó nhanh chóng lộ rõ khi sự nhẹ nhõm trên thị trường trái phiếu phai đi. Lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ kỳ hạn 30 năm sau đó tăng lên 5,247%, dù trước đó đã giảm xuống 5,1765% sau thông báo của Bộ Tài chính. Nhà đầu tư đặt câu hỏi liệu chương trình có đủ sức hỗ trợ thị trường trong thời gian dài hay không.

Nói cách khác, chương trình mua lại có thể giúp thị trường vận hành ổn định hơn trong ngắn hạn, nhưng chưa làm thay đổi các lực cung—cầu rộng hơn vốn quyết định chi phí vay dài hạn. Đó là lý do cổ phiếu vẫn dễ bị bán tháo ngay cả sau động thái can thiệp của Bộ Tài chính Mỹ.

Vì sao đợt suy yếu lan ra toàn cầu?

Đà giảm không chỉ giới hạn ở nhóm công nghệ Mỹ. Cổ phiếu châu Âu đi xuống trong làn sóng né tránh tài sản rủi ro, trong khi nhiều thị trường châu Á đứng trước nguy cơ ghi nhận một tuần giảm điểm khi giá dầu tăng và căng thẳng trên thị trường trái phiếu toàn cầu kéo dài.

Độ rộng của đợt giảm này rất đáng chú ý. Nó cho thấy đây là một đợt định giá lại vĩ mô, không đơn thuần là dòng tiền rời khỏi một ngành. Lợi suất cao làm chi phí tài chính tăng trên phạm vi quốc tế, còn các nền kinh tế nhập khẩu dầu phải chịu sức ép lên cán cân thương mại, tiêu dùng và lợi nhuận doanh nghiệp.

Diễn biến tiền tệ cũng khiến câu chuyện “trú ẩn an toàn” trở nên phức tạp hơn. Sau thông báo của Bộ Tài chính Mỹ, chỉ số USD giảm 0,84% xuống 98,80, trong khi euro tăng 0,88% lên 1,1676 USD. Bitcoin cũng tăng mạnh khi các tài sản rủi ro phục hồi sau đợt hạ nhiệt ban đầu trên thị trường trái phiếu. Những diễn biến này cho thấy nhà đầu tư không đơn giản đổ xô vào các tài sản an toàn truyền thống của Mỹ; rủi ro tài khóa và lạm phát của Mỹ cũng là một phần trong quá trình định giá lại.

Fed đứng trước bài toán khó hơn

Cú sốc dầu khiến khả năng Fed sớm chuyển sang nới lỏng trở nên khó khăn hơn nếu nó bắt đầu đẩy kỳ vọng lạm phát chung lên cao. Reuters đưa tin một số quan chức Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) từng sẵn sàng tăng lãi suất tại cuộc họp tháng 7, trong khi lạm phát PCE toàn phần và PCE lõi được dự báo vẫn trên 3% trong tháng 7.

Các nhà hoạch định chính sách vì vậy phải cân bằng giữa hai rủi ro. Nếu phản ứng quá nhanh trước cú sốc dầu, Fed có thể khiến kỳ vọng lạm phát mất neo. Nhưng nếu tiếp tục duy trì chính sách thắt chặt trong lúc tăng trưởng suy yếu, áp lực lên hộ gia đình, doanh nghiệp và định giá cổ phiếu có thể sâu hơn.

Trong thời gian gián đoạn tại Hormuz còn tiếp diễn, hệ quả có khả năng thấy rõ nhất trên thị trường là biến động cao hơn và xu hướng lợi suất dài hạn “cao lâu hơn”—không nhất thiết đồng nghĩa Fed sẽ tăng lãi suất ngay, nhưng làm giảm niềm tin rằng các đợt cắt giảm đang đến gần.

Ba phép thử tiếp theo của thị trường

Ba diễn biến có thể quyết định đợt bán tháo sẽ sâu thêm hay ổn định trở lại:

1. Ngoại giao và vận tải biển: Một thỏa thuận giảm căng thẳng đáng tin cậy, giúp khôi phục hoạt động vận tải qua eo biển, sẽ loại bỏ một phần “phần bù rủi ro” khỏi giá dầu. Nếu bế tắc tiếp diễn, giá năng lượng và kỳ vọng lạm phát vẫn có thể hứng chịu thêm các cú sốc.
2. Lạm phát PCE lõi: Số liệu này sẽ cho thấy giá dầu cao chỉ tạo ra cú sốc tạm thời trên chỉ số tổng thể hay đang trở thành vấn đề lạm phát trên diện rộng.
3. Kết quả kinh doanh của Nvidia và hội nghị Jackson Hole: Báo cáo của Nvidia sẽ kiểm chứng liệu tăng trưởng lợi nhuận liên quan đến AI có đủ sức bù đắp tác động của lãi suất chiết khấu cao hơn hay không. Trong khi đó, hội nghị Jackson Hole của Fed được kỳ vọng cung cấp manh mối về cách các nhà hoạch định chính sách đánh giá tăng trưởng, lạm phát và rủi ro lãi suất.

Triển vọng mong manh nhưng chưa được định đoạt

Thị trường không chỉ phản ứng với giá dầu cao hơn. Nhà đầu tư đang định giá lại mối tương tác giữa gián đoạn năng lượng, lạm phát, nợ chính phủ và nhóm cổ phiếu tăng trưởng có mức định giá đắt. Vì vậy, một mùa báo cáo lợi nhuận tốt có thể vẫn chưa đủ để khôi phục đà tăng trước đó nếu lợi suất dài hạn tiếp tục leo thang.

Một đợt phục hồi bền vững nhiều khả năng cần ít nhất một trong ba thay đổi: tiến triển ngoại giao đáng tin cậy để mở lại các tuyến vận tải, lạm phát cơ bản dịu xuống đủ để bù đắp tác động từ năng lượng, hoặc kết quả kinh doanh vượt xa kỳ vọng—đặc biệt từ các doanh nghiệp hưởng lợi lớn từ AI. Cho đến lúc đó, sự kết hợp giữa dầu và lợi suất trái phiếu cao sẽ tiếp tục khiến chứng khoán toàn cầu dễ rung lắc mạnh trước mỗi tin tức mới.