Mỹ đưa dầu qua eo biển Hormuz như thế nào giữa lệnh phong tỏa của Iran?

Kết luận chắc chắn nhất hiện nay chỉ có thể là: dầu vẫn đang được vận chuyển, nhưng eo biển Hormuz chưa trở lại trạng thái bình thường.

Hành lang do Mỹ bảo vệ vận hành ra sao?

Cách tiếp cận được báo cáo là bảo vệ tuyến di chuyển, chứ không phải rà phá và mở thông hoàn toàn tuyến đường thủy. Lực lượng hải quân Mỹ cùng các đối tác trong khu vực giúp một số đoàn tàu chở dầu có thể đi qua, làm tăng cái giá mà Iran phải trả nếu tấn công và cung cấp cho chủ tàu một mức độ an ninh mà hoạt động thương mại thông thường hiện chưa có. Mỹ cũng đã tái lập phong tỏa hải quân nhằm vào hoạt động vận tải có liên hệ với Iran trong bối cảnh các cuộc tấn công tái diễn và căng thẳng khu vực leo thang.

Sắp xếp này không xóa bỏ mối đe dọa cốt lõi. Iran vẫn có thể sử dụng thủy lôi, máy bay không người lái, tên lửa và xuồng nhỏ để khiến hành trình trở nên nguy hiểm, ngay cả khi không thể ngăn chặn đáng tin cậy mọi tàu. Khả năng mua bảo hiểm, sự sẵn sàng của thủy thủ đoàn và nguy cơ xung đột bất ngờ vẫn quan trọng không kém khả năng điều hướng trên thực tế. Các tường thuật trước đó cho biết bảo hiểm dành cho nhiều tàu là không thể mua được hoặc có mức phí quá đắt.

Vì sao lưu lượng vẫn thấp hơn rất nhiều so với bình thường?

Hành lang này hoạt động trong bối cảnh các chủ tàu vẫn né tránh rủi ro. Theo dữ liệu hàng hải được Reuters dẫn lại, trong một ngày của tháng 7 chỉ có ba tàu chở hàng hóa đi qua eo biển — mức thấp nhất kể từ tháng 5. Lưu lượng sau đó có cải thiện, nhưng vẫn thấp hơn mức trung bình hằng ngày của tháng 8 và dễ bị tác động bởi các cuộc tấn công mới cũng như những tuyên bố đối đầu về bên kiểm soát tuyến hàng hải.

COSCO Shipping Energy Transportation và China Merchants Energy Shipping, hai doanh nghiệp vận tải dầu mỏ thuộc sở hữu nhà nước Trung Quốc, cũng được cho là đã tránh đưa tàu qua Hormuz và Bab al-Mandab từ cuối tháng 7, thay vào đó nhận hàng ở bên ngoài Vùng Vịnh. Quyết định này cho thấy giới hạn thương mại của một hành lang quân sự: một tuyến đường có thể mở về mặt kỹ thuật nhưng vẫn quá rủi ro đối với các nhà khai thác chủ lực.

Việc mở một phần tuyến đường ảnh hưởng thế nào đến Iran?

Một tuyến đi qua được bảo vệ làm giảm đòn bẩy của Tehran, bởi nó cho thấy Iran không nhất thiết có thể duy trì việc đóng cửa hoàn toàn và lâu dài. Đồng thời, Washington có thêm cách gây sức ép lên Iran mà vẫn hạn chế cú sốc năng lượng do gián đoạn vận tải gây ra.

Tuy nhiên, đòn bẩy của Iran chưa biến mất. Chỉ cần nguy cơ tấn công cũng đủ làm giảm lưu lượng mà không cần Iran phải chặn từng tàu chở dầu. Xác suất dù tương đối nhỏ của việc gặp thủy lôi, tên lửa hoặc máy bay không người lái có thể đẩy chi phí vận tải và bảo hiểm lên cao, làm chậm các chuyến hàng và khuyến khích doanh nghiệp sử dụng những điểm bốc hàng thay thế. Sức mạnh cưỡng ép của Iran vì thế đến từ sự bất định, chứ không nhất thiết phải là quyền kiểm soát vật lý tuyệt đối.

Cái giá đối với an ninh năng lượng Mỹ

Việc xả dầu khẩn cấp đã giúp giảm bớt cú sốc nguồn cung, nhưng cũng làm mỏng đi lớp đệm dự phòng của Mỹ trước một cuộc gián đoạn mới. Tính đến giữa tháng 8, kho dự trữ dầu chiến lược của Mỹ được báo cáo còn 293,4 triệu thùng, trong khi tồn kho dầu thô thương mại thấp hơn khoảng 2% so với mức trung bình 5 năm. Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA) dự báo tồn kho thương mại sẽ tiếp tục nằm dưới ngưỡng thấp nhất của biên độ theo mùa trong 5 năm cho đến hết năm 2026.

Điều đó không có nghĩa Mỹ sắp cạn dầu. Nhưng biên độ an toàn để hấp thụ một cú gián đoạn lớn khác đã hẹp hơn. Một cuộc tấn công mới ở Hormuz, sự cố tại nhà máy lọc dầu hoặc xung đột khu vực lan rộng sẽ xảy ra khi năng lực dự trữ khẩn cấp của Mỹ đã suy giảm so với trước khủng hoảng.

Các tuyến thay thế có thể thay thế Hormuz không?

Các nước xuất khẩu dầu vùng Vịnh đang mở rộng hoặc tận dụng những tuyến tránh eo biển, nhưng đây chỉ là phương án bổ trợ chứ chưa thể thay thế Hormuz.

• Saudi Arabia: Đường ống East-West có thể đưa dầu từ các mỏ ở phía đông nước này đến cảng Yanbu bên bờ Biển Đỏ, giúp một phần dầu xuất khẩu tránh hoàn toàn Hormuz. Tuyến này có giá trị chiến lược lớn nhưng không đủ sức thay thế toàn bộ sản lượng thường đi qua eo biển.
• Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE): Đường ống Habshan–Fujairah tạo lối ra Vịnh Oman. Tuy nhiên, hạ tầng và hoạt động bốc hàng tại Fujairah cũng từng đối mặt với các mối đe dọa an ninh, cho thấy tuyến tránh có thể chỉ chuyển rủi ro sang một địa điểm khác thay vì loại bỏ nó.
• Iraq: Iraq có thể sử dụng hành lang phía bắc Kirkuk–Thổ Nhĩ Kỳ để đưa dầu đến Địa Trung Hải và đang tìm kiếm thêm cơ chế xuất khẩu. Những lựa chọn này bị hạn chế bởi hạ tầng, tranh chấp chính trị, điều kiện an ninh và sự phụ thuộc liên tục của Iraq vào các cảng phía nam trong Vùng Vịnh.
• Khí tự nhiên hóa lỏng (LNG): Dầu có thể chuyển hướng qua đường ống dễ hơn khí đốt. Qatar đặc biệt dễ bị ảnh hưởng vì nước này không có một tuyến xuất khẩu thay thế đáng kể cho LNG.

Đường ống cũng tạo ra các mục tiêu cố định. Trạm bơm, kho chứa và cảng xuất khẩu có thể bị tấn công; hàng hóa sau khi đến Biển Đỏ hoặc Địa Trung Hải vẫn có thể gặp nguy hiểm. Vì vậy, hạ tầng thay thế giúp hệ thống đa dạng hơn nhưng không biến nó thành bất khả xâm phạm.

Kịch bản gần nhất là gì?

Một phần sản lượng và xuất khẩu của Trung Đông có thể phục hồi khi các chuyến tàu được bảo vệ tiếp tục đi qua. Tuy nhiên, khả năng nhanh chóng trở lại mức trước khủng hoảng là thấp. Chủ tàu vẫn thận trọng, phí bảo hiểm còn cao, trong khi các cơ sở bốc hàng và tuyến hàng hải lân cận vẫn dễ bị tấn công.

Cách đọc thận trọng hơn từ các bằng chứng hiện có là: phục hồi từng phần đi kèm gián đoạn lặp lại, chứ chưa phải mở cửa bền vững. Mỹ có thể duy trì một hành lang trong một khoảng thời gian, nhưng sự bảo vệ quân sự không thể thay thế niềm tin thương mại. Chừng nào các công ty bảo hiểm, thủy thủ đoàn và chủ tàu chưa tin rằng tuyến đường an toàn một cách ổn định, Hormuz vẫn là điểm nghẽn năng lượng — ngay cả khi một số tàu vẫn có thể đi qua.