Trung Quốc tung thêm biện pháp kích cầu, vì sao Bắc Kinh vẫn tránh gói kích thích quy mô lớn?

Song song với đó, sáu biện pháp hỗ trợ đầu tư và tiêu dùng được cho là đã tạo điều kiện cho hơn 20 nghìn tỷ nhân dân tệ tín dụng mới chảy vào các lĩnh vực liên quan trong giai đoạn từ tháng 1 đến tháng 7. Trung Quốc cũng dành 187,5 tỷ nhân dân tệ cho chương trình đổi hàng tiêu dùng và thúc đẩy giải ngân nhanh hơn đối với các dự án hạ tầng đã được phê duyệt.

Vì sao các số liệu mới gây áp lực lên chính sách?

Các chỉ báo tháng 7 cho thấy đà phục hồi đã yếu đi ngay khi nửa cuối năm bắt đầu. Sản lượng công nghiệp tăng 4,5% so với cùng kỳ, thấp hơn mức dự báo 4,8%; doanh số bán lẻ chỉ tăng 0,6%, kém xa mức kỳ vọng 1,5%. Đầu tư tài sản cố định tại khu vực đô thị trong bảy tháng đầu năm giảm 6,7%.

GDP quý II tăng 4,3% so với cùng kỳ, giảm từ mức 5% của quý I và thấp hơn ngưỡng dưới của mục tiêu tăng trưởng cả năm 4,5%–5%. Bức tranh này cho thấy sản xuất và xuất khẩu tương đối vững chưa đủ để bù đắp sự dè dặt của hộ gia đình, đầu tư tư nhân yếu và sức ép kéo dài từ thị trường bất động sản.

Vì vậy, mục tiêu của các biện pháp mới là chuyển một phần động lực tăng trưởng sang tiêu dùng trong nước. Trợ cấp lãi suất có thể khiến người dân dễ đưa ra quyết định mua sắm hơn, đồng thời giúp nhà hàng, cơ sở du lịch, cửa hàng và các doanh nghiệp dịch vụ tiếp cận vốn với chi phí thấp hơn.

Vì sao Bắc Kinh không tung một gói kích thích “cú hích lớn”?

Lý do đầu tiên là Trung Quốc muốn tránh lặp lại mô hình tăng trưởng phụ thuộc quá nhiều vào bất động sản, đầu tư hạ tầng và tín dụng do chính quyền địa phương thúc đẩy. Một gói kích thích quy mô lớn có thể hỗ trợ tăng trưởng trong ngắn hạn, nhưng cũng dễ làm gia tăng nợ và tạo thêm tài sản kém hiệu quả.

Lý do thứ hai là Bắc Kinh đang cùng lúc xử lý các nghĩa vụ nợ nằm ngoài bảng cân đối của chính quyền địa phương. Chương trình hoán đổi nợ trị giá 10 nghìn tỷ nhân dân tệ trước đó nhằm chuyển các khoản nợ đắt đỏ, kỳ hạn ngắn thành trái phiếu địa phương có chi phí thấp hơn và kỳ hạn dài hơn. Chính phủ cũng đặt mục tiêu xóa bỏ các phương tiện tài chính của chính quyền địa phương vào giữa năm 2027.

Những ưu tiên này làm giảm khả năng để các địa phương tiếp tục mở rộng vay nợ theo cách cũ. Bắc Kinh vì thế có xu hướng sử dụng nguồn lực trung ương, tín dụng ngân hàng, trợ cấp cho người tiêu dùng và hỗ trợ có chọn lọc cho hạ tầng, thay vì giao thêm nhiệm vụ chi tiêu cho các địa phương đang chịu áp lực tài chính.

Không gian tài khóa có hạn nhưng chưa đóng lại

Trung Quốc đặt mục tiêu thâm hụt ngân sách năm 2026 ở khoảng 4% GDP, tương đương 5,89 nghìn tỷ nhân dân tệ, đồng thời ấn định trần 4,4 nghìn tỷ nhân dân tệ cho trái phiếu chuyên dùng mới của chính quyền địa phương.

Trong bối cảnh đó, việc nhà nước trả một phần lãi vay hoặc hỗ trợ chương trình đổi hàng có thể tạo thêm nhu cầu với chi phí ngân sách tức thời thấp hơn so với các khoản chuyển tiền đại trà hoặc một vòng đầu tư hạ tầng khổng lồ. Một phần quá trình truyền dẫn chính sách cũng đi qua hệ thống ngân hàng, thay vì hoàn toàn dựa vào chi tiêu trực tiếp của ngân sách.

Cách làm này phù hợp với kế hoạch xây dựng các cải cách tài khóa và thuế đến năm 2030, cũng như cam kết không tạo thêm nợ tiềm ẩn mới cho chính quyền địa phương. Mục tiêu dài hạn không chỉ là “bơm tiền” để đạt tăng trưởng, mà còn là thiết lập lại quan hệ tài chính giữa trung ương và địa phương theo hướng bền vững hơn.

Điều gì có thể khiến Bắc Kinh hành động mạnh tay hơn?

Sản xuất công nghệ cao và xuất khẩu, được hỗ trợ một phần bởi nhu cầu toàn cầu đối với hạ tầng trí tuệ nhân tạo, đang tạo cho các nhà hoạch định chính sách một khoảng đệm nhất định. Điều này làm giảm sức ép phải công bố ngay một gói kích thích lớn.

Tuy nhiên, xuất khẩu và sản xuất công nghệ cao không thể tự giải quyết tình trạng tiêu dùng hộ gia đình trì trệ, đầu tư tư nhân suy yếu hay nguồn thu gắn với bất động sản của chính quyền địa phương. Các biện pháp hiện tại cho thấy Bắc Kinh sẵn sàng hành động, nhưng thời điểm và quy mô của bất kỳ gói hỗ trợ lớn tiếp theo vẫn chưa được xác định.

Nhiều khả năng, chính sách sẽ tiếp tục được điều chỉnh từng bước và phụ thuộc vào việc các chỉ báo về nhu cầu trong nước có xấu đi thêm hay không. Nói cách khác, Bắc Kinh đang chọn cách “rải lực” để hỗ trợ nền kinh tế mà vẫn giữ dư địa xử lý nợ và tiến hành cải cách tài khóa.