Cuộc đua kế nhiệm Tổng thư ký Liên Hợp Quốc: Ai đang dẫn đầu?

Cuộc đua chọn người kế nhiệm Tổng thư ký Liên Hợp Quốc António Guterres vẫn chưa ngã ngũ khi Hội đồng Bảo an tiến hành vòng bỏ phiếu thăm dò không chính thức thứ hai trong ngày 21/8. Rebeca Grynspan vẫn là người dẫn đầu sớm sau vòng bỏ phiếu ngày 30/7, nhưng chưa ứng viên nào đủ gần với một đề cử chắc chắn. Cán cân giữa các cường quốc và nguy cơ phủ quyết sẽ đóng vai trò quyết định.

Vòng bỏ phiếu đầu tiên diễn ra thế nào?

Đây là một cuộc bỏ phiếu kín, không mang tính ràng buộc, nhằm giúp 15 thành viên Hội đồng Bảo an đánh giá mức độ ủng hộ ban đầu dành cho từng ứng viên. Với mỗi cái tên, các thành viên đánh dấu ẩn danh một trong ba lựa chọn: “khuyến khích”, “không khuyến khích” hoặc “không có ý kiến”.

Kết quả vòng đầu tiên như sau:

• Rebeca Grynspan của Costa Rica: 10 phiếu “khuyến khích”, 1 phiếu “không khuyến khích” và 4 phiếu “không có ý kiến”.
• Carolyn Rodrigues-Birkett của Guyana: 9 phiếu “khuyến khích”, 2 phiếu “không khuyến khích” và 4 phiếu “không có ý kiến”.
• Rafael Grossi, Tổng giám đốc Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA), đến từ Argentina: 7 phiếu “khuyến khích”, 2 phiếu “không khuyến khích” và 6 phiếu “không có ý kiến”.

Michelle Bachelet, María Fernanda Espinosa, Macky Sall và Olara Otunnu đứng sau ba ứng viên dẫn đầu. Tuy nhiên, đây mới chỉ là phép đo sơ bộ về sự ủng hộ, không phải quyết định lựa chọn.

Ivonne Baki không có tên trong lá phiếu đầu tiên. Tonga chỉ đề cử nhà ngoại giao Ecuador này trong tuần 18/8, đưa tổng số ứng viên lên tám người và khiến Ecuador có hai đại diện trong cuộc đua.

Tám ứng viên hiện nay

Danh sách hiện gồm:

• Rebeca Grynspan, Costa Rica;
• Carolyn Rodrigues-Birkett, Guyana;
• Rafael Grossi, Argentina;
• Ivonne Baki và María Fernanda Espinosa, Ecuador;
• Michelle Bachelet, Chile;
• Macky Sall, Senegal;
• Olara Otunnu, Uganda.

Grynspan, Rodrigues-Birkett và Grossi là ba ứng viên đã thể hiện được mức ủng hộ rõ nhất trong vòng đầu tiên. Với việc mới tham gia rất muộn, mức độ ủng hộ thực tế dành cho Baki tại Hội đồng Bảo an vẫn chưa được biết.

Baki, 75 tuổi, đặt trọng tâm tranh cử vào phòng ngừa xung đột và đổi mới Liên Hợp Quốc. Bà cũng nhắc tới những trải nghiệm của mình trong bối cảnh nội chiến Lebanon. Một số thông tin cho rằng Baki nhận được sự hậu thuẫn của Mỹ, hoặc các mối quan hệ của bà với Donald Trump và Bill Clinton có thể chuyển thành sự ủng hộ chính thức của Washington. Tuy nhiên, các thông tin hiện có chưa xác nhận bất kỳ sự ủng hộ hay cam kết bỏ phiếu nào từ Mỹ; vì vậy, đây vẫn nên được xem là những nhận định chính trị chưa được kiểm chứng.

Tranh cãi quanh vai trò của Annalena Baerbock

Chủ tịch Đại hội đồng Liên Hợp Quốc Annalena Baerbock kêu gọi các nước đề cử ứng viên đúng thời hạn, tổ chức đối thoại công khai với các ứng viên và mở rộng sự tham gia của các quốc gia thành viên. Bà cũng thúc đẩy một cuộc thăm dò hướng tới công chúng.

Mỹ và Nga cho rằng cách tiếp cận này can thiệp vào thẩm quyền của Hội đồng Bảo an, cơ quan được Hiến chương Liên Hợp Quốc giao nhiệm vụ đề cử Tổng thư ký. Các tường thuật cho biết Washington cáo buộc bà Baerbock tìm cách làm suy yếu quy trình, trong khi Moscow bày tỏ quan ngại về vai trò mà bà đang đảm nhận.

Dù vậy, các cuộc bỏ phiếu thăm dò chỉ có sức nặng chính trị, không tạo ra hiệu lực pháp lý bắt buộc.

Nga vẫn để ngỏ khả năng đưa thêm ứng viên

Moscow phát tín hiệu rằng những ứng viên mới vẫn có thể xuất hiện, đồng thời chỉ trích hồ sơ của António Guterres, đặc biệt trong bối cảnh tranh luận rộng hơn về hiệu quả hoạt động và khả năng xử lý xung đột của Liên Hợp Quốc.

Lập trường để ngỏ này giúp Nga duy trì đòn bẩy trong đàm phán. Việc tiếp tục mở cửa cho các tên tuổi mới có thể khiến quá trình sớm đạt đồng thuận quanh những ứng viên đang dẫn đầu trở nên khó khăn hơn. Tuy nhiên, các thông tin hiện có chưa cho thấy Nga đã cam kết ủng hộ hoặc tuyên bố phủ quyết bất kỳ ứng viên cụ thể nào.

Điều kiện để được lựa chọn

Theo thông lệ của Liên Hợp Quốc và Điều 97 của Hiến chương, Hội đồng Bảo an phải đề cử một ứng viên để Đại hội đồng phê chuẩn. Người được đề cử cần nhận ít nhất 9 trong 15 phiếu của Hội đồng Bảo an và không bị bất kỳ thành viên thường trực nào phủ quyết. Năm thành viên thường trực là Trung Quốc, Pháp, Nga, Vương quốc Anh và Mỹ.

Ở các vòng thăm dò sau, cách sử dụng phiếu thường giúp thể hiện rõ hơn quan điểm của các thành viên thường trực, qua đó làm lộ diện nguy cơ phủ quyết đối với từng ứng viên.

Nhiệm kỳ thứ hai của Guterres kết thúc vào ngày 31/12. Thông lệ luân phiên khu vực về mặt chính trị đang có lợi cho khu vực Mỹ Latinh và Caribe trong lần lựa chọn này, dù đây không phải quy định bắt buộc. Điều đó phần nào lý giải sự hiện diện nổi bật của các ứng viên Mỹ Latinh.

Các vòng bỏ phiếu có thể tiếp tục đến tháng 10 hoặc muộn hơn nếu năm thành viên thường trực chưa tìm được tiếng nói chung. Các nguồn tin trước đó cũng dự đoán quy trình có thể kéo dài sang tháng 10, nhất là khi các ứng viên vẫn có thể tiếp tục gia nhập cuộc đua.

Điểm cần theo dõi sau vòng bỏ phiếu thứ hai không chỉ là ứng viên nào có nhiều phiếu “khuyến khích” nhất. Câu hỏi quan trọng hơn là liệu người dẫn đầu có thể tập hợp ít nhất 9 phiếu mà vẫn được cả năm thành viên thường trực chấp nhận hay không.