Cháy rừng ở châu Âu có thể tăng gần gấp ba vào cuối thế kỷ này

Dự báo: tăng ngay cả trong kịch bản lạc quan

Một nghiên cứu đăng trên tạp chí Global Change Biology, do Viện Nghiên cứu Tác động Khí hậu Potsdam (PIK) dẫn đầu, cho thấy gánh nặng cháy rừng tại châu Âu có thể tăng mạnh vào cuối thế kỷ này. Ngay cả khi thế giới thực hiện các biện pháp khí hậu quyết liệt, diện tích bị cháy vẫn được dự báo lớn hơn hiện nay; trong kịch bản phát thải cao, con số này có thể gần gấp ba.

Các nhà nghiên cứu so sánh diện tích cháy trung bình dự kiến trong giai đoạn 2070–2100 với mức trung bình hiện nay. Kết quả cho thấy:

• Phát thải thấp (SSP1-2.6, mức ấm lên khoảng 1,8°C): diện tích cháy hằng năm tăng khoảng 39%.
• Phát thải cao (SSP3-7.0, mức ấm lên khoảng 3,6°C): diện tích cháy hằng năm tăng khoảng 192%, tương đương gần 2,92 lần mức hiện nay.

Những tỷ lệ này là kết quả mô phỏng khí hậu, không phải dự báo chính xác cho từng quốc gia hay từng năm. Tuy nhiên, thông điệp chính khá rõ: mức độ nóng lên toàn cầu càng cao, nguy cơ cháy rừng trên diện rộng càng lớn.

Vì sao nắng nóng, khô hạn và gió khiến lửa lan nhanh hơn?

Nắng nóng làm thảm thực vật mất nước. Hạn hán kéo dài khiến đất và cây cối khô hơn, tạo ra nguồn nhiên liệu dễ bắt lửa. Khi gió mạnh xuất hiện, ngọn lửa có thể lan nhanh, phát tán tàn lửa và vượt quá khả năng ứng phó tại chỗ. Sự kết hợp của ba yếu tố này—nóng, khô và có gió—là động lực chính đằng sau nguy cơ gia tăng được nghiên cứu dự báo.

Địa Trung Hải vẫn là vùng dễ tổn thương nhất bởi khu vực này vốn có khí hậu nóng, khô và lịch sử cháy rừng đáng kể. Nhưng nguy cơ không chỉ tập trung ở phía nam châu Âu. Tây Âu và Trung Âu, những nơi trước đây ít phải đối mặt với các đám cháy quy mô lớn, cũng có thể chứng kiến điều kiện thời tiết nguy hiểm lan rộng hơn.

Mùa cháy năm 2026 cho thấy cuộc khủng hoảng đã nghiêm trọng đến đâu

Số liệu của Hệ thống Thông tin Cháy rừng châu Âu (EFFIS), do Trung tâm Nghiên cứu Chung của Ủy ban châu Âu quản lý, cho biết đến ngày 19 tháng 8 năm 2026, lửa đã thiêu rụi 616.202 ha tại châu Âu. Con số này thấp hơn cùng thời điểm năm 2025, nhưng cao hơn gấp đôi mức trung bình 20 năm của giai đoạn 2006–2025 là 280.045 ha.

Năm 2025 cũng là mùa cháy rừng tàn khốc nhất từng được ghi nhận tại Liên minh châu Âu, với 1.079.538 ha bị thiêu rụi.

Thiệt hại kinh tế của mùa cháy năm 2026 đã được ước tính vượt 15 tỷ euro vào đầu tháng 8. Một số đánh giá đưa ra khoảng 15,6–19,1 tỷ euro, bao gồm thiệt hại nhà cửa, cơ sở hạ tầng, chi phí chữa cháy, dọn dẹp và các khoản bảo hiểm dự kiến. Do khác nhau về phạm vi và phương pháp tính, đây vẫn là những con số sơ bộ, chưa phải tổng kết cuối cùng.

Ngay cả trước khi tính đến tổn thất về sức khỏe, hệ sinh thái, nông nghiệp, rừng và du lịch, Ủy ban châu Âu đã ước tính thiệt hại đối với tài sản và cơ sở hạ tầng do cháy rừng ở EU vào khoảng 2,5 tỷ euro mỗi năm.

Phòng ngừa có thể giảm thiệt hại như thế nào?

Nghiên cứu cho thấy quản lý cháy rừng tốt hơn có thể làm giảm diện tích bị thiêu rụi, dù không thể xóa bỏ hoàn toàn tác động của khí hậu nóng lên. Các biện pháp thiết thực gồm:

• quản lý thảm thực vật và vật liệu dễ cháy;
• khôi phục cảnh quan có khả năng chống chịu với lửa;
• tạo khoảng trống an toàn quanh khu dân cư;
• nâng cao nhận thức của cộng đồng về nguy cơ cháy;
• phát hiện và cảnh báo sớm hơn;
• tăng cường lực lượng chữa cháy địa phương đã qua đào tạo;
• bảo đảm đủ phương tiện chữa cháy trên mặt đất và trên không.

Mục tiêu không chỉ là dập lửa nhanh hơn. Nếu một đám cháy được phát hiện và khống chế từ sớm, diện tích bị thiêu rụi có thể nhỏ hơn đáng kể, qua đó tránh được những khoản chi phí lớn hơn cho sơ tán, tái thiết, phục hồi đất và hỗ trợ sinh kế.

Liên minh châu Âu đang thúc đẩy cách tiếp cận quản lý rủi ro cháy rừng tích hợp, trong đó có quản lý nhiên liệu thực vật bền vững và đưa rủi ro cháy vào quy hoạch phục hồi thiên nhiên.

Vì sao chỉ tăng cường chữa cháy là chưa đủ?

Trong những đợt kết hợp cực đoan giữa nắng nóng, hạn hán và gió mạnh, đám cháy có thể lan quá nhanh, cháy quá dữ dội và ảnh hưởng trên phạm vi quá rộng so với năng lực của các hệ thống được thiết kế dựa trên điều kiện khí hậu trong quá khứ.

Vì vậy, cảnh báo của các nhà nghiên cứu đi theo hai hướng song song. Một mặt, các quốc gia cần đầu tư ngay vào công tác phòng ngừa, phát hiện sớm và chuẩn bị ứng phó phù hợp với từng địa phương. Mặt khác, thế giới phải nhanh chóng cắt giảm khí thải nhà kính để ngăn thời tiết thuận lợi cho cháy rừng trở nên khắc nghiệt hơn.

Nói cách khác, quản lý tốt hơn có thể giúp giảm thiệt hại trước mắt, nhưng chỉ giảm phát thải mới có thể hạn chế mức độ nghiêm trọng của cuộc khủng hoảng về lâu dài.