Vì sao báo cáo về can thiệp bầu cử nước ngoài năm 2024 vẫn chưa được công bố?

Chính quyền Trump đã công bố một số hồ sơ tình báo về lỗ hổng của hạ tầng bầu cử, trong khi bản đánh giá tổng thể về hoạt động của nước ngoài trong cuộc bầu cử tổng thống năm 2024 vẫn chưa được công khai. Sự tương phản này rất đáng chú ý: báo cáo bị thiếu lẽ ra phải cung cấp cho công chúng một bức tranh toàn diện của chính phủ Mỹ về những nỗ lực nước ngoài nhằm tác động đến cử tri, tranh luận công khai hoặc niềm tin vào cuộc bầu cử — chứ không chỉ là tập hợp tài liệu cho thấy đối thủ có thể làm gì.

Quy định báo cáo bắt nguồn từ đâu?

Quy trình này bắt đầu với Sắc lệnh Hành pháp 13848, được Donald Trump ký ngày 12/9/2018. Sắc lệnh yêu cầu Giám đốc Tình báo Quốc gia Mỹ, sau khi tham vấn các cơ quan liên quan, phải đánh giá thông tin cho thấy một chính phủ nước ngoài hoặc người đại diện của họ đã tìm cách can thiệp vào một cuộc bầu cử Mỹ, chậm nhất 45 ngày sau khi cuộc bầu cử kết thúc.

Sau đó, Quốc hội bổ sung các yêu cầu báo cáo và thông báo liên quan đến can thiệp bầu cử vào luật liên bang thông qua Đạo luật Ủy quyền Quốc phòng cho tài khóa 2020 (FY2020 NDAA). Khung pháp lý này phân biệt giữa bản đánh giá mật phục vụ hoạt động giám sát của Quốc hội và phần tóm lược không mật để công chúng tiếp cận, trong khi vẫn bảo vệ nguồn tin cùng phương pháp thu thập tình báo.

Tuy nhiên, mốc thời gian này cần được đặt trong bối cảnh chính xác. Hạn 45 ngày đối với cuộc bầu cử năm 2024 rơi vào khoảng tháng 12/2024, trước khi Trump bắt đầu nhiệm kỳ thứ hai. Vì vậy, trách nhiệm được xác lập rõ nhất của chính quyền hiện nay là việc tiếp tục không công bố báo cáo sau đó, chứ không chỉ riêng việc bỏ lỡ hạn ban đầu.

Vì sao việc thiếu báo cáo lại quan trọng?

Một bản đánh giá công khai có thể giúp phân biệt ba câu hỏi khác nhau:

• Chính phủ nước ngoài có tiến hành các chiến dịch gây ảnh hưởng nhằm vào cử tri hoặc dư luận hay không?
• Những chiến dịch đó có làm suy giảm niềm tin vào cuộc bầu cử hay không?
• Có tác nhân nước ngoài nào xâm nhập hoặc can thiệp vào hệ thống kỹ thuật phục vụ đăng ký cử tri, bỏ phiếu, kiểm phiếu hay công bố kết quả hay không?

Đây không phải những khẳng định có thể dùng thay thế cho nhau. “Ảnh hưởng nước ngoài” có thể bao gồm các nỗ lực công khai hoặc bí mật nhằm thuyết phục cử tri, làm gia tăng chia rẽ hoặc khiến người dân nghi ngờ tính chính danh của cuộc bầu cử. Trong nghĩa hẹp hơn, “can thiệp bầu cử” liên quan đến việc làm suy yếu hoặc phá vỡ hoạt động của cơ quan quản lý bầu cử, từ đăng ký cử tri, bỏ phiếu, kiểm phiếu đến báo cáo kết quả.

Khi chưa có báo cáo năm 2024, công chúng không được tiếp cận đánh giá tổng hợp của cộng đồng tình báo về những gì đã xảy ra trong cuộc bầu cử đó. Khoảng trống này càng đáng chú ý khi các tài liệu tình báo liên quan đến bầu cử khác được công bố có chọn lọc, khiến người đọc khó đánh giá từng tuyên bố trong đầy đủ bối cảnh.

Nhà Trắng đã công bố những gì thay thế?

Tháng 7/2026, Nhà Trắng công bố hàng trăm trang đánh giá tình báo, email và hồ sơ điều tra trước đây thuộc diện mật, liên quan đến các mối đe dọa từ nước ngoài cũng như lỗ hổng trong hạ tầng bầu cử Mỹ. Các tài liệu của Nhà Trắng được trình bày như bằng chứng cho thấy các đối thủ có khả năng xâm nhập hệ thống bầu cử, đồng thời đưa ra cáo buộc rằng quan chức Mỹ từng che giấu thông tin quan trọng.

Nhưng việc hệ thống tồn tại lỗ hổng không đồng nghĩa với bằng chứng cho thấy phiếu bầu đã bị thay đổi. Các đánh giá độc lập về số tài liệu được công bố cho biết chúng không chứng minh rằng can thiệp hoặc gian lận từ nước ngoài đã làm thay đổi kết quả bầu cử năm 2020, cũng không cho thấy các quan chức tình báo che giấu bằng chứng về một kết quả như vậy.

Điểm phân biệt này có ý nghĩa then chốt:

Bằng chứng cho thấy một đối thủ có thể nhắm vào cơ sở dữ liệu cử tri, website bầu cử hoặc các hệ thống liên quan chỉ cho thấy năng lực và rủi ro. Tự thân điều đó không chứng minh đối thủ đã thay đổi lá phiếu hoặc tổng số phiếu trong một cuộc bầu cử cụ thể.

Vì thế, cần đọc riêng các tuyên bố công khai của chính quyền và nội dung thực tế của những bản đánh giá được giải mật. Nhà Trắng nhấn mạnh mức độ phơi nhiễm của hệ thống và cáo buộc có hành vi che giấu; còn báo cáo năm 2024 bị thiếu mới nhằm trả lời câu hỏi cụ thể hơn: các tác nhân nước ngoài đã thực sự cố gắng làm gì hoặc đạt được gì trong cuộc bầu cử đó.

Báo cáo về năm 2020 cho thấy điều gì?

Bản Đánh giá của Cộng đồng Tình báo Mỹ công bố tháng 3/2021 là phép so sánh hữu ích nhất. Báo cáo kết luận Nga tìm cách hạ uy tín Joe Biden và ủng hộ Trump, trong khi Iran tìm cách làm suy yếu nỗ lực tái đắc cử của Trump. Báo cáo cũng đánh giá Trung Quốc từng cân nhắc các chiến dịch gây ảnh hưởng lớn nhằm thay đổi kết quả bầu cử, nhưng đã không triển khai chúng.

Đồng thời, báo cáo cho biết cộng đồng tình báo không có dấu hiệu nào cho thấy một tác nhân nước ngoài tìm cách thay đổi bất kỳ khía cạnh kỹ thuật nào của quy trình bầu cử năm 2020, bao gồm đăng ký cử tri, bỏ phiếu, kiểm phiếu hoặc công bố kết quả. Báo cáo đánh giá việc thao túng quy trình bầu cử trên quy mô lớn sẽ khó thực hiện mà không bị phát hiện, do hoạt động thu thập tình báo, giám sát an ninh vật lý và an ninh mạng, sự khác biệt giữa các bang, cùng các biện pháp bảo vệ sau bầu cử.

Các kết luận về năm 2020 cho thấy vì sao một bản đánh giá đầy đủ lại cần thiết. Chính phủ có thể xác định những nỗ lực gây ảnh hưởng nghiêm trọng từ nước ngoài mà không kết luận rằng các tác nhân nước ngoài đã thay đổi lá phiếu. Ngược lại, tài liệu về lỗ hổng có thể là cơ sở để tăng cường an ninh mà vẫn không chứng minh lỗ hổng đó từng bị khai thác để làm thay đổi kết quả bầu cử.

Vì sao việc phân loại và giải mật tài liệu bị soi xét?

Các nghị sĩ và nhà phê bình đặt câu hỏi liệu chính quyền có áp dụng nhất quán các tiêu chuẩn phân loại và giải mật thông tin hay không. Các thành viên đảng Dân chủ trong Ủy ban Tình báo Hạ viện cho rằng việc Nhà Trắng công bố tài liệu dường như gắn với nỗ lực củng cố các thuyết âm mưu về bầu cử, trong khi những báo cáo về an ninh bầu cử đã quá hạn vẫn không được cung cấp.

Các nguồn hiện có cho phép mô tả đây là mối lo ngại mang tính chính trị và thể chế, nhưng chưa đủ để khẳng định động cơ cá nhân của Trump trong mọi quyết định phân loại hay giải mật. Chỉ trích có cơ sở rõ nhất hẹp hơn: việc công bố có chọn lọc có thể làm nổi bật năng lực gây hại đáng lo ngại, đồng thời giữ lại bản đánh giá toàn diện cần thiết để xác định điều gì thực sự đã xảy ra.

Quốc hội Mỹ đang phản ứng ra sao?

Các nỗ lực tại Quốc hội tập trung vào việc yêu cầu cung cấp tài liệu đã quá hạn và xây dựng quy định minh bạch hơn cho tương lai. Hạ nghị sĩ Jim Himes đề xuất một sửa đổi yêu cầu cộng đồng tình báo công bố bản đánh giá không mật về các mối đe dọa bầu cử từ nước ngoài trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tháng 11/2026. Hạ nghị sĩ Jason Crow đề xuất biện pháp riêng nhằm tạm giữ một phần ngân sách của Văn phòng Giám đốc Tình báo Quốc gia (ODNI) cho đến khi Quốc hội nhận được các báo cáo theo luật về cuộc bầu cử năm 2024 và 2026.

Thượng nghị sĩ Mark Warner và Alex Padilla cũng yêu cầu Giám đốc Tình báo Quốc gia có cuộc báo cáo khẩn cấp, do lo ngại về việc thu hẹp hoạt động của cộng đồng tình báo và giảm công khai thông tin liên quan đến các mối đe dọa bầu cử từ nước ngoài.

Việc yêu cầu báo cáo về mối đe dọa bầu cử có nền tảng lịch sử mang tính lưỡng đảng, trong đó có các quy định được thông qua trong Đạo luật Ủy quyền Quốc phòng tài khóa 2020. Tuy vậy, những yêu cầu công khai cụ thể được xác định trong hồ sơ hiện có — từ Himes, Crow, Warner và Padilla — chủ yếu do các nghị sĩ Dân chủ dẫn dắt. Các nguồn chưa chứng minh sự tồn tại của một liên minh lưỡng đảng chính thức hiện nay tại Quốc hội đang cùng yêu cầu công bố bản đánh giá năm 2024.

Câu hỏi then chốt vẫn chưa có lời giải

Các chính phủ nước ngoài và những đối thủ khác có khả năng tiến hành chiến dịch gây ảnh hưởng cũng như nhắm vào một số bộ phận trong hạ tầng bầu cử Mỹ. Nhận định khái quát này được cả các đánh giá của chính phủ lẫn những tài liệu Nhà Trắng công bố ủng hộ.

Điều công chúng chưa biết là phán đoán đầy đủ của cộng đồng tình báo về hoạt động của nước ngoài trong cuộc bầu cử tổng thống năm 2024: tác nhân nào đã hành động, họ định làm gì, nỗ lực đó có tác động hay không và có hệ thống kỹ thuật nào bị xâm phạm hay không. Cho đến khi bản đánh giá bắt buộc phải công khai được phát hành, những hồ sơ được giải mật riêng lẻ vẫn không thể thay thế cho lời giải thích toàn diện đó.