Hằng Nga 7 có gì đặc biệt? Trung Quốc đưa cả tàu quỹ đạo, tàu đổ bộ, xe tự hành và robot “nhảy” lên Mặt Trăng

Hằng Nga 7 là sứ mệnh robot tiếp theo của Trung Quốc nhằm khảo sát cực Nam Mặt Trăng từ cả quỹ đạo lẫn bề mặt, đồng thời tìm bằng chứng về băng nước trong các khu vực vĩnh viễn chìm trong bóng tối. Tên lửa Trường Chinh 5 dự kiến được phóng từ Văn Xương trong một khung thời gian có thể mở lúc 0 giờ UTC ngày 24/8/2026, tương đương 7 giờ sáng cùng ngày theo giờ Việt Nam. Tuy nhiên, đây chưa phải thời điểm cất cánh được xác nhận; các thông báo hàng không và lịch theo dõi phóng cho thấy khung thời gian có thể kéo dài nhiều ngày.

Vì sao Hằng Nga 7 đặc biệt tham vọng?

Phần lớn sứ mệnh Mặt Trăng tập trung vào một phương thức thám hiểm chính. Hằng Nga 7 được thiết kế để kết hợp cả bốn phương thức: bay quanh quỹ đạo, hạ cánh, di chuyển trên bề mặt và bay nhảy giữa các địa hình.

Các phương tiện chủ chốt gồm một tàu quỹ đạo, tàu đổ bộ, xe tự hành và robot bay hoặc “nhảy” mini. Kiến trúc sứ mệnh còn có sự hỗ trợ của vệ tinh chuyển tiếp. Tài liệu khoa học nền tảng liệt kê 18 thiết bị khoa học trên vệ tinh chuyển tiếp, tàu quỹ đạo, tàu đổ bộ, xe tự hành và robot bay mini.

Sự kết hợp này rất quan trọng bởi cực Nam Mặt Trăng không thể được nghiên cứu đầy đủ chỉ từ một vị trí. Tàu quỹ đạo có thể lập bản đồ và viễn thám trên diện rộng; tàu đổ bộ đo đạc tại điểm hạ cánh; xe tự hành khảo sát những khu vực có thể tiếp cận; còn robot bay mini được kỳ vọng tiến vào các địa hình mà xe bánh thông thường khó hoặc không thể đi qua.

Các nguồn hiện có ủng hộ nhận định Hằng Nga 7 là sứ mệnh Mặt Trăng phức tạp nhất về công nghệ mà Trung Quốc từng thực hiện. Còn gọi đây là sứ mệnh robot Mặt Trăng phức tạp nhất lịch sử là một đánh giá rộng hơn, chưa phải sự thật đã được xác lập.

Mục tiêu săn tìm băng nước

Sứ mệnh được kỳ vọng hướng tới khu vực gần vành được chiếu sáng của miệng hố Shackleton, gần cực Nam Mặt Trăng. Vị trí này có ý nghĩa đặc biệt: những vùng lân cận bị che khuất vĩnh viễn gần như không nhận ánh sáng trực tiếp, vì vậy có thể bảo tồn các vật chất dễ bay hơi, trong đó có nước, ở nhiệt độ cực thấp.

Chiến lược thám hiểm của Hằng Nga 7 bao gồm cả môi trường được chiếu sáng và môi trường bóng tối. Xe tự hành sẽ khảo sát địa hình có thể đi tới từ khu vực hạ cánh, trong khi robot bay mini được thiết kế để tiến vào các miệng hố vĩnh viễn chìm trong bóng tối và phân tích môi trường nhằm tìm phân tử nước cùng những dấu hiệu liên quan.

Đây là bài toán kỹ thuật rất khó. Các miệng hố không có ánh sáng Mặt Trời đặt ra thách thức về nguồn điện, liên lạc, địa hình chưa chắc chắn và điều kiện nhiệt khắc nghiệt. Cơ chế bay nhảy giúp phương tiện có thể di chuyển giữa các khu vực tách biệt, tiếp cận sườn dốc hoặc lòng miệng hố mà xe tự hành thông thường có thể không vượt qua được.

Vì thế, Hằng Nga 7 không chỉ đơn giản là cuộc tìm kiếm một “mỏ băng” thuận tiện. Đây là nỗ lực kết nối dữ liệu lập bản đồ từ quỹ đạo với các phép đo trực tiếp trên bề mặt và trong lớp đất tại một trong những điểm đến khó tiếp cận nhất của Mặt Trăng.

Bốn phương tiện sẽ làm gì?

Tàu quỹ đạo

Tàu quỹ đạo sẽ khảo sát khu vực cực Nam Mặt Trăng từ trên cao, hỗ trợ lập bản đồ, đo đạc môi trường và phát hiện tài nguyên. Kế hoạch khoa học mô tả các thiết bị chụp ảnh lập thể, radar, phân tích khoáng vật bằng hồng ngoại, đo neutron và tia gamma, cùng nghiên cứu từ trường.

Tàu đổ bộ

Tàu đổ bộ sẽ thực hiện lần hạ cánh quan trọng nhất của sứ mệnh, tại khu vực gần vành được chiếu sáng của miệng hố Shackleton. Nó mang các thiết bị nghiên cứu môi trường và tài nguyên địa phương, cùng những tải trọng quốc tế như hệ thống gương phản xạ laser do Italy phát triển.

Xe tự hành

Xe tự hành được thiết kế để di chuyển trên địa hình có thể tiếp cận xung quanh điểm hạ cánh và thực hiện các phép đo lưu động. Những thiết bị dự kiến trên xe gồm camera và các công cụ nghiên cứu vật chất bề mặt cũng như môi trường Mặt Trăng.

Robot bay hoặc “nhảy” mini

Robot bay mini là thành phần cơ động đặc trưng nhất của Hằng Nga 7. Sử dụng các động cơ đẩy nhỏ, nó được thiết kế để tiếp cận những vùng vĩnh viễn chìm trong bóng tối, nơi xe tự hành khó di chuyển. Tải trọng của robot bao gồm thiết bị phân tích phân tử nước, cho phép nghiên cứu trực tiếp môi trường lạnh và tối này.

Các thiết bị quốc tế và tham vọng quan sát thiên văn

Cơ quan Vũ trụ Quốc gia Trung Quốc (CNSA) cho biết Hằng Nga 7 sẽ mang sáu thiết bị khoa học do sáu quốc gia và một tổ chức quốc tế phát triển. Các bên tham gia được công bố gồm Ai Cập, Bahrain, Italy, Nga, Thụy Sĩ, Thái Lan và Hiệp hội Đài quan sát Mặt Trăng Quốc tế.

Một trong những tải trọng khác thường nhất là ILO-C, kính thiên văn quang học góc rộng nhỏ do Hiệp hội Đài quan sát Mặt Trăng Quốc tế phối hợp với Phòng thí nghiệm Nghiên cứu Không gian thuộc Đại học Hong Kong thực hiện. Thiết bị này được thiết kế để tiến hành quan sát thiên văn từ bề mặt Mặt Trăng và ghi lại hình ảnh màu của các thiên thể.

Những hình ảnh đó là năng lực dự kiến của sứ mệnh, chưa phải kết quả đã có trước khi tàu đổ bộ hoạt động thành công.

Các tải trọng quốc tế cũng mở rộng vai trò khoa học của Hằng Nga 7 vượt ra ngoài một cuộc khảo sát băng nước đơn thuần. Chúng bao gồm thiết bị nghiên cứu bụi Mặt Trăng, vật chất bề mặt, bức xạ và nhiều khía cạnh khác của môi trường vùng cực.

Vì sao ngày phóng cần được hiểu thận trọng?

Nhiều trang theo dõi phóng tên lửa đưa tin khung thời gian của Hằng Nga 7 có thể mở lúc 0 giờ UTC ngày 24/8/2026, từ Văn Xương bằng tên lửa Trường Chinh 5. Dù vậy, thời điểm cất cánh chính xác vẫn được ghi là chưa xác nhận; một nguồn còn lưu ý rằng việc gắn sứ mệnh với khung đóng cửa vùng trời được báo cáo vẫn chưa chắc chắn.

Cách diễn đạt chính xác nhất hiện nay là: Hằng Nga 7 được nhắm tới một khung phóng vào cuối tháng 8/2026, có thể mở từ ngày 24/8, thay vì khẳng định tên lửa chắc chắn cất cánh vào một thời điểm cụ thể trong ngày này. Lịch phóng có thể thay đổi vì các yếu tố kỹ thuật, thời tiết, an toàn khu vực phóng và vận hành.

Bước đệm cho kế hoạch dài hạn của Trung Quốc

Hằng Nga 7 là một mắt xích trong chuỗi nhiệm vụ, không phải dự án riêng lẻ. Trung Quốc lên kế hoạch phóng Hằng Nga 8 vào khoảng năm 2028. Hai sứ mệnh được kỳ vọng tạo nền tảng khoa học và công nghệ cho Trạm Nghiên cứu Mặt Trăng Quốc tế, một cơ sở nghiên cứu được quy hoạch để hoạt động lâu dài với robot và có sự tham gia ngắn hạn của con người.

Sứ mệnh cũng liên quan trực tiếp tới chương trình bay vào vũ trụ có người lái của Trung Quốc. Nước này đã nêu mục tiêu đưa phi hành gia lên Mặt Trăng vào năm 2030; hoạt động trinh sát vùng cực và thử nghiệm công nghệ của Hằng Nga 7 có thể cung cấp kinh nghiệm cho mục tiêu dài hạn đó. Tuy nhiên, đây vẫn là kế hoạch, chưa phải cột mốc đã hoàn thành.

Điều gì khiến sứ mệnh này đáng chú ý?

Ý nghĩa của Hằng Nga 7 nằm ở cách các mục tiêu được liên kết với nhau:

• Khảo sát một khu vực có tầm quan trọng chiến lược trên Mặt Trăng từ quỹ đạo.
• Thử thực hiện một cuộc hạ cánh khó tại cực Nam.
• Dùng xe tự hành để di chuyển và đo đạc trên bề mặt.
• Đưa robot bay mini tới các địa hình vĩnh viễn chìm trong bóng tối.
• Kiểm nghiệm thiết bị của nhiều đối tác quốc tế.
• Thu thập dữ liệu phục vụ hạ tầng robot và các sứ mệnh có người lái trong tương lai.

Nếu vận hành đúng kế hoạch, Hằng Nga 7 có thể giúp giới khoa học hiểu rõ hơn nước và các vật chất dễ bay hơi trên Mặt Trăng nằm ở đâu, mức độ dễ tiếp cận của chúng ra sao và các nhà thám hiểm tương lai có thể làm việc thế nào trong môi trường cực Nam. Nhưng đây đều là những lợi ích tiềm năng: việc tìm băng, hạ cánh và quan sát thiên văn vẫn phụ thuộc vào thành công của quá trình phóng, bay tới Mặt Trăng, hạ cánh và vận hành trên bề mặt.

Tóm lại, Hằng Nga 7 nên được hiểu là một chương trình khảo sát tích hợp cực Nam Mặt Trăng, chứ không chỉ là một thí nghiệm phát hiện băng nước. Tàu quỹ đạo, tàu đổ bộ, xe tự hành và robot bay mini được thiết kế để nghiên cứu cùng một khu vực khắc nghiệt từ những góc độ bổ trợ cho nhau, đồng thời đặt nền móng cho chương trình Mặt Trăng robot và có người lái rộng lớn hơn của Trung Quốc.