Từ khu nghỉ dưỡng Sochi đến thị trường lúa mì: drone Ukraine đang làm rung chuyển hậu phương Nga

Chiến dịch drone tầm xa của Ukraine đang đưa tác động của chiến tranh đi sâu vào mạng lưới năng lượng và vận tải của Nga. Hệ quả rõ nhất trong đời sống thường nhật là khủng hoảng nhiên liệu: nhà máy lọc dầu bị hư hại, logistics gián đoạn, hoạt động bán lẻ bị hạn chế, giá tăng và người dân phải xếp hàng dài tại các trạm xăng.

Bờ Biển Đen chịu ảnh hưởng đặc biệt rõ vì nơi đây vừa có các khu nghỉ dưỡng nổi tiếng, vừa tập trung nhà máy lọc dầu, cảng dầu, bến cảng thương mại và hạ tầng quân sự.

Sochi không còn đứng ngoài chiến tranh

Sochi và các khu nghỉ dưỡng lân cận đang phải đối mặt đồng thời với cảnh báo drone, hoạt động của hệ thống phòng không, hỏa hoạn, gián đoạn tại các cơ sở gần đó và tình trạng thiếu nhiên liệu. Kết quả là một môi trường nghỉ dưỡng bất an và mang màu sắc quân sự hơn trên vùng bờ biển vốn lâu nay được quảng bá như điểm du lịch nội địa an toàn của Nga. Các bản tin từ khu vực mô tả tiếng còi cảnh báo, hoạt động đánh chặn drone, sự cố liên quan đến dầu và cảnh xếp hàng mua xăng trở thành một phần của mùa hè.

Sự gián đoạn không chỉ mang tính tâm lý. Trong tháng 8, chính quyền Sochi đề nghị người dân và du khách hạn chế sử dụng ô tô cá nhân sau khi các nhà cung cấp nhiên liệu giới hạn bán hàng do vấn đề logistics và lượng người đổ dồn tới các trạm xăng. Truyền thông địa phương cũng đưa tin về những hàng xe kéo dài nhiều giờ và giới hạn số nhiên liệu được mua cho mỗi phương tiện; một số tài xế được cho là phải chờ hơn 15 giờ mới có thể đổ xăng.

Theo giới chức Nga được Reuters dẫn lại, một cuộc tấn công bằng drone của Ukraine tại Gelendzhik, một khu nghỉ dưỡng khác bên bờ Biển Đen, đã khiến dân thường thương vong. Đây là cáo buộc của phía Nga về sự việc và cần được phân biệt với trách nhiệm cũng như ý định đã được xác lập độc lập.

Những diễn biến này cùng làm suy yếu hình ảnh bờ biển phía nam Nga như một vùng nghỉ dưỡng thông thường. Du lịch chưa nhất thiết dừng lại, nhưng kế hoạch di chuyển, khả năng tiếp cận đường bộ, nguồn nhiên liệu và cảm nhận về an toàn ngày càng bị chi phối bởi chiến tranh.

Vì sao Putin ít xuất hiện ở Sochi hơn?

Theo các hãng truyền thông độc lập, Vladimir Putin chưa có chuyến thăm công khai nào tới Sochi kể từ tháng 10/2025 và đã bỏ qua chuyến đi mùa xuân thường lệ vào năm 2026. Một số bản tin khác mô tả xu hướng ông chuyển sang thăm các vùng Siberia và Viễn Đông, được xem là ít chịu ảnh hưởng hơn từ các cuộc tấn công bằng drone của Ukraine.

Mô hình di chuyển này đáng chú ý, nhưng nguyên nhân không nên được trình bày như một sự thật đã được chứng minh. Mối đe dọa từ drone và các lo ngại an ninh là cách giải thích có cơ sở, song Điện Kremlin chưa công khai xác nhận rằng nỗi lo bị tấn công là lý do Putin dành ít thời gian hơn tại dinh thự ở Sochi. Bằng chứng hiện có cho thấy sự thay đổi trong lịch trình xuất hiện trước công chúng, chứ chưa đủ để kết luận về động cơ cá nhân của ông.

Các cuộc tập kích nhà máy lọc dầu tạo ra khủng hoảng nhiên liệu trong nước

Các cuộc tấn công có ý nghĩa lớn vì hệ thống lọc dầu của Nga biến dầu thô thành xăng, diesel và những sản phẩm cần thiết cho người lái xe, doanh nghiệp, nông nghiệp và mạng lưới vận tải. Thiệt hại tại nhiều cơ sở đã làm giảm sản lượng và buộc chính phủ phải áp dụng các biện pháp khẩn cấp. Ước tính về công suất lọc dầu bị ảnh hưởng thay đổi tùy nguồn và thời điểm: các đánh giá được dẫn trong tháng 7 dao động từ khoảng một phần tư đến gần một phần ba tổng công suất.

Tình trạng gián đoạn đã lan tới các cơ sở cách xa tiền tuyến. Sau một cuộc tấn công bằng drone của Ukraine trong tháng 8, nhà máy lọc dầu Orsk của Nga được cho là phải đóng cửa hoàn toàn. Việc sửa chữa có thể kéo dài tới sáu tháng vì các thiết bị quan trọng bị hư hại và linh kiện thay thế khó tìm.

Moscow đã phản ứng bằng cách hạn chế bán nhiên liệu, cấm hoặc giới hạn xuất khẩu, điều chuyển nguồn cung và tìm kiếm thêm nhiên liệu nhập khẩu cũng như phương án sửa chữa. Đến đầu tháng 7, phần lớn các vùng của Nga đã áp dụng một số hình thức hạn chế nhiên liệu hoặc thông báo gián đoạn nguồn cung. Chính Putin cũng thừa nhận người lái xe và doanh nghiệp vẫn gặp khó khăn, trong đó có tình trạng xếp hàng tại trạm xăng, dù ông cho rằng thiếu hụt vẫn trong khả năng kiểm soát.

Những tác động dễ nhận thấy trong đời sống gồm:

• hàng xe dài và trạm xăng tạm thời đóng cửa;
• giới hạn lượng nhiên liệu mỗi khách hàng được mua;
• giá tăng cùng các báo cáo về hoạt động mua bán không chính thức hoặc trên thị trường chợ đen;
• khó khăn đối với vận tải đường bộ và doanh nghiệp; và
• lo ngại tình trạng thiếu nhiên liệu có thể ảnh hưởng đến mùa thu hoạch của nông dân.

Lo ngại trong nông nghiệp đặc biệt đáng chú ý vì khủng hoảng diễn ra đúng mùa thu hoạch tại các vùng sản xuất ngũ cốc của Nga. Reuters đưa tin nông dân lo không thể mua đủ nhiên liệu để thu hoạch mùa vụ.

Xuất khẩu dầu và vận tải biển cũng chịu sức ép

Chiến dịch này không chỉ nhằm vào các nhà máy lọc dầu. Các cuộc tấn công của Ukraine cùng những biện pháp an ninh liên quan đã ảnh hưởng đến cảng dầu, đường ống, tàu chở dầu, cảng biển và các tuyến hàng hải. Nga từng hạn chế tàu thuyền hoạt động gần biển Azov và áp dụng thêm các biện pháp khác khi các cuộc tấn công nhằm vào hạ tầng năng lượng và logistics gia tăng.

Reuters đưa tin các cuộc tấn công ở Biển Đen đã làm sản lượng bốc dầu của Tập đoàn Đường ống Caspi (CPC) giảm tới một phần năm trong tháng 7. Đây là tuyến vận chuyển dầu Kazakhstan qua hạ tầng của Nga. Tác động rộng hơn là hoạt động bốc hàng, quá cảnh, bảo hiểm và vận hành cảng trở nên khó dự đoán hơn, ngay cả khi sản lượng dầu thô chưa bị phá hủy.

Điều này cho thấy sự khác biệt giữa dầu thô và sản phẩm tinh chế. Nga vẫn có thể sản xuất một lượng lớn dầu thô nhưng lại gặp khó khăn trong việc lọc đủ xăng và diesel cho thị trường nội địa. Sự mất cân đối này lý giải vì sao một nước sản xuất dầu lớn vẫn có thể đồng thời chứng kiến cảnh xếp hàng mua xăng và áp dụng cơ chế phân phối hạn chế.

Vì sao thị trường ngũ cốc toàn cầu dễ tổn thương?

Biển Đen cũng là hành lang xuất khẩu quan trọng của các mặt hàng nông sản. Nga là nước xuất khẩu lúa mì lớn nhất thế giới, còn Ukraine cũng là một cường quốc xuất khẩu nông sản. Các cuộc tấn công gần đây của cả hai bên nhằm vào cảng, bến hàng, tàu và hạ tầng liên quan đã làm tăng nguy cơ các chuyến hàng bị trì hoãn hoặc đình chỉ.

Sức ép đã tác động đến kỳ vọng trên thị trường ngũ cốc. Một tổ chức trong ngành ngũ cốc Nga cảnh báo rằng gián đoạn kéo dài có thể đe dọa xuất khẩu qua Biển Đen và đẩy giá tăng, trong khi Reuters đưa tin giá lúa mì đã tăng khi các cuộc tấn công leo thang. Viện Nghiên cứu Chính sách Lương thực Quốc tế (IFPRI) cũng liên hệ đà tăng giá lúa mì gần đây với gián đoạn vận tải trên Biển Đen, hạn hán và bất ổn rộng hơn của thị trường.

Tác động không chỉ đến từ một phía. Các cuộc tấn công của Nga vào mạng lưới cảng Odesa của Ukraine cũng làm xuất khẩu nước này gián đoạn nghiêm trọng. Reuters đưa tin Ukraine đã hạ dự báo xuất khẩu ngũ cốc cho niên vụ 2026/27 sau khi các cuộc tấn công khiến hoạt động vận chuyển từ những cảng trọng yếu ở Odesa gần như dừng lại. Một số bản tin khác cho biết xuất khẩu ngũ cốc của Ukraine giảm mạnh trong nửa đầu tháng 8 khi các cuộc tấn công làm hư hại hạ tầng cảng và tàu thuyền.

Vì vậy, rủi ro đối với thị trường toàn cầu đến từ sự suy yếu tích lũy của toàn bộ hệ thống thương mại trên Biển Đen, chứ không chỉ từ một cuộc tấn công hay cơ sở của một quốc gia. Nếu hành lang này tiếp tục thiếu ổn định, các nhà nhập khẩu tại Trung Đông, châu Phi và châu Á có thể phải tìm nguồn ngũ cốc từ những nhà cung cấp xa hơn và đắt đỏ hơn.

Nga có trừng phạt người phàn nàn về tình trạng thiếu nhiên liệu không?

Nga có lịch sử rõ ràng về việc đàn áp những người phản đối chiến tranh và các cuộc biểu tình công khai. Tuy nhiên, các bằng chứng được cung cấp không cho thấy một chính sách trên toàn quốc nhằm trừng phạt người dân chỉ vì họ công khai phàn nàn về tình trạng thiếu xăng dầu.

Nhà chức trách đã áp dụng cơ chế phân phối hạn chế và các biện pháp kiểm soát hành chính khác, trong khi sự bất mãn của công chúng gia tăng. Nhưng những dữ kiện đó khác với việc chứng minh rằng người dân bị bắt hoặc trừng phạt một cách có hệ thống chỉ vì thảo luận về hàng xe chờ đổ xăng hay chỉ trích tình trạng thiếu hụt. Do đó, nhận định mạnh hơn này vẫn chưa được xác minh.

Ý nghĩa rộng hơn

Chiến dịch của Ukraine đang tạo ra những tác động vượt xa các đám cháy tại từng nhà máy lọc dầu. Nó thử thách khả năng của Nga trong việc bảo vệ hạ tầng nằm sâu trong lãnh thổ, duy trì nguồn nhiên liệu nội địa, giữ cho các cảng hoạt động và bảo toàn vẻ bình thường của nền kinh tế nghỉ dưỡng ven Biển Đen.

Tại Sochi, sự thay đổi trước mắt thể hiện qua hạn chế giao thông, hàng xe mua nhiên liệu, cảnh báo an ninh và môi trường du lịch khó dự đoán hơn. Với Nga, vấn đề lớn hơn là thiệt hại tại các nhà máy lọc dầu đã chuyển thành thách thức về nguồn cung trên phạm vi toàn quốc. Còn với thị trường toàn cầu, rủi ro nghiêm trọng nhất là các cuộc tấn công nhằm vào tàu thuyền và cảng trên Biển Đen tiếp tục hạn chế khả năng tiếp cận cả dầu mỏ lẫn ngũ cốc.

Các bằng chứng cho thấy mức độ gián đoạn đáng kể, nhưng không phải mọi phần trong nhận định ban đầu đều đã được chứng minh. Tình trạng thiếu nhiên liệu, thiệt hại tại nhà máy lọc dầu và rủi ro đối với thương mại Biển Đen được ghi nhận rõ trong các nguồn được cung cấp. Ngược lại, động cơ của Putin và cáo buộc về một chính sách trừng phạt có hệ thống đối với người phàn nàn về khủng hoảng nhiên liệu vẫn chưa chắc chắn.