NEOM chưa “chết”, nhưng giấc mơ thành phố tương lai đã bị thu hẹp mạnh

NEOM chưa được tuyên bố chính thức là đã kết thúc. Tuy nhiên, tầm nhìn ban đầu về việc “xây mọi thứ cùng lúc” đã va phải thực tế tài chính, quản trị và kỹ thuật. Các bản tin năm 2026 mô tả dự án đang đình trệ hoặc trải qua một cuộc thu hẹp quy mô trên diện rộng, sau khi hơn 50 tỷ USD được chi và chi phí, tiến độ liên tục vượt dự tính.

Dấu hiệu rõ nhất của cuộc đảo chiều nằm ở khoản tiền cần chi để dừng hoặc đàm phán lại công việc. Ngân sách NEOM giai đoạn 2026–2030 được cho là bao gồm 60 tỷ riyal Saudi, tương đương khoảng 16 tỷ USD, dành cho các khoản thanh toán dự kiến để chấm dứt hợp đồng dài hạn với nhà thầu và xử lý điều khoản phạt. Đây là khoản tiền được dự trù trong ngân sách tương lai, không phải bằng chứng cho thấy toàn bộ số tiền đã được chi trả.

NEOM đã thay đổi như thế nào?

NEOM được giới thiệu là một vùng phát triển trị giá khoảng 500 tỷ USD ở phía tây bắc Saudi Arabia, với các dự án mang tính biểu tượng như thành phố tuyến tính The Line, trung tâm công nghiệp Oxagon và khu nghỉ dưỡng miền núi Trojena.

Tham vọng công khai của dự án vẫn rất lớn, nhưng phạm vi triển khai thực tế đã bắt đầu thu hẹp. Chi phí tăng vọt, thời hạn bị lùi và dòng vốn đầu tư nước ngoài không đạt quy mô mà Riyadh kỳ vọng. Vì vậy, Saudi Arabia chuyển trọng tâm sang cơ sở hạ tầng và các hoạt động thương mại được đánh giá là có khả năng tạo doanh thu sớm hơn, trong đó có cảng biển và trung tâm dữ liệu.

The Wall Street Journal đưa tin vào tháng 8/2026 rằng hoạt động xây dựng đã đình trệ sau khi hơn 50 tỷ USD được chi, trong khi thêm hàng tỷ USD được dành cho việc kết thúc hợp đồng thay vì hoàn thiện các công trình như kế hoạch ban đầu.

The Line bị lùi sau năm 2030

The Line là biểu tượng dễ nhận diện nhất của NEOM. Dự án từng được quảng bá như một thành phố tuyến tính dài 170 km với các tòa nhà phủ gương. Tuy nhiên, các công việc tiếp theo được cho là đã bị hoãn ít nhất đến sau năm 2030.

Điều này không đồng nghĩa mọi nền móng, đường hầm hay hạng mục hỗ trợ đã chính thức bị xóa khỏi kế hoạch. Nhưng trên những bằng chứng hiện có, lịch trình ban đầu và câu chuyện về một “siêu đô thị hoàn chỉnh” được xây dựng ở quy mô đầy đủ đã không còn đáng tin cậy. Việc tạm dừng phản ánh sự kết hợp của chi phí dự kiến đặc biệt lớn, nguồn vốn bên ngoài hạn chế và quyết định ưu tiên các dự án có hiệu quả kinh tế dễ chứng minh hơn.

Những khó khăn của The Line cũng không chỉ là một khoảng thiếu hụt vốn tạm thời. Các cuộc điều tra và bài viết phân tích mô tả tình trạng đội vốn, chậm tiến độ, chi tiêu xa hoa và văn hóa quản trị trong đó các chỉ đạo quá tham vọng khó bị chất vấn.

Vì sao mô hình xây dựng gặp trục trặc?

NEOM gom nhiều bài toán đặc biệt khó vào cùng một khu vực sa mạc hẻo lánh: đào đắp khổng lồ, xây móng, đào hầm, phát triển hệ thống giao thông và tiện ích, tổ chức hậu cần, đồng thời dựng các công trình lớn trước khi có một thành phố thông thường hay lượng khách hàng ổn định.

Dấu vết vật chất của cách tiếp cận này là đáng kể nhưng vẫn dang dở. Financial Times mô tả khu vực này với nhiều cọc móng và các rãnh đào sâu sau khi ít nhất 50 tỷ USD được chi; những bài viết sau đó xem các hạng mục xây dựng dở dang như di sản của quá trình thu hẹp dự án.

Vấn đề tài chính cũng mang tính nền tảng. Một dự án vẫn có thể chịu được trì hoãn nếu triển vọng doanh thu về sau còn thuyết phục. NEOM lại phải đối mặt với dự toán tăng, nguồn đầu tư bên ngoài yếu hoặc không đủ và áp lực phân bổ ngân sách trong các ưu tiên rộng hơn của Saudi Arabia. Việc phải chi hàng tỷ USD để chấm dứt hợp đồng cho thấy quay đầu cũng là một lựa chọn đắt đỏ.

Trojena và Asian Winter Games 2029 ra sao?

Trojena, khu nghỉ dưỡng miền núi được đề xuất trong NEOM, ban đầu được chọn làm nơi tổ chức Asian Winter Games 2029. Ủy ban Olympic và Paralympic Saudi Arabia cùng Hội đồng Olympic châu Á sau đó thống nhất hoãn kỳ đại hội này sang một thời điểm khác, nhưng chưa công bố ngày cụ thể.

Danh sách hiện tại của Hội đồng Olympic châu Á xác định Almaty, Kazakhstan, là thành phố đăng cai Asian Winter Games 2029.

Thay đổi này đáng chú ý vì đại hội là một mốc thời hạn công khai và cố định đối với Trojena. Việc hoãn sự kiện đã loại bỏ một trong những áp lực ngắn hạn lớn nhất buộc khu nghỉ dưỡng phải hoàn thành đúng tiến độ ban đầu. Nó cũng cho thấy sự khác biệt giữa cách gọi “điều chỉnh ưu tiên” trong thông báo chính thức và việc một cấu phần lớn trên thực tế bị rút khỏi lịch trình đã công bố.

NEOM bị hủy hay chỉ tạm dừng?

Cả hai cách mô tả đều phản ánh một phần sự việc, nhưng không cách nào đủ đầy nếu đứng riêng.

Đã bị hủy hoặc chấm dứt: Một số hợp đồng và cấu phần cụ thể đã bị chấm dứt, trong khi Asian Winter Games 2029 bị hoãn. Các bản tin cũng đề cập việc hủy những hạng mục hạ tầng liên quan đến Trojena và The Line.

Bị tạm dừng hoặc trì hoãn: The Line và một số điểm đến lớn khác của NEOM được đẩy lùi đến sau năm 2030, thay vì bị tuyên bố công khai là vĩnh viễn không thể thực hiện.

Chưa chính thức bị từ bỏ toàn bộ: Các mô tả hướng tới công chúng nhìn chung vẫn dùng những khái niệm như điều chỉnh ưu tiên, chia giai đoạn và sắp xếp lại lịch trình. Chưa có thông báo được trích dẫn nào cho thấy toàn bộ vùng NEOM đã chính thức bị hủy vĩnh viễn.

Vì vậy, cách tóm tắt chính xác nhất là: tầm nhìn NEOM ban đầu đã bị thu hẹp đáng kể và đang trải qua một cuộc tái cơ cấu chiến lược tốn kém. Nói “NEOM đã chết” là đi xa hơn những gì đã được xác nhận chính thức; nhưng nói “không có gì bị hủy” lại bỏ qua các hợp đồng đã chấm dứt và kỳ đại hội thể thao đã bị hoãn.

Các công trình dang dở sẽ đi về đâu?

Các nguồn tin hiện có chưa cho thấy một kế hoạch công khai được xác nhận về việc phá bỏ toàn bộ những hạng mục đã xây dở hoặc hoàn thiện chúng ở quy mô ban đầu. Những đường rãnh, cọc móng, đường hầm, tuyến đường, phần san lấp và cơ sở phục vụ thi công còn lại có thể được bảo tồn, “đắp chiếu”, chuyển đổi công năng hoặc tích hợp vào một dự án tương lai nhỏ hơn.

Sự mơ hồ này cũng là một phần di sản của NEOM. Dự án đã tạo ra hạ tầng vật chất có thật, nhưng chưa tạo nên thành phố tuyến tính, khu nghỉ dưỡng miền núi hay một vùng đô thị tích hợp như những gì từng được giới thiệu với thế giới. Những công trình bỏ dở sẽ trở thành nền móng cho một dự án thương mại thu hẹp hay tiếp tục nằm giữa sa mạc phụ thuộc vào các quyết định đầu tư tương lai của Saudi Arabia.

Kết luận

NEOM đã chuyển từ một cuộc đẩy mạnh xây dựng trên diện rộng sang chiến lược phòng thủ, chọn lọc hơn. Hơn 50 tỷ USD được cho là đã được chi; khoảng 16 tỷ USD được dự trù để chấm dứt hoặc tháo gỡ các hợp đồng đến năm 2030; The Line bị lùi ít nhất đến sau năm 2030; còn Asian Winter Games 2029 tại Trojena đã bị hoãn.

Dự án có thể tiếp tục dưới một hình thức thu nhỏ hoặc được thiết kế lại. Nhưng lời hứa ban đầu về việc nhanh chóng xây dựng cả một vùng đất tương lai ở đúng quy mô và tốc độ từng công bố đã không thể đứng vững trước chi phí, độ phức tạp và những ràng buộc tài chính thực tế.